Chánh án Nguyễn Văn Quảng: Chất lượng xét xử phải được đánh giá thực chất

Phiên họp do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành.

Bỏ chỉ tiêu về tỷ lệ điều tra, khám phá tội phạm của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết dự thảo Nghị quyết sau khi chỉnh lý gồm 8 điều. Ban soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, hội trường và ý kiến thẩm tra.

Về các nội dung lớn đã được tiếp thu, Ban soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến xác đáng của ĐBQH để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết. Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) thống nhất với các nội dung tiếp thu, chỉnh lý: Chỉnh lý điểm a khoản 1 Điều 2 về chỉ tiêu giảm số vụ phạm tội về trật tự xã hội bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển (Nghị quyết số 18-NQ/TW); Chỉnh lý điểm n khoản 1 Điều 2 về chỉ tiêu giảm số người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 18-NQ/TW và Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030; Bỏ chỉ tiêu về tỷ lệ điều tra, khám phá tội phạm của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao để phù hợp với kết luận của cấp có thẩm quyền tại Công văn số 4125-CV/VPTW ngày 03/8/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng; Chỉnh lý điểm b khoản 1 Điều 4 về chỉ tiêu bản án, quyết định bị hủy, sửa do lỗi chủ quan, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn hoạt động của Tòa án nhân dân; Quy định về chỉ tiêu không để xảy ra trường hợp do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ dẫn đến người bị tạm giữ, người bị tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ; bảo đảm bắt lại 100% số người bị tạm giữ, người bị tạm giam, phạm nhân trốn tại điểm a khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 5, thể hiện yêu cầu quản lý nghiêm ngặt trong công tác thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự, bảo đảm đồng bộ với Điều 376 của Bộ luật Hình sự và khoản 6 Điều 7 của Luật Thi hành án hình sự.

Đối với việc giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, dự thảo yêu cầu tăng số lượng và chất lượng xử lý đơn hằng năm; ưu tiên giải quyết kịp thời các đơn sắp hết thời hạn kháng nghị; bảo đảm việc xem xét có căn cứ, đúng thời hạn và đúng quy định pháp luật.

 Toàn cảnh Phiên họp.

Hai phương án về chỉ tiêu giải quyết, xét xử

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là chỉ tiêu giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự và vụ án hành chính tại điểm a khoản 1 Điều 4 của dự thảo Nghị quyết.

Theo phương án 1, các Tòa án vừa phải bảo đảm giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định, vừa phải hoàn thành tỷ lệ giải quyết trên tổng số vụ án, vụ việc đã thụ lý như quy định tại Nghị quyết số 96/2019/QH14.

Việc duy trì tỷ lệ này được cho là có thể tạo động lực để Tòa án đẩy nhanh tiến độ giải quyết, xét xử, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, trong bối cảnh số lượng vụ án, vụ việc tăng mạnh, chỉ tiêu cứng cũng có thể tạo áp lực lớn đối với Thẩm phán và ảnh hưởng đến chất lượng xét xử.

Phương án 2 tập trung vào yêu cầu giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định, không ấn định tỷ lệ chung trên tổng số thụ lý trong Nghị quyết. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ căn cứ tình hình thực tế để giao chỉ tiêu cụ thể cho từng Tòa án, đồng thời chịu trách nhiệm trước Quốc hội về việc giao chỉ tiêu và kết quả thực hiện.

Các chỉ tiêu này sẽ được phản ánh trong báo cáo công tác hằng năm của ngành Tòa án, tạo cơ sở để Quốc hội thực hiện chức năng giám sát.

Chất lượng xét xử phải được đánh giá thực chất

Phát biểu tại phiên họp, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng khẳng định Nghị quyết số 96/2019/QH14 phù hợp với yêu cầu của giai đoạn được ban hành, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp nói chung, ngành Tòa án nói riêng.

Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, hoạt động giám sát của Quốc hội đối với các cơ quan tư pháp cần hướng đến việc đánh giá thực chất hơn. Theo Chánh án, hiệu quả xét xử không nên chỉ được nhìn nhận qua tốc độ giải quyết mà phải dựa trên việc tuân thủ pháp luật, bảo đảm thời hạn tố tụng và chất lượng phán quyết.

Việc tuân thủ thời hạn giải quyết vụ án, vụ việc có liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân và quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ tranh chấp. Nếu không bảo đảm thời hạn và trình tự tố tụng, quyền lợi của các bên có thể bị hạn chế, đồng thời chất lượng giải quyết vụ án cũng bị ảnh hưởng.

“Làm chậm mà vi phạm thời hạn tố tụng thì mới đáng lo; còn nếu giải quyết đúng thời hạn, bảo đảm chất lượng thì đó mới là điều cần ghi nhận”, Chánh án Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh.

Người đứng đầu ngành Tòa án cũng cho rằng xu hướng sửa đổi pháp luật tố tụng hình sự và dân sự trong thời gian tới là tiếp tục rút ngắn thời hạn giải quyết. Điều này khiến áp lực công việc đối với các cơ quan tư pháp ngày càng lớn và đòi hỏi phải có sự điều chỉnh tổng thể.

Theo Chánh án Nguyễn Văn Quảng, số lượng vụ án, vụ việc hiện nay đã tăng hơn 200% so với thời điểm ban hành Nghị quyết số 96, trong khi nhân lực ngành Tòa án từ năm 2012 đến nay cơ bản không tăng tương ứng.

Bên cạnh đó, việc chuyển mô hình tổ chức Tòa án từ 4 cấp sang 3 cấp cũng đặt ra yêu cầu mới về chức năng, nhiệm vụ và phân bổ nguồn lực. Riêng tại Tòa án nhân dân tối cao, khối lượng đơn cần giải quyết tăng rất lớn trong khi nguồn nhân lực vẫn cơ bản giữ nguyên.

Từ thực tế này, Chánh án Nguyễn Văn Quảng đề nghị giao cho người đứng đầu ngành Tòa án quyền chủ động xác định chỉ tiêu phù hợp với điều kiện của từng đơn vị, địa phương và chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thống nhất lựa chọn phương án 2.

UBTVQH thống nhất lựa chọn phương án 2

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cơ bản thống nhất với báo cáo tiếp thu, giải trình dự thảo Nghị quyết. Đối với chỉ tiêu giải quyết, xét xử các loại vụ án, Chủ tịch Quốc hội đồng tình với phương án 2 và đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ thuật văn bản.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết UBTVQH cơ bản nhất trí với dự thảo Nghị quyết sau khi được tiếp thu, chỉnh lý. Riêng quy định về chỉ tiêu giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự và vụ án hành chính, UBTVQH thống nhất lựa chọn phương án 2.

Phó Chủ tịch Quốc hội giao Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp tục phối hợp với Ban soạn thảo và các cơ quan liên quan hoàn thiện dự thảo Nghị quyết cũng như báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

QUANG PHÚC

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng giải trình, làm rõ ý kiến các thành viên UBTVQH nêu tại Phiên họp - nguồn ảnh: quochoi.vn