Cần xác định Nguyễn Văn B phạm tội “Tàng trữ hàng cấm”

Nguyễn Văn B vì mục đích sử dụng pháo trong dịp Tết đã mua 55kg pháo nổ. Trong quá trình vận chuyển số pháo này từ nơi mua về nhà để cất giữ, B bị lực lượng Công an phát hiện, bắt quả tang. Quá trình điều tra, B khai nhận rõ ràng mục đích mua pháo chỉ để sử dụng cá nhân, không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển thuê hay phân phối cho người khác.

Theo quy định của pháp luật hình sự, pháo nổ là hàng cấm lưu hành. Việc mua, bán, vận chuyển, tàng trữ pháo nổ với số lượng vượt ngưỡng cho phép đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong từng vụ án cụ thể, việc xác định tội danh không chỉ căn cứ vào hành vi bề ngoài, mà phải đánh giá đầy đủ ý thức chủ quan, mục đích phạm tội và vai trò của từng hành vi trong chuỗi hành vi phạm tội.

Trong vụ án này, hành vi cốt lõi của Nguyễn Văn B là chiếm giữ trái phép 55kg pháo nổ để sử dụng, thể hiện rõ ý chí tàng trữ. Việc vận chuyển pháo chỉ là một khâu tất yếu, mang tính phương tiện nhằm đưa pháo về nơi cất giữ, không phải là hành vi độc lập nhằm đưa hàng cấm tham gia vào quá trình lưu thông trên thị trường.  

Vận dụng tinh thần của Thông tư liên tịch số 17/2007TTLT-BCA- VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24/12/2027 của Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XVIII “các tội phạm về ma túy” của BLHS năm 1999 cho thấy,

Tại Mục 3 Phần II của Thông tư 17 quy định về các tội phạm cụ thể quy định:

 “3.1. “Tàng trữ trái phép chất ma túy” là cất giữ, cất giấu bất hợp pháp chất ma túy ở bất cứ nơi nào (như trong nhà, ngoài vườn, chôn dưới đất, để trong vali, cho vào thùng xăng xe, cất dấu trong quần áo, tư trang mặc trên người hoặc theo người…) mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất trái phép chất ma túy. Thời gian tàng trữ dài hay ngắn không ảnh hưởng đến việc xác định tội này.

3.2. “Vận chuyển trái phép chất ma túy” là hành vi chuyển dịch bất hợp pháp chất ma túy từ nơi này đến nơi khác dưới bất kỳ hình thức nào (có thể bằng các phương tiện khác nhau như ô tô, tàu bay, tàu thủy…; trên các tuyến đường khác nhau như đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường thủy, đường bưu điện…; có thể để trong người như cho vào túi áo, túi quần, nuốt vào trong bụng, để trong hành lý như vali, túi xách v.v…) mà không nhằm mục đích mua bán, tàng trữ hay sản xuất trái phép chất ma túy khác. Người giữ hộ, hoặc vận chuyển trái phép chất ma túy cho người khác, mà biết rõ mục đích mua bán trái phép chất ma túy của người đó, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy với vai trò đồng phạm”.

Do đó, xét về bản chất, B đi mua 55kg pháo nổ rồi vận chuyển mang về nhà nhằm mục đích cất dấu để sử dụng; không có mục đích nào khác như mua bán hoặc vận chuyển thuê cho người khác nên hành vi của B phù hợp với dấu hiệu pháp lý của tội “Tàng trữ hàng cấm”.

Thứ nhất, về khách thể: Hành vi của Nguyễn Văn B xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý hàng hóa bị cấm kinh doanh, lưu hành, cụ thể là pháo nổ.

Thứ hai, về mặt khách quan: B đã mua và đang chiếm giữ 55kg pháo nổ, một số lượng lớn vượt xa định lượng tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự. Hành vi tàng trữ được thể hiện ở việc B kiểm soát, quản lý thực tế số pháo này, dù chưa kịp đưa về nhà thì vẫn đang trong quá trình thực hiện hành vi chiếm giữ trái phép.

Thứ ba, về mặt chủ quan: Nguyễn Văn B thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp. B nhận thức rõ pháo nổ là hàng cấm, việc mua và giữ pháo là trái pháp luật, nhưng vẫn thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu sử dụng cá nhân trong dịp Tết. Mục đích sử dụng này không làm thay đổi tính chất trái pháp luật của hành vi, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc phân biệt với hành vi mua bán, vận chuyển hàng cấm.

Thứ tư, về chủ thể: Nguyễn Văn B là người đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Như vậy, các yếu tố cấu thành tội “Tàng trữ hàng cấm” đều được thỏa mãn.

Đối với quan điểm cho rằng Nguyễn Văn B phạm tội “Vận chuyển hàng cấm”, mặc dù B bị bắt quả tang khi đang vận chuyển pháo, nhưng cần phân biệt rõ giữa hành vi vận chuyển với tư cách là một khâu độc lập trong quá trình lưu thông hàng cấm và hành vi vận chuyển chỉ nhằm phục vụ cho việc tàng trữ.

Trong vụ án này, Nguyễn Văn B không vận chuyển pháo thuê cho người khác, không có thỏa thuận hưởng lợi từ việc vận chuyển, cũng không nhằm đưa pháo tham gia vào quá trình tiêu thụ, phân phối trên thị trường. Hành vi vận chuyển chỉ mang tính chất phụ, gắn liền và phục vụ trực tiếp cho mục đích chiếm giữ, cất giữ pháo để sử dụng.

Nếu tách riêng hành vi này để xử lý về tội “Vận chuyển hàng cấm” sẽ dẫn đến việc đánh giá không đúng bản chất hành vi phạm tội, làm mờ ranh giới giữa các hành vi được luật hình sự phân hóa, đồng thời dễ dẫn đến áp dụng pháp luật thiếu thống nhất trong thực tiễn.

Từ những phân tích nêu trên, tác giả cho rằng việc xác định Nguyễn Văn B phạm tội “Tàng trữ hàng cấm” là phù hợp, phản ánh đúng bản chất hành vi, ý thức chủ quan và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội.

Để bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, tránh lúng túng trong thực tiễn giải quyết các vụ án tương tự, tác giả kiến nghị cần có hướng dẫn cụ thể hơn của cơ quan có thẩm quyền về việc phân biệt giữa hành vi “tàng trữ” và “vận chuyển” cũng như “mua bán” hàng cấm.

Trên đây là quan điểm của tác giả, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp và bạn đọc.

DƯƠNG TRỌNG HUY (Tòa án quân sự Quân chủng Hải quân)

Đối tượng cùng số tang vật tại cơ quan Công an tỉnh Nghệ An - Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an.