Quốc hội xem xét mô hình tổ chức mới của hệ thống cơ quan điều tra

Trình bày tóm tắt tờ trình, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; phù hợp với mô hình không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện.

Dự thảo Luật quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; điều tra viên và các chức danh khác trong hoạt động điều tra hình sự.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự; điều kiện bảo đảm cho hoạt động điều tra cũng như trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của VKSND tối cao

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, dự thảo Luật đề xuất không tiếp tục quy định tổ chức Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Tương ứng với sự điều chỉnh này, dự thảo bổ sung các quy định nhằm chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSND tối cao cho cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân.

Đây là nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu hệ thống cơ quan điều tra và cơ chế xử lý các vụ án thuộc thẩm quyền hiện nay của Cơ quan điều tra VKSND tối cao. Vì vậy, việc chuyển giao thẩm quyền cần được quy định cụ thể, chặt chẽ, bảo đảm các hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và điều tra vụ án không bị gián đoạn.

Dự thảo Luật cũng bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện để phù hợp với mô hình tổ chức mới của Công an nhân dân. Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Công an.

Đối với hệ thống cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng.

Việc giao thẩm quyền quy định chi tiết cho Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng được xác định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời và phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy của từng lực lượng trong từng giai đoạn.

Hoàn thiện thẩm quyền của cơ quan điều tra

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Theo đó, cơ quan này được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi những tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân.

Để bảo đảm tính linh hoạt, thống nhất và toàn diện trong việc thực hiện thẩm quyền điều tra vụ án, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong phạm vi hệ thống thuộc quyền quản lý.

Dự thảo đồng thời sửa đổi, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu và đồn Công an trong việc tiếp nhận, tiến hành xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm.

Quy định này nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, nhất là trong bối cảnh tổ chức bộ máy Công an nhân dân đã có sự thay đổi; đồng thời đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm ngay từ địa bàn cơ sở và bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự.

Cần có giải pháp xử lý vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp

Trình bày báo cáo thẩm tra tóm tắt, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá các nội dung sửa đổi cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Cơ quan thẩm tra cũng tán thành đề xuất bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện và không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của VKSND tối cao. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong quá trình thực hiện.

Yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi việc thay đổi mô hình tổ chức và chuyển giao thẩm quyền điều tra không chỉ liên quan đến bộ máy, nhân sự mà còn tác động trực tiếp đến việc tiếp nhận, phân loại, giải quyết nguồn tin về tội phạm; thụ lý, điều tra các vụ án đang được giải quyết; quản lý hồ sơ, tài liệu, vật chứng và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ cơ chế chuyển tiếp, thời điểm chuyển giao, trách nhiệm của từng cơ quan và nguyên tắc xử lý đối với các vụ việc đang được thụ lý. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực trong hoạt động điều tra, tránh để phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc chồng chéo về thẩm quyền.

Việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự lần này không chỉ nhằm sắp xếp lại cơ cấu tổ chức, mà còn hướng tới xây dựng hệ thống cơ quan điều tra tinh gọn, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Quá trình hoàn thiện dự thảo cần bảo đảm yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy phải gắn liền với kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và không làm gián đoạn hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự.

QUANG PHÚC

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an trình Quốc hội tờ trình tóm tắt về định hướng, chính sách của dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) - nguồn ảnh: quochoi.vn