“Niềm tin Công lý” số 4: Niềm tin được xác lập từ một phán quyết

Cả nước đang chung tay đẩy mạnh thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhằm sớm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân đối với những hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh vì nền độc lập, thống nhất của đất nước.

Trong hành trình ấy, vẫn còn những người lính chưa thể trở về sau hơn nửa thế kỷ; những gia đình liệt sĩ vẫn đi tìm một cái tên trong những trang hồ sơ cũ. Với ngành Tòa án nhân dân, một phán quyết được đưa ra đã góp phần tháo gỡ một nút thắt kéo dài hơn 12 năm, trả lại tên đúng cho người mẹ của hai liệt sĩ.

Theo câu chuyện được chương trình phản ánh, bà Nguyễn Thị Trái và bà Nguyễn Thị Ngô thực chất là cùng một người, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu. Tuy nhiên, trong các hồ sơ được lập qua nhiều thời kỳ, tên của người mẹ lại được ghi không thống nhất. Hồ sơ liệt sĩ Phạm Ngô ghi tên mẹ là Nguyễn Thị Trái, trong khi hồ sơ cán bộ và hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Hữu lại ghi mẹ là Nguyễn Thị Ngô.

Đối với gia đình, dòng họ, đây là cùng một người. Tuy nhiên, việc xác lập thống nhất thông tin trong hồ sơ gặp nhiều khó khăn do tài liệu lưu trữ qua các thời kỳ chiến tranh bị thất lạc, nhiều giấy tờ bị hư hỏng, trong khi những người trực tiếp biết rõ sự việc đều đã qua đời.

Cha ông Phạm Hữu Nam tham gia kháng chiến, cách mạng và thoát ly gia đình. Trong quá trình khai lý lịch cán bộ, theo ký ức của ông và cách gọi tên tại quê nhà, mẹ ông mang tên Nguyễn Thị Ngô. Tuy nhiên, trên các giấy tờ hành chính được lập sau này, người mẹ lại được ghi tên Nguyễn Thị Trái.

Suốt hơn 12 năm, ông Phạm Hữu Nam lần tìm từng dấu vết, từ hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ cán bộ quân đội đến các tài liệu tại địa phương, gia phả, thư từ và lời kể của người thân. Gia đình cũng được yêu cầu cung cấp các tài liệu liên quan đến sơ đồ huyết thống của dòng họ qua nhiều đời nhằm làm rõ mối quan hệ nhân thân.

Việc xác minh càng trở nên khó khăn khi những người có liên quan trực tiếp đều đã qua đời. Xét nghiệm ADN cũng không thể thực hiện. Các cơ quan, ban ngành tại nơi cụ Nguyễn Thị Trái sinh ra và nơi cụ mất không thể xác nhận đầy đủ thông tin. Trong khi đó, hồ sơ qua các thời kỳ lại không hoàn toàn thống nhất.

Từ thực tế này, việc xác lập sự thật không thể chỉ dựa vào một thủ tục hành chính thông thường. Vụ việc đòi hỏi phải thu thập, đối chiếu và đánh giá tổng thể nhiều nguồn chứng cứ để làm rõ nhân thân và quan hệ mẹ con giữa người đã mất với hai liệt sĩ.

Bước ngoặt của vụ việc đến khi Viện kiểm sát vào cuộc, hỗ trợ ông Nam hoàn thiện hồ sơ và lựa chọn con đường tố tụng phù hợp theo tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Thay vì thụ động chờ người dân cung cấp đầy đủ giấy tờ, cơ quan kiểm sát đã chủ động hỗ trợ, đồng hành cùng thân nhân liệt sĩ trong việc thu thập, đối chiếu các tài liệu, chứng cứ. Vụ việc sau đó được đưa ra xem xét bằng một phán quyết độc lập của Tòa án.

Sau khi xem xét toàn bộ tài liệu, chứng cứ và ý kiến tại phiên họp, Tòa án nhân dân khu vực 1, thành phố Hà Nội đã chấp nhận yêu cầu của ông Phạm Hữu Nam. Tòa xác định Nguyễn Thị Trái và Nguyễn Thị Ngô là cùng một người; đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái, tên gọi khác là Nguyễn Thị Ngô, là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.

Theo đại diện Tòa án, việc giải quyết vụ việc không dựa trên một tài liệu đơn lẻ mà đánh giá tổng thể hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ cán bộ quân đội, kết quả xác minh tại địa phương, tài liệu gia đình và sự phù hợp giữa các mốc nhân thân. Khi nhiều nguồn chứng cứ độc lập cùng thống nhất về người chồng, các con và mối quan hệ giữa hai liệt sĩ, Tòa án có cơ sở để xác lập sự kiện pháp lý.

Phán quyết của Tòa án đã giải quyết tình trạng sai lệch về tên gọi của Nguyễn Thị Trái và Nguyễn Thị Ngô, đồng thời xác định rõ quan hệ mẹ con giữa thân nhân và hai liệt sĩ. Đây là vấn đề mà thủ tục hành chính thông thường không thể tự điều chỉnh do thiếu các giấy tờ gốc.

Giá trị của phán quyết không chỉ nằm ở việc thống nhất một thông tin trong hồ sơ. Từ sự thật đã được gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ, Tòa án xác lập sự thật có giá trị pháp lý, qua đó giúp hoàn thiện hồ sơ để thân nhân liệt sĩ có đủ cơ sở pháp lý tiếp tục thực hiện các chế độ, chính sách đối với người có công.

Câu chuyện của gia đình ông Phạm Hữu Nam cho thấy hành trình tri ân những người đã hy sinh không chỉ diễn ra tại các chiến trường, trong những cánh rừng hay tại các cơ sở giám định, mà còn được tiếp nối bằng việc tháo gỡ từng vướng mắc pháp lý để sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và quyền, lợi ích hợp pháp của thân nhân được ghi nhận đầy đủ, kịp thời.

Qua số thứ 4, “Niềm tin Công lý” tiếp tục phản ánh một khía cạnh gần gũi của hoạt động tư pháp: Khi Tòa án lắng nghe người dân, thận trọng đánh giá những chứng cứ đã đi qua nhiều thập kỷ và đưa ra quyết định có căn cứ, công lý không chỉ dừng lại trong phòng xét xử mà còn lan tỏa trong đời sống xã hội.

Phán quyết trở thành điểm tựa để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, thực hiện chính sách đối với người có công, để đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được nối dài bằng trách nhiệm pháp lý và niềm tin của nhân dân.

“Niềm tin Công lý” là chương trình do Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện, trong khuôn khổ Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2026-2030. Mỗi số gồm phần Bản tin và Chuyên đề, tập trung phản ánh hoạt động của ngành Tòa án, các vấn đề tư pháp, vụ án nổi bật và những nỗ lực cải cách tư pháp. Chương trình phát sóng vào 20h50 thứ Tư hàng tuần trên kênh VTV1.

HOÀNG HIỆP

“Niềm tin Công lý” số 4: Niềm tin được xác lập từ một phán quyết. Nguồn ảnh: VTV Go.