Bầu cử là quyền và nghĩa vụ của công dân

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được tổ chức vào chủ nhật, ngày 15/3/2026 trên phạm vi cả nước. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh sau 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. 

Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cuộc bầu cử là bước cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, gắn liền với công tác cán bộ và trách nhiệm của các cấp, các ngành trong việc xây dựng bộ máy nhà nước. 

Bầu cử là phương thức quan trọng để thực hiện dân chủ và thể hiện quyền lực của nhân dân. Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp được tiến hành theo các nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Các nguyên tắc này bảo đảm cho mọi công dân có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật đều có quyền tham gia bầu cử và tự mình quyết định lựa chọn người đại diện cho mình.

Điều 27 Hiến pháp và Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định: Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Theo đó, tính đến ngày bầu cử 15/3/2026, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên, đều có quyền tham gia bầu cử theo quy định của pháp luật.

Thông qua hoạt động bầu cử, công dân trực tiếp bỏ phiếu lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình. Những đại biểu được bầu sẽ thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước tại Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương, đồng thời giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước.

Việc thực hiện quyền bỏ phiếu của cử tri cũng phải tuân thủ những nguyên tắc chặt chẽ theo quy định của pháp luật. Mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân. Cử tri phải trực tiếp thực hiện việc bỏ phiếu và không được nhờ người khác bầu thay.

Khi cử tri viết phiếu bầu, không ai được xem nội dung phiếu, kể cả thành viên Tổ bầu cử, nhằm bảo đảm nguyên tắc bỏ phiếu kín. Trường hợp viết hỏng phiếu bầu, cử tri có quyền đề nghị đổi phiếu khác để thực hiện lại việc ghi phiếu theo đúng quy định. Sau khi cử tri hoàn thành việc bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào Thẻ cử tri. Tất cả những người tham gia bỏ phiếu phải tuân thủ nội quy phòng bỏ phiếu và các quy định liên quan do Tổ bầu cử hướng dẫn.

Bên cạnh việc thực hiện quyền bầu cử, pháp luật cũng quy định rõ tiêu chuẩn đối với những người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. 

Theo đó, đại biểu Quốc hội phải là người trung thành với Tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. Người ứng cử phải có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Đồng thời phải có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội; có mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân và được nhân dân tín nhiệm; có điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội.

Đối với đại biểu Hội đồng nhân dân, các tiêu chuẩn cơ bản cũng tương tự. Người ứng cử phải trung thành với Tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp; phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. Người ứng cử cần có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và các hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời phải có trình độ học vấn, chuyên môn, đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu; có điều kiện tham gia các hoạt động của Hội đồng nhân dân; cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp thuộc đơn vị hành chính nơi mình ứng cử và có mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân, được nhân dân tín nhiệm.

Việc quy định chặt chẽ các tiêu chuẩn đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm những người được bầu thực sự tiêu biểu, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, thực hiện quyền lực nhà nước theo đúng chức trách được giao.

Trong bối cảnh đó, vai trò và trách nhiệm của cử tri trong việc lựa chọn người đại diện càng trở nên quan trọng. Vì vậy, thực hiện quyền bầu cử không chỉ là quyền chính trị cơ bản mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân. Việc tích cực tham gia bầu cử và thực hiện đúng quy định của pháp luật góp phần xây dựng bộ máy nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.

HOÀNG HIỆP

Nguồn ảnh: TTXVN.