Pháp lệnh mới về ưu đãi người có công với cách mạng: Mở rộng đối tượng, nâng cao chính sách tri ân

Ngày 08/7/2026, tại Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã thông qua Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Nội dung sửa đổi vừa bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, vừa tiếp tục mở rộng đối tượng, hoàn thiện điều kiện công nhận và nâng cao mức độ chăm sóc đối với người có công và thân nhân người có công.

Việc ban hành Pháp lệnh lần này đồng thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết Đại hội XIV, Nghị quyết số 42-NQ/TW, Chỉ thị số 14-CT/TW, Kết luận số 57-KL/TW và chỉ đạo của Tổng Bí thư về tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm người có công và gia đình có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú; các chế độ ưu đãi được điều chỉnh phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước từng thời kỳ.

Hoàn thiện điều kiện, tiêu chuẩn công nhận người có công

Một trong những điểm đổi mới có ý nghĩa nền tảng của Pháp lệnh là bổ sung khái niệm "người có công với cách mạng" theo hướng khái quát hơn. Theo quy định mới, người có công với cách mạng là người có công lao, cống hiến trong sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận. Việc xác định khái niệm này tạo cơ sở thống nhất để xây dựng và áp dụng toàn bộ hệ thống chính sách ưu đãi, đồng thời khẳng định sự ghi nhận của Nhà nước đối với mọi cống hiến vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh tiếp tục xác định đầy đủ các nhóm đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi như người hoạt động cách mạng trước năm 1945, liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, người có công giúp đỡ cách mạng và thân nhân người có công.

Nội dung sửa đổi quan trọng tiếp theo là hoàn thiện các tiêu chuẩn công nhận người có công nhằm bảo đảm chặt chẽ về pháp lý nhưng đồng thời phù hợp hơn với thực tiễn. Trước hết, Pháp lệnh sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát. Theo quy định mới, đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên, khi chết không còn bắt buộc phải đáp ứng điều kiện về hồ sơ bệnh án như trước đây. Quy định này xuất phát từ thực tiễn nhiều thương binh nặng được gia đình xin đưa về nhà hoặc cơ sở điều dưỡng chăm sóc trước khi qua đời nên không đủ hồ sơ theo quy định cũ. Đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương từ 61% đến 80%, vẫn phải xác định nguyên nhân tử vong do vết thương tái phát. Việc sửa đổi đã tháo gỡ nhiều vướng mắc tồn tại trong quá trình giải quyết chế độ chính sách.

Đáng chú ý, Pháp lệnh bổ sung trường hợp công nhận liệt sĩ và thương binh đối với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu thực tiễn bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời, nhiều quy định mang tính định tính trước đây được hợp nhất, đơn giản hóa nhằm tạo thuận lợi trong quá trình áp dụng pháp luật.

Một điểm mới có ý nghĩa nhân văn sâu sắc là giao Chính phủ quy định việc công nhận hoặc giao cơ quan có thẩm quyền xem xét công nhận người có công trong trường hợp thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ lịch sử, thực tiễn rõ ràng hoặc trường hợp đặc biệt khác. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết nhiều hồ sơ tồn đọng kéo dài do chiến tranh, thiên tai hoặc điều kiện lịch sử khách quan.

Mở rộng đối tượng được công nhận và thụ hưởng chính sách ưu đãi

Một trong những nội dung nổi bật của Pháp lệnh là tiếp tục mở rộng phạm vi thụ hưởng chính sách. Theo đó, người làm nhiệm vụ tại biên giới, hải đảo, thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia và được Nhà nước tặng Huân chương Chiến công được bổ sung vào nhóm người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế để được hưởng chính sách ưu đãi người có công. Quy định này thể hiện sự ghi nhận đầy đủ hơn đối với những đóng góp trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và thực hiện nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Pháp lệnh cũng bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với cán bộ Lão thành cách mạng và cán bộ Tiền khởi nghĩa sống tại gia đình. Đây là bước phát triển mới của chính sách ưu đãi, phản ánh sự quan tâm của Nhà nước đối với những người có công tuổi cao, sức khỏe giảm sút, cần được chăm sóc thường xuyên.

Chăm sóc sức khỏe tiếp tục là trọng tâm trong chính sách ưu đãi người có công. Theo quy định mới, nhóm thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh và người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% được chuyển từ chế độ điều dưỡng hai năm một lần sang điều dưỡng hằng năm. Đây là sự điều chỉnh có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe đối với người có công. Đồng thời, Pháp lệnh còn bổ sung nhiều quy định về bảo hiểm y tế, phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình, phục hồi chức năng, chế độ trợ cấp đối với thân nhân người có công, qua đó bảo đảm tốt hơn quyền lợi của các đối tượng chính sách.

Ngoài việc sửa đổi các chế độ ưu đãi, Pháp lệnh cũng dành nhiều nội dung hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước. Theo đó, Chính phủ được giao quy định thống nhất về thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ công nhận người có công; quản lý các công trình ghi công liệt sĩ; chính sách cải thiện nhà ở; hỗ trợ sản xuất, giáo dục, đào tạo; ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu về người có công; công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" trong toàn xã hội.

Một điểm đáng chú ý khác là Pháp lệnh điều chỉnh nhiều quy định để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới, thay đổi thuật ngữ quản lý từ "ngành lao động - thương binh và xã hội" sang "ngành nội vụ", đồng thời bãi bỏ hoặc sửa đổi một số quy định không còn phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Khẳng định đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" trong giai đoạn phát triển mới

Có thể thấy, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2026 không chỉ là hoạt động hoàn thiện kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về việc chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống vật chất và tinh thần của người có công với cách mạng.

Những sửa đổi lần này tập trung vào ba nhóm nội dung lớn: hoàn thiện cơ sở pháp lý công nhận người có công; mở rộng và nâng cao chính sách ưu đãi; hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu cải cách bộ máy và phát triển đất nước. Việc tháo gỡ các vướng mắc trong công nhận người có công, bổ sung nhiều đối tượng thụ hưởng, nâng cao chế độ điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe và hoàn thiện cơ chế quản lý sẽ góp phần bảo đảm chính sách ưu đãi ngày càng toàn diện, công bằng, minh bạch và nhân văn hơn.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Pháp lệnh tiếp tục khẳng định trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo lý của Nhà nước đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với chính sách an sinh xã hội và truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.

QUANG PHÚC

Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cùng đoàn công tác TANDTC đến dâng hoa, dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ nhân dịp 27/7/2026.