Đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng trong Tòa án nhân dân gắn với chuyển đổi số

1. Đổi mới đào tạo từ yêu cầu của thực tiễn

Thời gian qua, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống Tòa án nhân dân đã được Ban Thường vụ Đảng ủy, lãnh đạo Tòa án nhân dân tối cao quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo; từng bước đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp, góp phần nâng cao năng lực đội ngũ và chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Tuy nhiên, trước yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách tư pháp, đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ Tòa án ngày càng cao.

Thực tiễn xét xử cũng đang đặt ra nhiều vấn đề mới, khó và phức tạp, nhất là trong các lĩnh vực dân sự, hành chính, kinh doanh, thương mại, lao động, phục hồi, phá sản và những tranh chấp có yếu tố nước ngoài. Điều đó đòi hỏi Thẩm phán và đội ngũ cán bộ Tòa án không chỉ nắm vững pháp luật mà còn phải có kiến thức chuyên ngành, năng lực ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu số và khả năng thích ứng nhanh với yêu cầu nhiệm vụ mới.

Từ yêu cầu đó, Chỉ thị số 01/CT-CA xác định công tác đào tạo, bồi dưỡng phải được đổi mới mạnh mẽ, thực chất và hiệu quả, bám sát yêu cầu thực tiễn xét xử, vị trí việc làm, chức danh, lĩnh vực công tác; đồng thời lấy chất lượng thực hiện nhiệm vụ và hiệu quả vận dụng kiến thức, kỹ năng sau đào tạo làm thước đo.

Xây dựng đội ngũ cán bộ Tòa án chuyên nghiệp, hiện đại, thích ứng với môi trường số. Một trong những mục tiêu trọng tâm của Chỉ thị là đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuẩn hóa, chuyên nghiệp, hiện đại và thiết thực; lấy yêu cầu của vị trí việc làm, chức danh, chức vụ và yêu cầu thực tiễn công tác làm căn cứ xác định nhu cầu và đánh giá kết quả đào tạo. Qua đó, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Tòa án có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Chỉ thị đặc biệt nhấn mạnh việc hình thành môi trường học tập thường xuyên, liên tục và học tập suốt đời trong toàn hệ thống Tòa án nhân dân. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải nâng cao trách nhiệm tự học, tự bồi dưỡng; từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào hoạt động đào tạo, quản lý và hỗ trợ học tập. Đối với đội ngũ giữ chức danh tư pháp, công tác đào tạo, bồi dưỡng phải được thực hiện theo hướng chuyên sâu, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu giải quyết các loại vụ án, vụ việc ngày càng đa dạng, phức tạp và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn.

2. Xác định rõ lộ trình chuyển đổi số trong đào tạo, bồi dưỡng

Chỉ thị đặt ra những mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn. Đến hết năm 2026, phấn đấu bảo đảm 100% cán bộ, công chức, viên chức có hiểu biết về chuyển đổi số, kiến thức và kỹ năng số, sử dụng tốt các nền tảng, công cụ và dịch vụ số phục vụ công việc. Đồng thời, rà soát nhu cầu, nội dung, chương trình, học liệu và phương pháp đào tạo; xác định hệ thống kiến thức, kỹ năng cần bồi dưỡng phù hợp với từng vị trí việc làm, chức danh, chức vụ. Giai đoạn 2027 - 2030, tiếp tục bảo đảm đội ngũ cán bộ được cập nhật thường xuyên kiến thức pháp luật, chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng số; phát triển các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu phù hợp với từng vị trí việc làm và những lĩnh vực khó, phức tạp. Một điểm đáng chú ý là Chỉ thị yêu cầu tăng cường sử dụng kết quả tổng kết thực tiễn xét xử, công tác giám đốc, kiểm tra; các bản án, quyết định bị hủy, sửa; các vụ việc kéo dài, phức tạp và tình huống điển hình làm nguồn tài liệu phục vụ đào tạo, tập huấn và rút kinh nghiệm. Qua đó, hoạt động đào tạo được gắn chặt hơn với những vấn đề thực tế phát sinh trong hoạt động xét xử.

Đến năm 2031, hướng tới hoàn thiện hệ sinh thái đào tạo, bồi dưỡng trên môi trường số dùng chung trong Tòa án nhân dân; hình thành cơ sở dữ liệu đào tạo, kho học liệu số và hồ sơ học tập điện tử của cán bộ, công chức, viên chức. Kết quả đào tạo, bồi dưỡng và tự học sẽ từng bước được quản lý, theo dõi, cập nhật trên môi trường số và gắn với quá trình thực hiện nhiệm vụ của từng cán bộ.

3. Lấy người học làm trung tâm, lấy thực tiễn xét xử làm nền tảng

Chỉ thị xác định đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, chương trình đào tạo phải bám sát yêu cầu của từng vị trí việc làm, chức danh và thực tiễn giải quyết các loại vụ án, vụ việc; bảo đảm thiết thực, gắn lý luận với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử.

Nội dung bồi dưỡng tập trung vào kiến thức pháp luật, chuyên môn, nghiệp vụ xét xử và các kỹ năng cần thiết cho từng nhóm đối tượng; chú trọng tư duy pháp lý, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, phân tích, đánh giá chứng cứ, điều hành phiên tòa, xây dựng bản án, quyết định và giải quyết các vụ án, vụ việc khó, phức tạp, có yếu tố nước ngoài.

Đáng chú ý, cán bộ giữ chức danh tư pháp sẽ được tăng cường trang bị kiến thức chuyên ngành cần thiết như kinh tế, tài chính, ngân hàng, kế toán, quản trị doanh nghiệp, phục vụ giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại; đồng thời cập nhật kiến thức về phục hồi, phá sản, sở hữu trí tuệ, đất đai, xây dựng, hành chính, các biện pháp giải quyết tranh chấp thay thế và những lĩnh vực mới phát sinh.

Phương pháp đào tạo được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường thực hành, học qua tình huống, hồ sơ vụ án, vụ việc; phiên tòa giả định; mô phỏng tình huống nghề nghiệp; thảo luận, phản biện và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Các vụ án khó, phức tạp, kéo dài, bản án bị hủy, sửa và những sai sót, vướng mắc được phát hiện qua công tác giám đốc, kiểm tra sẽ trở thành nguồn tình huống quan trọng trong đào tạo và tập huấn.

4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Chuyển đổi số là một nội dung xuyên suốt của Chỉ thị. Tòa án nhân dân sẽ đẩy mạnh các hình thức đào tạo trực tuyến, đào tạo kết hợp và tự học có hướng dẫn; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu đào tạo, hồ sơ học tập điện tử và hệ thống quản lý học tập trên môi trường số.

Chỉ thị cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu, ứng dụng có kiểm soát trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong xây dựng học liệu, hỗ trợ giảng dạy, tự học, tra cứu, kiểm tra, đánh giá và quản lý đào tạo; đồng thời nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế vai trò và trách nhiệm của con người trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ.  Việc xây dựng, quản lý, kết nối và khai thác dữ liệu đào tạo, học liệu số và các công cụ công nghệ phải đồng thời bảo đảm yêu cầu về bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin và an ninh mạng.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng tầm Học viện Tòa án: Chỉ thị dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác đào tạo chuyên sâu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo đó, ưu tiên đào tạo đội ngũ công chức giữ chức danh tư pháp và các vị trí chuyên môn then chốt; lựa chọn cán bộ có năng lực, kinh nghiệm thực tiễn và tiềm năng phát triển để đào tạo chuyên sâu, từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia, nhân lực nòng cốt trong các lĩnh vực chuyên môn quan trọng. Việc đào tạo sẽ được gắn với bố trí, phân công và sử dụng cán bộ phù hợp với chuyên môn đã được đào tạo, qua đó phát huy kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm trong thực tiễn công tác.

Chỉ thị cũng phân công cụ thể trách nhiệm cho Vụ Tổ chức - Cán bộ, Học viện Tòa án, Cục Công nghệ thông tin, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, Cục Kế hoạch - Tài chính, Vụ Hợp tác quốc tế, Văn phòng Tòa án nhân dân tối cao, Báo Công lý, Tạp chí Tòa án nhân dân, Thanh tra Tòa án nhân dân tối cao và người đứng đầu các đơn vị, Tòa án các cấp trong tổ chức triển khai thực hiện.

Việc ban hành Chỉ thị số 01/CT-CA thể hiện quyết tâm đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng trong hệ thống Tòa án nhân dân, chuyển từ đào tạo chủ yếu theo chương trình sang đào tạo theo nhu cầu vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn, từ học tập theo từng đợt sang xây dựng văn hóa học tập thường xuyên, học tập suốt đời, đồng thời từng bước hình thành hệ sinh thái đào tạo số. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ Tòa án “vững về chính trị, giỏi về pháp luật, tinh thông nghiệp vụ, làm chủ công nghệ”, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại trong giai đoạn mới.

Chỉ thị số 01/CT-CA có thể xem là bước định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của hệ thống Tòa án nhân dân giai đoạn 2026 - 2031, trong đó chất lượng cán bộ, năng lực thực tiễn và khả năng làm chủ công nghệ được xác định là những yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng hoạt động xét xử và thực hiện quyền tư pháp.

DƯƠNG QUỲNH HOA (Phòng Đào tạo bồi dưỡng, Vụ Tổ chức - Cán bộ, TANDTC)

Vườn hoa Công lý - Trụ sở TANDTC. Ảnh: Tạp chí Kiến trúc.