Nâng chất lượng tranh tụng tại phiên tòa đáp ứng tiến trình cải cách tư pháp

1. Bảo đảm và nâng cao vị trí, quyền hạn của luật sư trong tố tụng

Luật Luật sư và pháp luật tố tụng hiện hành đều xác lập hệ thống quyền và nghĩa vụ cho luật sư, trong đó nhận diện các quyền cơ bản như quyền tiếp cận hồ sơ, quyền hỏi, quyền tranh luận tại phiên tòa, quyền kiến nghị, và thực hiện các nghĩa vụ như tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và bồi dưỡng chuyên môn.

Luật sư cần được bảo đảm quyền tranh tụng theo quy định, được ghi nhận tuyệt đối nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, bảo đảm thực hiện đầy đủ quyền tranh tụng trước Hội đồng xét xử đối với án hình sự và được thực hiện đầy đủ quyền tranh luận của người đại diện theo pháp luật, người ủy quyền và người bảo vệ quyền lợi tại phiên tòa theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS). Các nguyên tắc này tạo tiền đề pháp lý để luật sư thực thi quyền bào chữa, quyền hỏi, quyền tranh luận và quyền phản biện tại phiên tòa một cách đầy đủ và bình đẳng với các chủ thể khác trong tố tụng.

Mặc dù pháp luật tố tụng hiện hành đã có nhiều quy định nhằm khẳng định vai trò của luật sư, song trong thực tiễn xét xử, việc bảo đảm các quyền này vẫn chưa đồng đều. Ở một số nơi, luật sư chưa thực sự thể hiện được vai trò trong tranh tụng, chất lượng tranh tụng còn thấp.

Từ thực tiễn đó, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan, Luật Luật sư cũng cần được rà soát, sửa đổi theo hướng cụ thể hóa hơn nữa một số quyền hành nghề của luật sư, như: quyền kiến nghị, quyền tố cáo, tố giác hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động tố tụng; quyền làm chứng trong các giao dịch, hành vi pháp lý; quyền nhận ủy quyền trong những trường hợp không nhất thiết phải công chứng…

2. Hoàn thiện đào tạo và tập sự hành nghề luật sư

Muốn luật sư thực hiện tốt tranh tụng thì một trong những vấn đề mang tính nền tảng đối với chất lượng đội ngũ luật sư hiện nay là công tác đào tạo và tập sự hành nghề. Thực tiễn cho thấy nhiều luật sư mới vào nghề còn yếu ở kỹ năng tranh tụng, kỹ năng đối đáp tại phiên tòa và kỹ năng phân tích hồ sơ. Để nâng cao chất lượng tranh tụng, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về tập sự hành nghề luật sư, đảm bảo người tập sự được rèn luyện khả năng tham gia tố tụng thực tế và trực tiếp tham gia tranh tụng dưới sự hướng dẫn của luật sư hướng dẫn.

Việc quy định rõ ràng yêu cầu tham gia tố tụng và xử lý vụ việc của người tập sự trước khi cấp chứng chỉ hành nghề sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghề nghiệp và bảo đảm tính chuẩn mực đối với người hành nghề - một yếu tố thiết yếu của tranh tụng hiệu quả.

3. Trang phục luật sư - vai trò hỗ trợ về hình thức

Việc thay đổi trang phục luật sư khi tham gia phiên tòa, nếu được triển khai, có thể góp phần tăng tính nhận diện nghề nghiệp và sự trang nghiêm của phiên tòa. Tuy nhiên, đây chỉ là yếu tố hỗ trợ về mặt hình thức. Trang phục nên được xem như phần mở rộng của chuẩn mực hành nghề, góp phần xây dựng hình ảnh nghề nghiệp trong mắt công chúng và Hội đồng xét xử, đảm bảo sự tôn nghiêm tại phiên tòa. Từ góc độ đó, cải cách về hình thức như trang phục cần được đặt trong bức tranh tổng thể mang tính chiến lược, thống nhất với yêu cầu phát triển nghề luật sư và cải cách tư pháp sâu rộng hơn.

Kết luận

Cải cách tư pháp và hoàn thiện pháp luật tố tụng đặt ra yêu cầu bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử là trọng tâm. Trong tiến trình này, vị thế của luật sư tại phiên tòa được bảo đảm không chỉ qua các quy định pháp luật mà còn phụ thuộc vào thực thi hiệu quả các quyền và nghĩa vụ của luật sư trong quá trình tố tụng theo quy định của Luật Luật sư và pháp luật tố tụng hiện hành.

Do đó, mọi giải pháp cải cách ngành luật sư - từ nâng cao chất lượng đào tạo, hoàn thiện cơ chế cấp phép, đến tăng cường thực thi quyền tranh tụng - đều phải hướng tới mục tiêu cốt lõi là bảo đảm nâng cao chất lượng tranh tụng, nâng cao chất lượng xét xử và củng cố niềm tin của người dân vào công lý.

Luật sư TRẦN ĐỨC HÙNG - Trưởng Văn phòng luật sư Hãng luật DHP

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.