Quy định về đánh giá, công nhận xã, phường, đặc khu đạt chuẩn tiếp cận pháp luật

Người dân làm trung tâm trong đánh giá tiếp cận pháp luật

Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg quy định mục đích, nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong đánh giá, công nhận xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là cấp xã) đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

Theo Điều 2, việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật nhằm xác định kết quả thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp xã trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; kịp thời đánh giá tình hình thực tiễn, phát hiện những hạn chế, tồn tại, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Đồng thời, hoạt động này hướng đến nâng cao ý thức tìm hiểu, chấp hành pháp luật của người dân, doanh nghiệp, góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội.

Đáng chú ý, Điều 3 xác định nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm trong đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ, khách quan, công bằng và đúng quy định pháp luật. Việc đánh giá, công nhận còn phải gắn với thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, vận động Nhân dân thực hiện chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Những quy định này thể hiện yêu cầu đánh giá chất lượng thực thi pháp luật trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ của chính quyền, gắn với quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, thay vì chỉ chú trọng các điều kiện mang tính hình thức.

Ba tiêu chí đánh giá cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật

Theo Điều 4, hệ thống đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật gồm 03 tiêu chí với tổng số 14 chỉ tiêu, tập trung vào những lĩnh vực trực tiếp phản ánh trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong xây dựng, tổ chức thi hành và bảo đảm khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.

Thứ nhất, tiêu chí về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Tiêu chí này gồm 03 chỉ tiêu, tập trung đánh giá việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã đúng thời hạn, đúng quy định; thực hiện quy trình xây dựng dự thảo văn bản và tổ chức tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật theo quy định. Đây là những yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và khả thi của văn bản quy phạm pháp luật được ban hành ở cấp cơ sở.

Thông qua việc đánh giá, trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong xây dựng và kiểm soát chất lượng văn bản quy phạm pháp luật được đề cao, góp phần hạn chế những sai sót trong hoạt động quản lý nhà nước.

Thứ hai, tiêu chí về tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật. Đây là tiêu chí có phạm vi đánh giá rộng nhất, gồm 07 chỉ tiêu. Nội dung đánh giá tập trung vào việc lập, cập nhật, đăng tải hoặc niêm yết danh mục thông tin phải được công khai và danh mục thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện; công khai văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã sau khi ban hành; cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân.

Bên cạnh đó, cấp xã phải ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm; bảo đảm nguồn lực về con người, kinh phí, cơ sở vật chất và phương tiện phục vụ hoạt động này.Một nội dung đáng chú ý là yêu cầu thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Quy định này góp phần thúc đẩy đổi mới phương thức truyền tải thông tin pháp luật, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các quy định pháp luật thuận tiện, kịp thời và hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc thông tin, giới thiệu về trợ giúp pháp lý cũng được xác định là một chỉ tiêu đánh giá, qua đó góp phần bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân theo quy định.

Thứ ba, tiêu chí về hòa giải ở cơ sở. Tiêu chí này gồm 04 chỉ tiêu, tập trung vào việc thành lập, kiện toàn tổ hòa giải và công nhận tổ trưởng tổ hòa giải, hòa giải viên; giải quyết kịp thời, hiệu quả các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở. Đồng thời, đánh giá sự phối hợp, hỗ trợ của các cá nhân, tổ chức trên địa bàn và việc bảo đảm nguồn lực để triển khai công tác hòa giải.

Việc đưa hòa giải ở cơ sở thành một tiêu chí độc lập cho thấy vai trò quan trọng của thiết chế này trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư, góp phần giữ gìn đoàn kết xã hội, hạn chế phát sinh khiếu kiện và bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.

Quy định cụ thể điều kiện, thẩm quyền và trình tự công nhận

Theo Điều 5, cấp xã được công nhận đạt chuẩn tiếp cận pháp luật khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, chỉ tiêu quy định tại Điều 4 của Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thẩm quyền quyết định công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

Điều 6 quy định việc đánh giá, công nhận được thực hiện hằng năm theo trình tự cụ thể. Trước hết, Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức họp, đánh giá kết quả thực hiện và mức độ đạt của từng tiêu chí, chỉ tiêu tiếp cận pháp luật. Kết quả tự đánh giá phải được niêm yết hoặc đăng tải công khai trong ít nhất 10 ngày để lấy ý kiến của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn.

Trên cơ sở đó, cấp xã hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận, gửi Sở Tư pháp trước ngày 25/11 của năm đánh giá. Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Tư pháp tổ chức thẩm định bằng hình thức phù hợp, xây dựng báo cáo kết quả thẩm định và trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định công nhận. Hồ sơ đề nghị công nhận gồm văn bản đề nghị; bản tự đánh giá mức độ đạt chuẩn; bản tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến về kết quả tự đánh giá (nếu có); biên bản cuộc họp đề nghị xét công nhận và tài liệu chứng minh mức độ đạt các tiêu chí, chỉ tiêu.

Đặc biệt, Quyết định quy định rõ trách nhiệm công khai kết quả công nhận. Chậm nhất 05 ngày làm việc kể từ ngày có quyết định công nhận, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải đăng tải kết quả trên Cổng Thông tin điện tử của địa phương.

Trong thời hạn tương ứng, Ủy ban nhân dân cấp xã phải niêm yết quyết định tại trụ sở, nhà văn hóa và các điểm sinh hoạt cộng đồng trong ít nhất 30 ngày liên tục; thông báo trên hệ thống truyền thanh ít nhất 03 ngày liên tục và đăng tải trên Cổng hoặc Trang thông tin điện tử cấp xã (nếu có). Các quy định này góp phần bảo đảm tính minh bạch, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát kết quả đánh giá, công nhận tại địa phương.

Tăng cường trách nhiệm và ứng dụng công nghệ số trong tổ chức thực hiện

Điều 7 phân định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong triển khai thực hiện Quyết định. Theo đó, Bộ Tư pháp có trách nhiệm ban hành quy định về nội dung, mức độ đạt chuẩn các tiêu chí, chỉ tiêu; hướng dẫn biểu mẫu, hồ sơ, tài liệu phục vụ đánh giá; tổ chức theo dõi, kiểm tra, giải quyết khó khăn, vướng mắc và hướng dẫn nghiệp vụ.

Đồng thời, Bộ Tư pháp có trách nhiệm triển khai các giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên phạm vi cả nước. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức triển khai, xây dựng quy trình nội bộ và quy trình điện tử phục vụ đánh giá, công nhận; bảo đảm kinh phí thực hiện, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và định kỳ báo cáo kết quả.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm tổ chức kiểm tra, giải quyết kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong quá trình đánh giá, công nhận.

Đáng chú ý, Quyết định giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tiễn để lựa chọn địa phương tổ chức đánh giá sự hài lòng của người dân về hiệu quả cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Quy định này góp phần tăng cường sự tham gia giám sát của xã hội, đồng thời bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở.

Về kinh phí, Điều 8 quy định nguồn thực hiện được bố trí trong dự toán chi ngân sách thường xuyên hằng năm của các cơ quan, tổ chức liên quan; đồng thời khuyến khích sử dụng các nguồn kinh phí hợp pháp khác để hỗ trợ triển khai các tiêu chí tiếp cận pháp luật.

Có thể thấy, việc ban hành Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg góp phần hoàn thiện cơ chế đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, công khai thông tin và giải quyết những vấn đề pháp lý phát sinh trong đời sống Nhân dân.

Việc triển khai đồng bộ, thực chất các quy định của Quyết định sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị địa phương, bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận pháp luật của người dân, củng cố niềm tin vào pháp luật và thúc đẩy xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả.

Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế Quyết định số 25/2021/QĐ-TTg ngày 22/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ.

QUANG PHÚC

Trụ sở Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam - Ảnh: KHẢI HOÀN/TCTA