Nguyễn C có bị áp dụng tình tiết tăng nặng “phạm tội 02 lần trở lên” không?

NỘI DUNG VỤ ÁN

Khoảng đầu tháng 5/2023, thông qua các mối quan hệ, Nguyễn C (trú tại xã MH, huyện TH, tỉnh GL) biết gia đình chị Trần Thị Y đang có nhu cầu tìm việc cho con trai là Trần Thanh D, nên C gặp chị Y và đưa ra thông tin không đúng sự thật là quen người có khả năng xin vào làm việc tại Công an tỉnh GL, hứa trong bốn tháng sẽ có quyết định đi làm. Nghe vậy, chị Y tin tưởng, nên đồng ý nhờ C xin việc giúp. C đã gọi điện, nhắn tin yêu cầu chị Y chuyển tiền vào tài khoản của mình. Cụ thể như sau:

Ngày 18/5/2023, C đưa ra thông tin cần tiền tiếp khách quan hệ. Theo yêu cầu của C, chị Y đã chuyển khoản 100.000.000 đồng.

Ngày 15/7/2023, C đưa ra thông tin có đoàn công tác của Bộ Công an đang làm việc tại Công an tỉnh GL liên quan đến việc rà soát tuyển cán bộ, nên yêu cầu và chị Y đã chuyển khoản cho mình số tiền 50.000.000 đồng.

Ngày 29/8/2023, C gọi điện nói việc liên hệ để xin vào làm việc tại Công an tỉnh GL rất khó và yêu cầu chuyển thêm tiền. Theo yêu cầu của C, chị Y đã chuyển 100.000.000 đồng.

Sau bốn tháng mà con mình không có quyết định đi làm, chị Y nhiều lần liên lạc với C đòi lại số tiền đã chuyển, nhưng C cố tình né tránh và không có ý thức trả lại. Ngày 01/10/2023, chị Y đã làm đơn tố cáo sự việc với cơ quan công an.

Trong vụ án này, có đủ cơ sở để khẳng định, hành vi của Nguyễn C phạm tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” quy định tại điểm a khoản 3 Điều 174 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015. Tuy nhiên, về áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự (TNHS) “phạm tội 02 lần trở lên” đối với Nguyễn C, thì còn có những quan điểm khác nhau, cụ thể như sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng: Nguyễn C bị áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” theo điểm g khoản 1 Điều 52 BLHS năm 2015. Bởi vì, sau khi đưa ra những thông tin gian dối về việc mình quen người có khả năng xin vào làm việc tại Công an tỉnh GL, giữa C và chị Y chưa thỏa thuận thống nhất số tiền để xin vào làm việc ở Công an tỉnh GL là bao nhiêu tiền. Thực tế, theo diễn biến sau đó, C đã có 03 lần đưa ra thông tin gian dối, nhằm chiếm đoạt tiền của chị Y, số tiền mỗi lần chiếm đoạt đều trên 2.000.000 đồng. Vì vậy, hành vi của C đã đủ yếu tố cấu thành cơ bản của tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo quy định tại khoản 1 Điều 174 BLHS năm 2015; chưa có lần nào bị truy cứu TNHS và chưa hết thời hiệu truy cứu TNHS. Do đó, Nguyễn C phải bị áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 BLHS năm 2015.

Mặt khác, tại mục 4 Phần I Công văn số 64/TANDTC-PC ngày 03/9/2019 của Tòa án nhân dân tối cao về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc về hình sự, dân sự và tố tụng hành chính có hướng dẫn: “Trường hợp một người thực hiện nhiều lần cùng một loại hành vi phạm tội xâm phạm sở hữu (ví dụ: nhiều lần phạm tội trộm cắp tài sản), mà tổng trị giá tài sản của các lần phạm tội thỏa mãn dấu hiệu định khung tăng nặng, nếu các lần phạm tội đều chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, thì ngoài việc bị áp dụng khung hình phạt tương ứng với trị giá tài sản chiếm đoạt, họ còn bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự”. Như vậy, vụ án trên Nguyễn C sẽ bị áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” là căn cứ vào nhân thân và thái độ chấp hành pháp luật.

Quan điểm thứ hai cho rằng: Nguyễn C không phải chịu tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên”. Tác giả đồng tình với quan điểm này, bởi lẽ:

Ba lần C đưa ra những lý do và yêu cầu chị Y chuyển tiền, đây là những lý do nhằm phục vụ cho mục đích ban đầu mà C đã nói với chị Y là “quen người có khả năng xin vào làm việc tại Công an tỉnh GL, hứa trong 4 tháng sẽ có quyết định đi làm”. Tức là, ý thức chủ quan của C là đưa ra lý do để chiếm đoạt tiền của chị M, vì trước đó, giữa C và chị M chưa thỏa thuận thống nhất với nhau việc xin việc hết bao nhiêu tiền. Như vậy, với hành vi phạm tội của C, cần cộng tổng định lượng để truy cứu TNHS với C, chứ không nên áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 BLHS năm 2015. Điều đó sẽ gây bất lợi cho C.

Trong vụ án này, tổng tiền mà C chiếm đoạt của chị Y là 250.000.000 đồng, đây là căn cứ để áp dụng điểm a khoản 3 Điều 174 BLHS năm 2015 đối với C. Do vậy, không nên áp dụng tình tiết tặng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” đối với C, nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng cho người phạm tội và bảo đảm chính sách nhân đạo của pháp luật. Mặt khác, đối tượng mà C muốn hướng đến để chiếm đoạt tiền là chỉ có chị Y, không có người thứ hai.

Từ những phân tích nêu trên, hoàn toàn có căn cứ để xác định Nguyễn C không phải chịu tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên” theo điểm g khoản 1 Điều 52 BLHS năm 2015.

Trên đây là tình huống và các quan điểm về áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS “phạm tội 02 lần trở lên”. Rất mong nhận được sự trao đổi từ quý bạn đọc và đồng nghiệp.

ThS. ĐINH MINH LƯỢNG (Tòa án quân sự Khu vực 2 Quân khu 5)

Hình ảnh một phiên tòa rút kinh nghiệm - TAND tỉnh Đắk Lắk.