Vướng mắc khi xác định tội danh “sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” trong các vụ án cố ý gây thương tích, giết người

Tình huống cụ thể như sau:

Do mâu thuẫn cá nhân với Nguyễn Văn B, Nguyễn Văn A đang ở trong bếp nhìn thấy có nhiều con dao và lựa chọn lấy dao bầu (có kích thước đủ để xác định là “Dao có tính sát thương cao” quy định tại phụ lục 5 Thông tư số 75/2024) là vật dụng hằng ngày A dụng làm bếp đâm Nguyễn Văn B làm Nguyễn Văn B tử vong.

Hiện nay, có 03 quan điểm giải quyết vụ án này như sau:

Quan điểm 1: Theo hướng dẫn hiện nay tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết số 03/2022, Công văn số 2932, Công văn số 4442 thì phải xử lý Nguyễn Văn A về 02 tội là “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” và tội “Giết người”. Cụ thể:

Tại Công văn số 2982/VKSTC-V14 ngày 30/6/2025 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao “Về việc trao đổi quan điểm giải quyết vụ án, vụ việc khi Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 có hiệu lực thi hành” (gọi tắt là Công văn số 2932) và Công văn số 4442/C01-P2 ngày 18/7/2025 của Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an “Về việc giải đáp khó khăn, vướng mắc trong giải quyết vụ việc, vụ án khi Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ có hiệu lực thi hành từ 01/01/2025” (gọi tắt là Công văn số 4442) có hướng dẫn:

Hỏi: Trường hợp các đối tượng có hành vi sử dụng “Dao có tính sát thương cao” thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người thì truy cứu trách nhiệm hình sự các bị can nói trên về 02 tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” và tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe tương tứng hay chỉ về 01 tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe tương ứng.

Trả lời: Căn cứ quy định tại các khoản 2, 4, 6 Điều 2 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024; khoản 3 Điều 6 Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐTP ngày 09/9/2022 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (gọi tắt là Nghị quyết số 03/2022) hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Điều 304, Điều 305, Điều 306 và Điều 308 của Bộ luật Hình sự và Thông tư số 75/2024/TT-BCA ngày 15/11/2024 của Bộ Công an (gọi tắt là Thông tư số 75/2024) quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ thì có căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự về 02 tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” và tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe tương ứng về đủ yếu tố cấu thành tội phạm tương ứng.

Quan điểm 2: Nguyễn Văn A chỉ phạm tội “Giết người” không phạm tội “Sử dụng trái phép vũ khi quân dụng”. Cụ thể như sau:

Căn cứ điểm 4 Điều 3 Nghị quyết số 03/2022 hướng dẫn: “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự” quy định tại khoản 1 Điều 304 của Bộ luật Hình sự là sử dụng vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự mà không có giấy phép hoặc không được phép của người hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm phát huy tác dụng của vũ khí, phương tiện đó.

Như vậy, một trong những căn cứ xác định con dao dùng để gây án có là “Vũ khí quân dụng hay không” thì phải thuộc trường hợp muốn sử dụng con dao đó phải có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền. Trong khi đó hiện nay chưa có quy định nào về việc cấp phép sử dụng dao để làm bếp.

Mặt khác, căn cứ khoản 5 Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự (các trường hợp bắt buộc phải giám định) thì việc xác định là “Vũ khí quân dụng” thì bắt buộc phải giám định. Nếu giám định trong trường hợp này thì Cơ quan giám định chỉ kết luận là “Dao có tính sát thương cao” vì đặc tính kỹ thuật của con dao này thuộc Phụ lục 5 (Danh mục dao có tính sát thương cao) chứ không thuộc Phụ lục 1 (Danh mục vũ khí quân dụng) quy định tại Thông tư số 75.

Vì không có căn cứ pháp lý để xác định con dao bầu trên là vũ khí quân dụng nên không thể xử lý Nguyễn Văn A về tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” theo Điều 304 Bộ luật Hình sự được.

Quan điểm 3 (cũng là quan điểm của tác giả): Nếu nhận định theo quan điểm 1 thì dẫn đến việc xử lý hình sự về tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” tràn lan vì cơ bản hiện nay các vật dụng dao dùng để lao động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày đều đủ kích thước, đặc tính kỹ thuật xác định là “Dao có tính sát thương cao”. Tuy nhiên, nếu nhận định theo quan điểm 1 thì không đủ đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm hiện nay vì tình trạng sử dụng dao có tính sát thương cao như dao phóng lợn để thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe diễn ra nhiều. Vì vậy, việc xác định hành vi của Nguyễn Văn A có cấu thành tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” hay không phải căn cứ vào mục đích Nguyễn Văn A hoặc chủ sở hữu con dao đó trước khi thực hiện hành vi phạm tội.

Trường hợp xác định Nguyễn Văn A phạm tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” khi các cơ quan tiến hành tố tụng xác định một trong các yếu tố sau:

+ Con dao dùng để gây án đã được cải tạo, thay đổi thiết kế so với thiết kế của nhà sản xuất hoặc thiết kế ban đầu để tăng tính sát thương. Ví dụ như việc hàn thêm tay cầm vào dao bầu để tăng chiều dài dao, thuận tiện cho việc gây án.

+ Con dao dùng để gây án không cải tạo, thay đổi thiết kế nhưng mục đích ban đầu của chủ sở hữu từ khi có được nhằm mục đích gây án chứ không nhằm mục đích sử dụng vào lao động sản xuất hoặc sinh hoạt hằng ngày. Ví dụ như trong tình huống đã đưa, Nguyễn Văn A mua dao bầu về cất giữ trong bếp và nhằm mục đích đâm Nguyễn Văn B.

Còn các trường hợp dao dùng đã dùng để gây thương tích nhưng mục đích ban đầu khi chủ sở hữu từ khi có được là dùng vào mục đích sử dụng vào lao động sản xuất hoặc sinh hoạt hằng ngày không thuộc trường hợp cấu thành tội “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”.

Công văn số 2932 và Công văn số 4442 là văn bản hướng dẫn nội bộ trong ngành điều tra và kiểm sát không phải là văn bản quy phạm pháp luật hay hướng dẫn liên ngành. Vì vậy, đề xuất liên ngành trung ương sớm có văn bản hướng dẫn thống nhất nội dung này.

NGUYỄN HỮU HIỆP (KSV trung cấp Viện KSQS Quân khu 2)

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.