Luật Thi hành án hình sự 2025: Thu thập sinh trắc học phạm nhân, cho phép thăm gặp trực tuyến

Về tiếp nhận phạm nhân, Điều 24 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định trại giam, trại tạm giam chỉ tiếp nhận người chấp hành án phạt tù khi hồ sơ đầy đủ theo quyết định thi hành án của Tòa án. Khi tiếp nhận, cơ sở giam giữ có trách nhiệm kiểm tra thông tin để xác định đúng người chấp hành án, lập biên bản giao nhận, kiểm tra và xử lý đồ vật mang theo trước khi đưa vào buồng giam. Các nội dung này cơ bản kế thừa quy định tại Điều 28 Luật Thi hành án hình sự 2019, bảo đảm yêu cầu quản lý chặt chẽ ngay từ đầu.

Quy định về tổ chức khám sức khỏe cho phạm nhân và trẻ em dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam tiếp tục được giữ nguyên so với Luật Thi hành án hình sự 2019. Tuy nhiên, Luật Thi hành án hình sự 2025 đã bổ sung yêu cầu thu thập thông tin sinh trắc học của phạm nhân trong trường hợp chưa có dữ liệu, bao gồm mống mắt, ADN và giọng nói. Việc thu thập thông tin sinh trắc học giúp xác định chính xác nhân thân phạm nhân trong suốt quá trình chấp hành án và trong công tác quản lý sau này.

Cụ thể, dữ liệu sinh trắc học của phạm nhân sau khi được thu thập sẽ được chia sẻ cho cơ quan quản lý căn cước để cập nhật, điều chỉnh trong Cơ sở dữ liệu căn cước. Việc liên thông dữ liệu này nhằm bảo đảm tính thống nhất, hạn chế tình trạng sai lệch thông tin nhân thân, giả mạo giấy tờ hoặc gây khó khăn cho công tác quản lý, giám sát người chấp hành án. So với các biện pháp quản lý nhân thân trước đây chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy và thông tin hành chính, việc bổ sung dữ liệu sinh trắc học cho thấy xu hướng tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý thi hành án hình sự.

Luật Thi hành án hình sự 2025 cũng quy định rõ trách nhiệm phổ biến các quy định liên quan đến quản lý tư trang, tài sản của phạm nhân. Theo đó, chỉ những đồ dùng được phép mới được đưa vào buồng giam; tiền, giấy tờ có giá, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý và các thẻ thanh toán điện tử phải gửi trại giam, trại tạm giam quản lý. Phạm nhân không được sử dụng tiền mặt tại nơi chấp hành án, việc mua lương thực, thực phẩm và các hàng hóa phục vụ sinh hoạt được thực hiện thông qua sổ lưu ký. Các đồ vật thuộc danh mục cấm tuyệt đối không được đưa vào nơi chấp hành án.

Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận, trại giam, trại tạm giam phải thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án, gia đình phạm nhân và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự. So với Luật Thi hành án hình sự 2019, thời hạn thông báo đã được rút ngắn, qua đó bảo đảm việc cập nhật thông tin kịp thời cho các cơ quan liên quan và thân nhân phạm nhân. Đối với phạm nhân là người nước ngoài, cơ sở giam giữ còn có trách nhiệm thông báo cho Bộ Ngoại giao để thực hiện việc thông báo tới cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước mà người đó mang quốc tịch, tiếp tục bảo đảm yêu cầu quản lý thống nhất và phù hợp với thông lệ đối ngoại.

Liên quan đến chế độ gặp và nhận quà của phạm nhân, Luật Thi hành án hình sự 2025 về cơ bản kế thừa các quy định của Điều 52 Luật Thi hành án hình sự 2019: Phạm nhân được gặp người thân thích mỗi tháng một lần, thời gian không quá một giờ. Căn cứ vào kết quả xếp loại chấp hành án, yêu cầu giáo dục, cải tạo và thành tích lao động, học tập, Giám thị trại giam hoặc trại tạm giam có thể quyết định kéo dài thời gian gặp nhưng không quá ba giờ hoặc cho phép gặp vợ, chồng tại phòng riêng không quá 24 giờ. Trường hợp phạm nhân được khen thưởng hoặc lập công, có thể được gặp thêm một lần trong tháng; ngược lại, nếu vi phạm nội quy thì hai tháng mới được gặp một lần.

Đối với thủ tục thăm gặp, người thân thích phải xuất trình sổ thăm gặp hoặc hình thức xác nhận hợp lệ và chấp hành đầy đủ quy định của cơ sở giam giữ. Riêng đối với phạm nhân là người nước ngoài, trường hợp người thân thích là người nước ngoài thì phải có đơn xin gặp gửi cơ quan quản lý thi hành án hình sự, đơn phải viết bằng tiếng Việt hoặc được dịch ra tiếng Việt và có xác nhận của cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước mà người đó có quốc tịch hoặc cơ quan đại diện của tổ chức quốc tế tại Việt Nam nơi người đó làm việc; trường hợp người thân thích là người Việt Nam thì đơn xin gặp phải có xác nhận của Công an cấp xã nơi người đó cư trú. Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được đơn, cơ quan quản lý thi hành án hình sự có trách nhiệm trả lời người có đơn; trường hợp đặc biệt có thể kéo dài nhưng thời hạn trả lời không quá 20 ngày.

Tuy nhiên, Điều 49 Luật Thi hành án hình sự 2025 đã bổ sung quy định cho phép thực hiện việc thăm gặp phạm nhân bằng hình thức trực tuyến trong các trường hợp khẩn cấp, bất khả kháng hoặc khi không thể bố trí gặp trực tiếp. Quy định này được xem là bước điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần bảo đảm quyền liên hệ gia đình của phạm nhân trong những hoàn cảnh đặc biệt. Khi gặp, phạm nhân được nhận thư, liên và đồ vật không thuộc danh mục cấm; tiền phải gửi cơ sở giam giữ quản lý. Việc nhận quà qua đường bưu chính hoặc ngân hàng được thực hiện không quá hai lần trong tháng, dưới sự kiểm tra chặt chẽ của trại giam, trại tạm giam nhằm phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi chiếm đoạt.

HOÀNG HIỆP

Nguồn Ảnh: Báo Thanh niên.