Bàn về quy định không tự ý mang thiết bị điện tử vào phiên tòa trong Thông tư số 12/2026 /TT-TANDTC ngày 30/5/2026 của Tòa án nhân dân tối cao

1. Quy định về việc mang thiết bị điện tử vào phiên tòa

 Tại khoản 3, 4 Điều 4 Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC quy định về nội quy phiên tòa, phiên họp như sau:

“ 3. Không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số; ví dụ: điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay, đồng hồ thông minh, thiết bị khác có tính năng ghi âm, ghi hình, thu phát tín hiệu điện tử (sau đây gọi là thiết bị điện tử) vào phiên tòa, phiên họp, trừ trường hợp Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp cho phép. Việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, xét xử trực tuyến hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp đối với người tham gia tố tụng phải theo sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp;

4. Việc ghi âm lời nói được thực hiện trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp; việc ghi hình ảnh tại phiên tòa, phiên họp chỉ được thực hiện trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định.

Việc ghi âm lời nói trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp; ghi hình ảnh của Hội đồng xét xử, Thẩm phán trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định phải được sự đồng ý của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp; trường hợp ghi âm lời nói, ghi hình ảnh của người tiến hành tố tụng khác, người tham gia phiên tòa, phiên họp thì phải được sự đồng ý của họ và Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp.

Người tham gia, tham dự phiên tòa, phiên họp không được truyền phát trực tiếp, trực tuyến; không được thông tin sai sự thật; không được thông tin làm ảnh hưởng đến sự độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, vô tư, khách quan trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc; không được vi phạm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác trong vụ án, vụ việc; không được vi phạm quy định về giữ bí mật theo quy định của pháp luật;”.

Từ khi quy định này được ban hành đã có nhiều ý kiến tranh luận trên các trang mạng, các diễn đàn pháp lý, trong đó có khá nhiều luồng quan điểm bày tỏ sự không đồng tình với các quy định trên vì cho rằng sẽ ảnh hưởng đến hoạt động hành nghề của luật sư vì không có máy tính xách tay hoặc điện thoại để tra cứu hồ sơ, văn bản pháp luật, không tranh tụng kịp thời vì còn chờ Thẩm phán xem xét có cho mang thiết bị điện tử vào phiên tòa sử dụng không. Một số quan điểm khác cũng cho rằng,  quy định trên sẽ trở ngại cho báo chí thể hiện tính công khai vì phóng viên gặp khó khăn khi cập nhật, đưa tin nhanh về diễn biến phiên tòa xét xử công khai, nếu phải xin phép để ghi âm ghi hình là thu hẹp không gian minh bạch của hoạt động xét xử…Có quan điểm cho rằng Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC ban hành chưa đúng thẩm quyền, chưa đúng pháp luật.

Với tư cách là một người hành nghề luật sư, tôi có những quan điểm cho rằng, Thông tư 12 của Tòa án nhân dân tối cao vì quy định như khoản 3, 4 Điều 4 của Thông tư là phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành, mang ý nghĩa cốt lõi là bảo đảm sự tôn nghiêm của pháp luật, lập lại kỷ cương trật tự tại phòng xử án; bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và bảo đảm an toàn thông tin, ngăn chặn rủi ro an ninh mạng và không ảnh hướng đến các tác nghiệp của luật sư hay các phóng viên trong kỷ nguyên số.

2. Một số luận bàn và phân tích nội hàm quy định tại Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC

Thứ nhất, về sự phù hợp với các quy định pháp luật

Khoản 2 Điều 256 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định về nội quy phiên toà như sau: “2. Mọi người trong phòng xử án phải tôn trọng Hội đồng xét xử, giữ gìn trật tự và tuân theo sự điều hành của chủ tọa phiên toà”.

Khoản 2 Điều 234 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định: “2. Nghiêm cấm mang vào phòng xử án….tài liệu, đồ vật khác ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm của phiên toà, trù vật chứng của vụ án phục vụ cho công tác xét xử….”.

 Khoản 6 Điều 153 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định: “…không sử dụng điện thoại di động trong phòng xử án, không hút thuốc, không ăn uống trong phòng xử án hoặc có hành vi khác ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm của phiên tòa”.

 Điểm c khoản 3 Điều 141 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024, sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định: “c) Việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh của Hội đồng xét xử, Thẩm phán quy định tại điểm a và điểm b khoản này phải được sự đồng ý của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, phiên họp; trường hợp ghi âm lời nói, ghi hình ảnh của người tiến hành tố tụng khác, người tham gia phiên tòa, phiên họp thì phải được sự đồng ý của họ và Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, phiên họp”.

Khoản 5 Điều 141 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024, sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định: “Người tham dự phiên tòa, phiên họp không được truyền phát trực tiếp, trực tuyến; không được thông tin sai sự thật; không được thông tin làm ảnh hưởng đến sự độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, vô tư, khách quan trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc; không được vi phạm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác trong vụ án, vụ việc; không được vi phạm quy định về giữ bí mật theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, quy định tại khoản 3 và 4 của Điều 4 Thông tư 12/2026 /TT – TANDTC trước hết hết là để đảm bảo thực hiện nghiêm túc, triệt để các quy định của pháp luật về nội quy phiên tòa, đảm bảo người tham dự phiên tòa, phiên họp không truyền phát trực tiếp, trực tuyến phiên tòa, không đưa thông tin làm ảnh hưởng đến sự độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, vô tư, khách quan trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc của Hội đồng xét xử; không vi phạm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác trong vụ án, vụ việc; không vi phạm quy định về giữ bí mật theo quy định của pháp luật. Nội dung này phù hợp với quy định của Hiến pháp, Bộ luật Dân sự về các quyền con người, quyền nhân thân của các cá nhân tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng: “các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật; có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình” (khoản 1 và khoản 1 Điều 21 Hiến pháp).

Tại khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý”.

Do đó, quy định không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số vào phiên tòa, trừ trường hợp Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp cho phép còn có ý nghĩa đảm bảo không xâm phạm quyền hình ảnh của các cá nhân có mặt trong phòng xử án bao gồm những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và người khác như người tham dự phiên tòa, cảnh sát bảo vệ phiên tòa…theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Thứ hai, bảo đảm sự tôn nghiêm và tập trung tại phiên tòa

 Thực tế những năm qua, mặc dù đã được phổ biến đầy đủ nội quy phiên tòa trước khi phiên tòa khai mạc nhưng việc sử dụng các thiết bị điện tử một cách tùy tiện, thiếu nghiêm túc tại phiên tòa của một số Luật sư, người tham gia tố tụng, người tham dự phiên tòa ảnh hưởng không nhỏ đến trật tự và sự tôn nghiêm của phiên tòa. Ví dụ: tình trạng nhiều người không chuyển thiết bị sang chế độ im lặng dẫn đến rất nhiều phiên tòa bị mất trật tự vì tiếng chuông điện thoại còn diễn ra khá phổ biến. Nhiều người đi ra, đi vào nghe điện thoại khi phiên tòa đang diễn ra gây tình trạng lộn xộn. Tình trạng một số luật sư vừa tham gia phiên tòa vừa nhắn tin, vừa sử dụng mạng xã hội để tương tác với người khác hoặc cúi đầu xuống gầm bàn để nghe điện thoại… diễn ra không hiếm làm cho việc tham gia phiên tòa của luật sư trở nên phản cảm, thiếu nghiêm túc. Việc một số người lén sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử ghi âm, ghi hình truyền phát ra ngoài ít nhiều gây ảnh hưởng, nhiễu loạn thông tin, gây căng thẳng, thậm chí làm ảnh hưởng uy tín của các cơ quan tố tụng và những người tiến hành tố tụng, của cơ quan nhà nước, ảnh hưởng đến đời tư của người khác và bí mật kinh doanh của các cá nhân, tổ chức,doanh nghiệp đang tham gia tố tụng. Do đó, việc tự do mang thiết bị điện tử vào phòng xử án thực tế đã gây náo loạn, mất trật tự một số phiên tòa, gây ức chế, bức xúc cho những người tham gia tố tụng, gây phân tâm cho Hội đồng xét xử, luật sư và những người tiến hành tố tụng khác. Thậm chí có những phiên tòa hình sự xảy ra cảnh các phóng viên dành nhau chỗ chụp hình các bị cáo và khi tác nghiệp thì quay lưng về Hội đồng xét xử, rất phản cảm. Hoặc có những Youtuber phát trực tiếp các diễn biến phiên tòa lên mạng Internet khi phiên tòa đang diễn ra phần thẩm vấn, tranh luận, chưa có phán quyết cuối cùng của Hội đồng xét xử gây ra những đánh giá phiến diện về vụ án của những người xem phiên livestream (truyền phát trực tiếp) đó. Điển hình như vụ hàng chục youtuber quay phim, chụp ảnh, livestream phiên tòa xử các bị cáo bạ hành bé gái 08 tuổi ở quận Bình Thạnh hoặc phiên tòa xử vụ Tịnh thất Bồng Lai gây bức xúc dư luận và gây ra nhiều ý kiến tranh cãi về vấn đề chấp hành pháp luật và đạo đức của những người đưa tin.

Trách nhiệm của các luật sư khi đến phiên tòa để bảo vệ cho thân chủ của mình là phải nghiên cứu kỹ hồ sơ, ghi chép, trích cứu những nội dung làm căn cứ xây dựng luận cứ bào chữa, bảo vệ thân chủ. Khi tham gia phiên tòa luật sư phải hoàn toàn tập trung để theo dõi và tham gia việc thẩm vấn, tranh tụng, lắng nghe, ghi chép các ý kiến phát biểu trong phiên tòa để tham gia tranh tụng có hiệu quả, bảo vệ quyền lợi cho thân chủ và giúp phiên tòa kết thúc thành công theo đúng quy định của pháp luật. Nếu cần thêm thông tin về vụ án, vụ việc hoặc tra cứu căn cứ pháp luật thì luật sư ra trung tâm thông tin của phiên tòa ngay cạnh phòng xử để truy cập, không bị hạn chế. Nếu mang theo thiết bị điện tử, liên tục sử dụng các thiết bị đó sẽ khó tập trung theo dõi và nắm chắc diễn biến phiên tòa, sẽ có những câu hỏi, những phát biểu không phù hợp với quá trình điều tra công khai diễn ra tại phiên tòa

Thứ ba, bảo vệ quyền con người và bí mật cá nhân

Ngăn chặn tình trạng tự ý quay phim, chụp ảnh và phát trực tiếp (livestream) trên mạng xã hội nhằm câu view, like, bôi nhọ danh dự của bị cáo, nhân chứng, bị hại hoặc các bên tham gia phiên tòa. Thực hiện nghiêm quy định trên sẽ ngăn chặn các hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân, tổ chức liên quan trước làn sóng thông tin đa chiều chưa được kiểm chứng. Các quy định trên cũng góp phần phòng ngừa áp lực dư luận và thao túng thông tin: Hạn chế việc cắt ghép âm thanh, hình ảnh để định hướng dư luận lệch lạc, gây áp lực trái pháp luật lên phán quyết của tòa án; giúp nhân chứng và bị hại không bị tâm lý e ngại, sợ hãi trước đám đông mạng, mạnh dạn khai báo thành khẩn và trung thực các nội dung liên quan.

Thứ tư, bảo đảm an toàn thông tin, ngăn chặn rủi ro an ninh mạng

Ngăn ngừa nguy cơ sử dụng thiết bị công nghệ cao ghi âm lén, làm lộ bí mật nhà nước hoặc bí mật kinh doanh chưa được phép công khai; phòng chống các hành vi can thiệp kỹ thuật vào hệ thống ghi âm, ghi hình chính thức của Tòa án. Mặt khác cũng tránh được việc dùng thiết bị điện tử để trao đổi thông tin tức thời với người không tham dự phiên tòa, nhận chỉ đạo, hướng dẫn hoặc gợi ý câu trả lời. Việc kiểm soát thiết bị điện tử góp phần đảm bảo lời khai, tranh tụng và xét xử diễn ra công khai, độc lập, chỉ tuân theo pháp luật.

Quy định tại Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC là không cấm thiết bị điện tử một cách tuyệt đối mà theo cơ chế “có thể được phép”, do đó, việc luật sư tra cứu hồ sơ, đại diện Viện kiểm sát trình chiếu chứng cứ hoặc các tài liệu cần trình chiếu phục vụ xét xử được tiến hành thuận lợi. Việc trao quyền quyết định cho phép sử dụng thiết bị điện tử cho Thẩm phán chủ tọa không phải là hạn chế quyền của luật sư một cách tùy tiện, mà là thể hiện nhất quán nguyên tắc xuyên suốt của pháp luật tố tụng: Thẩm phán chủ tọa là chủ thể chịu trách nhiệm cao nhất, đồng thời có đầy đủ thông tin và thẩm quyền để cân đối giữa yêu cầu bảo đảm quyền hành nghề của luật sư với yêu cầu giữ gìn trật tự, an toàn của phiên tòa như một chuyên gia pháp lý nhận xét.

3. Đề xuất, kiến nghị

Để quy định trên được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả mà vẫn đảm bảo tạo điều kiện cho luật sư và những người tham gia tố tụng tra cứu hồ sơ, tài liệu, văn bản pháp luật một cách thuận lợi phù hợp với việc áp dụng tiện ích của công nghệ, phù hợp sự tiện ích, hiện đại của công nghệ số,  tác giả kiến nghị ngành Tòa án cần thực hiện số hóa 100% hồ sơ vụ án, cần có trang bị những thiết bị công nghệ tại phòng xử dành cho luật sư trong việc tra cứu hồ sơ (thực tế rất nhiều vụ án phức tạp, hồ sơ hàng ngàn hoặc nhiều ngàn bút lục việc luật sư hay những người tham gia tố tụng mang toàn bộ hồ sơ bản giấy đến phiên tòa là không thể), tra cứu các văn bản luật để việc tham gia phiên tòa tiện lợi, văn minh và nghiêm túc.

Mặt khác, Tòa án nhân dân tối cao cũng cần sớm ban hành tiêu chí thống nhất để Thẩm phán chủ tọa làm cơ sở cho phép việc mang theo thiết bị điện tử khi vào phòng xử án, hạn chế sự tùy nghi. Sau thời gian thực hiện tốt kiểm soát việc mang thiết bị cần có quy định để kiểm soát hành vi sử dụng thiết bị đối với những trường hợp được phép mang theo thiết bị vào phòng xử án.

Kết luận

Như vậy Thông tư 12/ 2026/ TT- TANDTC ngày 30/5/2026 của Tòa án nhân dân tối cao đã tạo cơ sở thống nhất cho việc kiểm soát an ninh tại phòng xử án, đáp ứng yêu cầu vừa hiện đại hóa hoạt động xét xử, vừa giữ gìn kỷ cương, sự tôn nghiêm cần có của một phiên tòa.

TS. Luật sư NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG (Giám đốc Công ty luật Viên An, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh)

TAND khu vực 5 - Quảng Ninh xét xử vụ án hình sự về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” - Nguồn: Báo BVPL.