Nghị định số 299 bước hoàn thiện quan trọng về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập

Nghị định 299/2026/NĐ-CP (Nghị định) tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất về thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại, xếp hạng và thực hiện cơ chế tự chủ về tổ chức bộ máy đối với đơn vị sự nghiệp công lập, góp phần thúc đẩy quá trình tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công trong giai đoạn mới.

Nghị định quy định phạm vi điều chỉnh đối với việc thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại, xếp hạng và tự chủ về tổ chức bộ máy của các đơn vị sự nghiệp công lập. Đối tượng áp dụng bao gồm các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của bộ, cơ quan ngang bộ; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Ủy ban nhân dân cấp xã (trừ các đơn vị thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng được điều chỉnh theo quy định riêng). Đây là lần đầu tiên các nội dung về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập được quy định một cách tương đối toàn diện trong một nghị định thống nhất, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy hiện nay.

Quy định rõ nguyên tắc, điều kiện thành lập, tổ chức lại, giải thể và mở rộng quyền tự chủ về tổ chức bộ máy

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định là xác lập các nguyên tắc chung đối với việc thành lập, tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, việc thành lập hoặc tổ chức lại phải bảo đảm đúng điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo quy định; phù hợp với quy hoạch ngành, phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập và yêu cầu thực tiễn của từng ngành, từng địa phương. Đặc biệt, việc thành lập mới phải gắn với yêu cầu nâng cao mức độ tự chủ tài chính, hạn chế phát sinh đầu mối và tăng biên chế hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Nghị định cũng quy định cụ thể các điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập như: xác định rõ mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ; đáp ứng tiêu chí theo pháp luật chuyên ngành; bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu; có cơ chế hoạt động phù hợp và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đối với tổ chức lại và giải thể, Nghị định quy định rõ các trường hợp áp dụng, bảo đảm việc sắp xếp tổ chức được thực hiện trên cơ sở đánh giá hiệu quả hoạt động, mức độ tự chủ tài chính và yêu cầu quản lý nhà nước.

Điểm nổi bật của Nghị định là tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, các đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên được quyết định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị trực thuộc theo đề án tự chủ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đối với các đơn vị chưa tự bảo đảm chi thường xuyên, Nghị định quy định cụ thể tiêu chí thành lập phòng, ban; khung số lượng cấp phó của người đứng đầu đơn vị và người đứng đầu phòng trực thuộc trên cơ sở quy mô tổ chức, số lượng người làm việc, tính chất hoạt động và đặc điểm chuyên môn, nghiệp vụ. Cách tiếp cận này vừa tạo sự thống nhất trong quản lý, vừa bảo đảm tính linh hoạt phù hợp với từng loại hình đơn vị sự nghiệp công lập.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định việc xây dựng và phê duyệt đề án tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập theo chu kỳ phát triển, trong đó xác định rõ mục tiêu, định hướng phát triển, phương án tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và lộ trình nâng cao mức độ tự chủ trong từng giai đoạn 5 năm. Đây là cơ sở quan trọng để các đơn vị chủ động đổi mới mô hình quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Hoàn thiện cơ chế phân loại, xếp hạng và quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục thành lập và tổ chức lại

Nghị định quy định việc phân loại đơn vị sự nghiệp công lập theo vị trí pháp lý, lĩnh vực hoạt động, tính chất dịch vụ sự nghiệp công và mức độ tự chủ tài chính. Trên cơ sở đó, các bộ quản lý ngành, lĩnh vực có trách nhiệm hướng dẫn tiêu chí phân loại phù hợp với đặc thù từng ngành, bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức và quản lý hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập trên phạm vi cả nước.

Đối với công tác xếp hạng, Nghị định đưa ra hệ thống tiêu chí tương đối toàn diện, bao gồm quy mô tổ chức, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực, mức độ hiện đại hóa cơ sở vật chất và chuyển đổi số, hiệu quả hoạt động, chất lượng cung ứng dịch vụ công, mức độ hài lòng của người dân cũng như hiệu quả quản lý tài chính. Thời hạn xếp hạng là 5 năm, đồng thời mở ra cơ chế xem xét xếp hạng sớm hơn đối với các đơn vị có kết quả hoạt động nổi bật. Những quy định này góp phần thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, nâng cao chất lượng dịch vụ sự nghiệp công và tăng cường trách nhiệm giải trình của các đơn vị.

Chương II của Nghị định quy định chi tiết trình tự, thủ tục thành lập, tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập. Hồ sơ thành lập được quy định đầy đủ, bao gồm đề án thành lập, tờ trình, dự thảo quyết định thành lập, dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động cùng các tài liệu liên quan về đất đai, tài chính, nhân sự. Đồng thời, Nghị định quy định rõ trách nhiệm lấy ý kiến các cơ quan liên quan, cơ quan thẩm định và cơ quan có thẩm quyền quyết định nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và đúng quy định pháp luật.

Đáng chú ý, Nghị định quy định rõ thời hạn xử lý hồ sơ. Theo đó, việc thẩm định hồ sơ thành lập phải hoàn thành trong thời hạn 10 hoặc 15 ngày làm việc tùy từng trường hợp; cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập phải ban hành quyết định trong thời hạn 25 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ đã hoàn thiện. Việc quy định thời hạn cụ thể góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền, giảm tình trạng kéo dài thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho quá trình sắp xếp tổ chức.

Ngoài ra, Nghị định cũng quy định đầy đủ hồ sơ, trình tự, thủ tục đối với việc tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị được chuyển giao và người đứng đầu trong việc xử lý tài chính, tài sản, đất đai, nhân sự và các quyền, nghĩa vụ liên quan.

Tạo nền tảng pháp lý cho đổi mới hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập

Có thể thấy, Nghị định số 299/2026/NĐ-CP đã xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng hiện đại, minh bạch và gắn với yêu cầu đổi mới quản trị công. Việc quy định thống nhất từ điều kiện thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao đến cơ chế tự chủ, phân loại, xếp hạng và trình tự, thủ tục thực hiện không chỉ khắc phục những bất cập trong thực tiễn quản lý thời gian qua mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tiếp tục tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập.

Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, Nghị định sẽ góp phần nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước, đồng thời thúc đẩy quá trình thực hiện cơ chế tự chủ, chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị sự nghiệp công lập, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

QUANG PHÚC - THANH THỦY

Ảnh minh họa- nguồn Internet.