Chánh án TANDTC đề xuất ghi nhận việc khai báo của người phạm tội ở cả giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử

Đề xuất ghi nhận việc khai báo của người phạm tội ở cả giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử

Thảo luận tại Tổ 7, đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý nhiều nội dung của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Các quy định được sửa đổi, bổ sung cơ bản bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao lưu ý, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể với Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật. Đối với việc bổ sung các tội danh và hành vi phạm tội mới, đại biểu Nguyễn Văn Quảng đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu với các nghị quyết, chủ trương của cấp có thẩm quyền về xử lý hành vi vi phạm trong lĩnh vực kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và kinh tế có yếu tố nước ngoài. Qua đó, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các định hướng chính sách, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Một trong những nội dung được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đặc biệt quan tâm là quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng. Theo đó, bên cạnh việc cơ bản thống nhất với định hướng sửa đổi, đại biểu Nguyễn Văn Quảng đề nghị nghiên cứu kỹ quy định đối với trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội và những tình tiết của vụ án mà mình biết.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho rằng, hoạt động khai báo không chỉ diễn ra trong giai đoạn điều tra mà còn có thể tiếp tục trong giai đoạn truy tố và xét xử. Do đó, cần nghiên cứu quy định theo hướng ghi nhận việc khai báo trong các giai đoạn tố tụng, qua đó khuyến khích người phạm tội tiếp tục cung cấp những thông tin, tình tiết mới có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án.

Đề xuất này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách khoan hồng trên cơ sở đánh giá thực chất thái độ hợp tác của người phạm tội, thay vì chỉ chú trọng thời điểm khai báo. Việc ghi nhận hành vi tự nguyện khai báo ở các giai đoạn tố tụng có thể góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án, nâng cao hiệu quả chứng minh tội phạm và bảo đảm việc quyết định hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ hành vi phạm tội.

Đồng thời, quy định cần được thiết kế chặt chẽ, phân biệt giữa việc khai báo mang tính hình thức với hành vi chủ động, tích cực cung cấp thông tin có giá trị, bảo đảm áp dụng chính sách khoan hồng đúng đối tượng, không làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật.

 Đại biểu Quốc hội tham gia thảo luận tại Tổ 9, ngày 19/10/2026 - nguồn ảnh: quochoi.vn

Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình phải có căn cứ thực tiễn

Một nội dung nhận được nhiều ý kiến tại phiên thảo luận là định hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đặc biệt đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị) đề nghị cân nhắc việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này, xuất phát từ yêu cầu đánh giá đầy đủ hiệu quả thực thi chính sách hình sự hiện hành. Theo đại biểu, chính sách hình sự đối với tội mua bán trái phép chất ma túy vừa được điều chỉnh từ ngày 01/7/2025, trong đó ngưỡng áp dụng khung hình phạt tử hình đã được nâng lên đáng kể. Đối với nhóm heroin, ngưỡng định lượng được nâng từ 100 gam lên 3 kilôgam.

Trong khi chính sách mới được thực hiện hơn một năm và chưa có tổng kết đầy đủ, việc tiếp tục điều chỉnh cần được xem xét thận trọng, dựa trên những số liệu thực tiễn có sức thuyết phục. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ số lượng bản án tử hình đối với tội danh này đã giảm như thế nào sau khi sửa đổi pháp luật, cũng như diễn biến số vụ án có khối lượng ma túy từ 3 kilôgam trở lên. Đây là những căn cứ cần thiết để đánh giá tác động của chính sách trước khi quyết định tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Ở góc độ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị, cho rằng cần đánh giá toàn diện chính sách hình sự, không chỉ từ yêu cầu trừng trị, răn đe mà còn từ hiệu quả phòng ngừa tội phạm. Theo đại biểu, nhiều đường dây mua bán trái phép chất ma túy do các đối tượng ở nước ngoài tổ chức, điều hành, trong khi một số người Việt Nam chỉ tham gia thực hiện những công đoạn nhất định. Vì vậy, cần phân hóa rõ vai trò, tính chất và mức độ tham gia của từng người phạm tội, nhất là sự khác biệt giữa đối tượng chủ mưu, cầm đầu với người tham gia thực hiện hành vi phạm tội.

Quan điểm này cho thấy yêu cầu cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt cần tiếp tục được chú trọng khi hoàn thiện chính sách xử lý tội phạm về ma túy. Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm cũng lưu ý thực trạng số người bị tuyên án tử hình nhưng chưa thi hành án còn lớn, đặt ra những khó khăn, rủi ro trong công tác quản lý. Về lâu dài, giải pháp căn cơ vẫn là tăng cường phòng ngừa, phát huy hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy, hướng tới xây dựng các địa bàn không có ma túy.

Bảo đảm tính nghiêm khắc của hình phạt và nguyên tắc nhân đạo

Đồng tình với định hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện An ninh nhân dân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai), cho rằng chính sách hình sự cần được xem xét trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao nhận thức xã hội và hội nhập quốc tế. Theo đại biểu, việc giảm dần và tiến tới xóa bỏ hình phạt tử hình phù hợp với xu hướng chung của thế giới. Mặc dù quá trình này có thể đặt ra những khó khăn nhất định đối với các cơ quan chức năng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, nhưng đây vẫn là định hướng cần được nghiên cứu, thực hiện theo lộ trình phù hợp.

Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh, hình phạt tù chung thân không được giảm án vẫn có tính nghiêm khắc rất cao. Trên cơ sở đó, đại biểu đồng tình với phương án chỉ duy trì hình phạt tử hình đối với bốn tội danh như dự thảo trình Quốc hội. Việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, xét về phương diện chính sách pháp luật, không đồng nghĩa với giảm nhẹ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm. Vấn đề cốt lõi là xây dựng hệ thống hình phạt có tính phân hóa cao, bảo đảm sự tương xứng giữa hành vi phạm tội, mức độ nguy hiểm cho xã hội, nhân thân người phạm tội và mục đích của hình phạt.

Cùng với đó, việc lựa chọn chính sách hình sự cần dựa trên cơ sở khoa học, kết quả tổng kết thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ, nhằm bảo đảm tính ổn định, khả thi của pháp luật.

  Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh tham gia thảo luận tại Tổ 9 (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình và Đoàn ĐBQH thành phố Huế) - nguồn ảnh: quochoi.vn

Kết hợp hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Thảo luận tại Tổ 9, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, cầu thị của Chính phủ, cơ quan soạn thảo và các cơ quan của Quốc hội trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Bộ luật Hình sự có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, hoạt động của doanh nghiệp và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Do đó, việc hoàn thiện Bộ luật không chỉ phải bảo đảm tính nghiêm minh mà còn cần phân định rõ ranh giới giữa xử lý hình sự và các biện pháp xử lý khác; giữa khoan hồng và nghiêm trị; giữa khuyến khích đổi mới, sáng tạo với phòng ngừa hành vi lợi dụng chính sách. Yêu cầu xuyên suốt là xây dựng chính sách hình sự nghiêm minh nhưng nhân đạo, khuyến khích đổi mới nhưng không buông lỏng trách nhiệm, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Từ các ý kiến thảo luận có thể thấy, hoàn thiện Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không đơn thuần là điều chỉnh các tội danh hay khung hình phạt, mà còn là quá trình tiếp tục đổi mới tư duy lập pháp hình sự theo hướng đề cao nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự, cá thể hóa hình phạt, kết hợp giữa trừng trị, giáo dục và phòng ngừa tội phạm.

Việc tiếp thu có chọn lọc các ý kiến đại biểu Quốc hội, trên cơ sở tổng kết thực tiễn và đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, sẽ góp phần hoàn thiện Bộ luật Hình sự theo hướng khoa học, đồng bộ, khả thi; bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và nhân đạo của pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới.

QUANG PHÚC

Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng (Đại biểu Quốc hội khoá XVI) phát biểu thảo luận tại Tổ 7, ngày 19/10/2026.