Vướng mắc về thời hạn chuẩn bị xét xử trong vụ án có yếu tố tranh chấp kinh doanh, thương mại và dân sự

Vấn đề đặt ra là: trong vụ án có đồng thời cả quan hệ pháp luật kinh doanh, thương mại và dân sự, thì thời hạn chuẩn bị xét xử được xác định như thế nào? Áp dụng theo thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án kinh doanh, thương mại, hay vụ án dân sự?

Hiện chưa có hướng dẫn chính thức từ cơ quan có thẩm quyền về vấn đề này, dẫn đến việc hiểu và áp dụng thiếu thống nhất trong thực tiễn.

1. Quy định pháp luật về thời hạn chuẩn bị xét xử

Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sau đây viết tắt là BLTTDS) quy định:

Thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án dân sự là 04 tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án; đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do sự kiện bất khả kháng thì thời hạn chuẩn bị xét xử có thể được kéo dài nhưng không quá 02 tháng.

Thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án kinh doanh, thương mại là 02 tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án; đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do sự kiện bất khả kháng thì thời hạn chuẩn bị xét xử có thể được kéo dài nhưng không quá 01 tháng.

Như vậy, thời hạn chuẩn bị xét xử phụ thuộc vào loại vụ án. Tuy nhiên, BLTTDS chưa có quy định cụ thể trong trường hợp vụ án có tranh chấp về nhiều quan hệ pháp luật với tính chất khác nhau thì dựa vào tiêu chí nào để xác định thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án.

2. Vướng mắc từ thực tiễn áp dụng pháp luật

Thực tiễn xét xử cho thấy, việc xác định thời hạn chuẩn bị xét xử đối với vụ án đồng thời phải giải quyết hai quan hệ pháp luật kinh doanh thương mại và dân sự còn tồn tại nhiều vướng mắc, bất cập. Tác giả xin nêu một tình huống để minh họa cho nhận định này như sau:

Ngân hàng A khởi kiện Công ty B yêu cầu thanh toán khoản vay theo hợp đồng tín dụng (quan hệ kinh doanh, thương mại).

Đồng thời, yêu cầu Tòa án tuyên buộc bên thế chấp là cá nhân C (không phải pháp nhân, không có tư cách thương nhân) phải giao nhà, đất đã thế chấp cho ngân hàng để xử lý nợ (quan hệ dân sự), và tài sản thế chấp còn có tranh chấp do C vắng mặt nên trong thời gian thế chấp, cá nhân D là chủ sử dụng đất liền kề khi xây nhà đã xây một phần công trình phụ trên đất của C.

Trong trường hợp này, Tòa án sẽ thụ lý vụ án kinh doanh thương mại: “Tranh chấp hợp đồng tín dụng và yêu cầu xử lý tài sản thế chấp” theo yêu cầu khởi kiện của ngân hàng, trong vụ án sẽ phải giải quyết cả quan hệ pháp luật kinh doanh – thương mại (tranh chấp hợp đồng tín dụng giữa ngân hàng và Công ty B) và quan hệ dân sự (liên quan đến tranh chấp và xử lý tài sản thế chấp). Tuy nhiên, về thời hạn giải quyết, hiện còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau, không thống nhất:

Quan điểm thứ nhất cho rằng, áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp về kinh doanh thương mại, vì xem xét quan hệ chính là tranh chấp hợp đồng tín dụng, và vì đã thụ lý là vụ án kinh doanh thương mại.

Quan điểm thứ hai lại cho rằng, cần áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp về dân sự do nhận định tranh chấp về tài sản thế chấp là phần tranh chấp phức tạp, có nhiều đương sự tham gia tố tụng, đòi hỏi thời gian xác minh chứng cứ và tiến hành các thủ tục tố tụng, nếu áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp về kinh doanh thương mại sẽ không đảm bảo về thời gian cho các việc này.

Điều này dẫn đến vướng mắc về mặt tố tụng, ảnh hưởng tiến độ, chất lượng giải quyết vụ án và quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.

Tuy nhiên, hiện nay, chưa có văn bản hướng dẫn thống nhất của Tòa án nhân dân tối cao hay Hội đồng Thẩm phán TANDTC về việc xác định thời hạn chuẩn bị xét xử trong trường hợp nêu trên. Điều này gây lúng túng cho các Thẩm phán trong thực tiễn xét xử.

3. Đề xuất, kiến nghị

Vướng mắc trên đặt ra nhiều thách thức, khó khăn cho Tòa án khi giải quyết các vụ án trong thực tiễn. Do đó, yêu cầu đặt ra là cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục vướng mắc, bất cập này. Từ phân tích nêu trên, tác giả đề xuất, kiến nghị sau:

Thứ nhất, kiến nghị Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất việc xác định thời hạn chuẩn bị xét xử trong vụ án có nhiều quan hệ pháp luật, trong đó:

- Ưu tiên quan hệ pháp luật chính làm căn cứ xác định thời hạn tố tụng; trong trường hợp tình huống nêu trên là xác định theo thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp về kinh doanh thương mại;

- Quá trình giải quyết vụ án, nếu xét thấy tranh chấp về dân sự là tranh chấp phức tạp, cần thời gian thu thập chứng cứ thì cho phép các Tòa án ban hành văn bản chuyển việc áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử và gia hạn theo thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp về dân sự.

Thứ hai, trong thời gian chưa có hướng dẫn chính thức, các Tòa án cần lập luận rõ ràng trong các văn bản tố tụng về việc xác định thời hạn chuẩn bị xét xử, đồng thời ghi nhận lý do gia hạn nếu vượt quá thời hạn mà BLTTDS quy định.

Việc xác định đúng thời hạn chuẩn bị xét xử là điều kiện tiên quyết đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án dân sự. Trong bối cảnh ngày càng nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều loại quan hệ pháp luật khác nhau, việc ban hành hướng dẫn chính thức là cần thiết, góp phần bảo đảm tính thống nhất trong việc chấp hành thời hạn chuẩn bị xét xử, nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án dân sự của các Tòa án.

LÊ KHẢ THẾ (Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 7 - Gia Lai) - LÊ THỊ NGA (Thẩm phán Tòa án nhân dân khu vực 7 - Gia Lai)

Ảnh: Phiên toà rút kinh nghiệm vụ án kinh doanh thương mại do VKSND Khu vực 3 - Hải Phòng phối hợp tổ chức - Nguồn: Hoàng Hằng (Báo BVPL).