Hoàn thiện khuôn khổ kế toán nghiệp vụ thi hành án dân sự, bảo đảm quản lý tài chính minh bạch, thống nhất

Việc ban hành Thông tư số 107/2026/TT-BTC (Thông tư) có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Luật Thi hành án dân sự năm 2025 có nhiều nội dung đổi mới về quản lý tài chính, tài sản và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động thi hành án. Đây là cơ sở pháp lý để chuẩn hóa công tác kế toán nghiệp vụ, nâng cao tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý tài chính trong hệ thống cơ quan thi hành án dân sự.

Thông tư quy định phạm vi điều chỉnh bao gồm toàn bộ nội dung liên quan đến chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, sổ kế toán, báo cáo tài chính và các nội dung kế toán khác phát sinh trong nghiệp vụ thi hành án dân sự. Đối tượng áp dụng là các cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp, cơ quan quản lý thi hành án thuộc Bộ Quốc phòng, các cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh và cơ quan thi hành án cấp quân khu cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đối với các cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng, Thông tư cho phép lựa chọn áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư này hoặc tiếp tục áp dụng chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp, nhưng phải bảo đảm tách bạch thông tin kế toán nghiệp vụ thi hành án với hoạt động thường xuyên của đơn vị, đồng thời tuân thủ các quy định về phối hợp và bảo vệ bí mật nhà nước.

Một trong những nội dung trọng tâm của Thông tư là thiết lập các nguyên tắc kế toán thống nhất trong toàn hệ thống. Theo đó, các cơ quan thi hành án phải tuân thủ đầy đủ quy định của Luật Kế toán và pháp luật về thi hành án dân sự khi ghi sổ, lập báo cáo tài chính và quản lý các khoản thu, chi, tài sản, vật chứng.

Thông tư cũng quy định cụ thể việc sử dụng đồng Việt Nam làm đơn vị tiền tệ kế toán; hướng dẫn phương pháp xử lý đối với ngoại tệ, vàng, bạc, đá quý, kim khí quý và các tài sản đặc thù trong quá trình thi hành án. Đáng chú ý, đối với tài sản, vật chứng tạm giữ, Thông tư quy định giá hạch toán quy ước là 01 đồng nhằm phục vụ mục đích ghi nhận, theo dõi kế toán mà không sử dụng làm căn cứ định giá hoặc thanh toán.

Bên cạnh đó, Thông tư quy định chế độ kiểm kê định kỳ và kiểm kê bất thường, yêu cầu các đơn vị thường xuyên đối chiếu giữa số liệu thực tế với số liệu kế toán, kịp thời xử lý chênh lệch và xác định trách nhiệm khi xảy ra sai sót.

Thông tư xác định rõ nhiệm vụ của bộ phận kế toán trong cơ quan thi hành án dân sự, từ việc thu thập, xử lý thông tin kế toán; quản lý các khoản thu, chi, tiền, tài sản, vật chứng; lập báo cáo tài chính; đối chiếu số liệu với Chấp hành viên đến việc phân tích thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành. Đồng thời, cơ quan quản lý thi hành án dân sự có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và tổng hợp báo cáo tài chính của toàn hệ thống.

Đối với Chấp hành viên, Thông tư quy định trách nhiệm phải thực hiện đúng trình tự thu, chi, nhập, xuất tiền và tài sản; cung cấp đầy đủ, kịp thời hồ sơ, chứng từ cho kế toán; định kỳ đối chiếu số liệu; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ, chứng từ và bồi thường thiệt hại nếu để xảy ra vi phạm. Những quy định này góp phần tăng cường kiểm soát nội bộ, phân định rõ trách nhiệm giữa Chấp hành viên và bộ phận kế toán, hạn chế nguy cơ thất thoát, sai sót trong quản lý tiền và tài sản thi hành án.

Thông tư dành Chương II để quy định chi tiết về hệ thống chứng từ, tài khoản và sổ kế toán. Đối với chứng từ kế toán, Thông tư yêu cầu mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều phải có chứng từ hợp pháp, hợp lệ; khuyến khích sử dụng chứng từ điện tử; cho phép các bộ, ngành thiết kế biểu mẫu chứng từ phù hợp nhưng vẫn phải đáp ứng các quy định của Luật Kế toán và bảo đảm khả năng số hóa, kết nối, tra cứu và lưu trữ điện tử.

Về hệ thống tài khoản kế toán, Thông tư ban hành danh mục thống nhất tại Phụ lục I, bao gồm các tài khoản phản ánh tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, tài sản, vật chứng, các khoản phải thu, phải trả, tạm ứng, các khoản phải nộp Nhà nước và các tài khoản ngoài bảng, đồng thời cho phép đơn vị mở thêm tài khoản chi tiết phục vụ yêu cầu quản lý nhưng phải bảo đảm tính thống nhất của hệ thống.

Đối với sổ kế toán, Thông tư quy định việc mở sổ, ghi sổ, khóa sổ, lưu trữ và bảo quản theo đúng quy định của Luật Kế toán; yêu cầu số liệu phải được ghi chép trung thực, đầy đủ, liên tục; nghiêm cấm để ngoài sổ sách kế toán bất kỳ khoản thu, chi, tài sản hoặc vật chứng nào liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự.

Một điểm đáng chú ý của Thông tư là xây dựng riêng hệ thống báo cáo tài chính nghiệp vụ thi hành án dân sự nhằm phản ánh toàn diện tình hình quản lý tiền, tài sản và kết quả hoạt động thu, chi của cơ quan thi hành án.

Thông tư quy định rõ mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin trung thực, minh bạch phục vụ công tác quản lý, điều hành; quy định trách nhiệm lập, tổng hợp, thời hạn nộp, công khai báo cáo; yêu cầu báo cáo phải được lập trên cơ sở số liệu đã khóa sổ, có đầy đủ chữ ký của người lập, kế toán trưởng (hoặc người phụ trách kế toán) và thủ trưởng đơn vị. Báo cáo có thể được gửi dưới hình thức giấy hoặc điện tử phù hợp với yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế.

Các quy định này góp phần nâng cao chất lượng thông tin tài chính, tăng cường trách nhiệm giải trình và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án dân sự.

Theo quy định tại Điều 12, Thông tư số 107/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, áp dụng cho kỳ kế toán quý bắt đầu từ ngày 01/10/2026 đến ngày 31/12/2026 và từ năm tài chính 2027 trở đi; đồng thời thay thế Thông tư số 78/2020/TT-BTC kể từ ngày Thông tư mới có hiệu lực. Cơ quan quản lý thi hành án dân sự có trách nhiệm hướng dẫn việc chuyển đổi số dư tài khoản và tổ chức thực hiện thống nhất trong toàn hệ thống.

Có thể thấy, Thông tư số 107/2026/TT-BTC không chỉ thay thế quy định cũ về kế toán nghiệp vụ thi hành án dân sự mà còn tạo lập một khuôn khổ kế toán hiện đại, thống nhất và phù hợp với các yêu cầu mới của Luật Thi hành án dân sự năm 2025. Việc chuẩn hóa hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ kế toán và báo cáo tài chính, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chứng từ điện tử và dữ liệu số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình, qua đó phục vụ tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp và hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự trong giai đoạn mới.

QUANG PHÚC

Trụ sở Bộ Tài chính (tại Hà Nội) - nguồn ảnh: Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính.