Hành vi “góp tiền” của nhóm P, N, TH, NH phải bị truy tố về tội “tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo Điều 255 Bộ luật Hình sự năm 2015

1. Về tình huống và các quan điểm định tội

1.1. Tóm tắt nội dung tình huống

Khoảng 15 giờ ngày 13/01/2025, T, M và S uống rượu tại nhà T. Trong quá trình nhậu, T rủ M và S cùng sử dụng ma túy, cả ba đồng ý và thống nhất để M đi mua ma túy, tiền sẽ chia đều. Sau đó, M sử dụng xe của T đi mua ma túy và dụng cụ, mang về nhà T.

Tiếp đó, T rủ thêm P, N, Th, Nh về nhà tiếp tục nhậu. Khi biết có ma túy, P hỏi M cho sử dụng cùng; M đồng ý với điều kiện phải góp tiền. P đã thu tiền của N, Th, Nh và đưa cho M. Sau đó, các đối tượng vào phòng ngủ của T để sử dụng ma túy; T và M trực tiếp chuẩn bị và phục vụ việc sử dụng

Vấn đề trong bài viết được tác giả đặt ra là: P, N, Th, Nh có phải là đồng phạm tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo Điều 255 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 hay không?

1.2. Các quan điểm nêu trong bài viết

Quan điểm thứ nhất cho rằng: Hành vi của P, N, Th, Nh “góp tiền để sử dụng ma túy” thể hiện ý chí đồng tình cùng T, M và S nên có vai trò đồng phạm của tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” quy định tại Điều 255 BLHS năm 2015.

Quan điểm thứ hai cũng là quan điểm của tác giả: Theo tiểu mục 6.1, Mục 6 Phần I Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24/12/2007 thì hành vi “góp tiền để được sử dụng ma túy” không thuộc một trong các hành bị coi là đồng phạm về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Các đối tượng P, N, Th, Nh chỉ thống nhất việc sử dụng ma tuý đã được các đối tượng T, M và S chuẩn bị từ trước, không có nhận sự phân công chỉ đạo của ai, không có sự chuẩn bị địa điểm, công cụ phương tiện để truyền ma tuý vào người khác. Nên P, N, Th, Nh không đồng phạm về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo khoản 2 Điều 255 BLHS năm 2015.

Chúng tôi không đồng tình với quan điểm thứ hai. Theo quan điểm của chúng tôi thì nhóm P phải chịu trách nhiệm hình sự về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo khoản 2 Điều 255 BLHS năm 2015 (quan điểm thứ nhất).

* Lý do và căn cứ pháp lý:

- Về hành vi khách quan:

Hiện nay, một số Thẩm phán vẫn áp dụng tinh thần của Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24/12/2007 để cho rằng người nghiện góp tiền dùng chung ma túy thì không bị xử lý về tội Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, hiện tại Thông tư này đã hết hiệu lực, đồng thời cũng không còn phù hợp với tinh thần của BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, năm 2025).

Căn cứ vào Giải đáp của Hội đồng Thẩm phán TANDTC tại mục 1 phần I của Công văn 89/2020/TANDTC ngày 30/6/2020:

“1. Đối tượng có hành vi đưa ma túy cho người khác sử dụng, nhưng không phát hiện có người chỉ huy, phân công, điều hành đối tượng để đưa ma túy cho người khác sử dụng. Vậy trường hợp này có xử lý đối tượng là người trực tiếp đã cung cấp ma túy cho người khác về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” hay không?

Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy không đồng nhất với khái niệm “phạm tội có tổ chức”. Theo quy định tại Điều 17 của Bộ luật Hình sự thì “Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.” Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Còn tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được hiểu là thực hiện một trong các hành vi bố trí, sắp xếp, điều hành con người, phương tiện; cung cấp ma túy, điểm, phương tiện, dụng cụ… để thực hiện việc sử dụng trái phép chất ma túy. Trong tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy cũng có đồng phạm nhưng đồng phạm ở đây được hiểu là thực hiện theo sự chỉ huy, phân công điều hành (không có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm, không bắt buộc phải có sự phân công, chỉ đạo, điều hành chặt chẽ trong các đồng phạm).

Do đó, hành vi cung cấp ma túy cho người khác sử dụng là một trong các hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Người có hành vi này bị xử lý theo quy định tại Điều 255 của Bộ luật Hình sự”.

Như vậy, giải đáp nêu trên đã chỉ rõ tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” không đồng nhất với khái niệm “phạm tội có tổ chức” và chỉ cần thực hiện một trong các hành vi: “cung cấp ma túy, điểm, phương tiện...” thì đã có căn cứ để xử lý theo quy định tại Điều 255 của BLHS năm 2015.

Ở đây, việc đưa tiền của nhóm P không phải là giao dịch dân sự mua bán. Trong bối cảnh tại hiện trường, tiền là “nguồn lực vật chất” thiết yếu. Việc nhóm P đưa tiền cho M chính là hành vi gián tiếp cung cấp ma túy và chi trả kinh phí để duy trì hoạt động sử dụng tập thể. Nếu không có sự đồng thuận về tài chính này, việc sử dụng ma túy của nhóm P đã không diễn ra.

- Về sự tiếp nhận ý chí và đồng phạm:

Đồng phạm không nhất thiết phải tham gia từ giai đoạn khởi xướng. Dù nhóm P không tham gia đục lỗ chai nước hay đi mua ma túy từ đầu, nhưng khi nhóm P biết rõ T, M đang chuẩn bị ma túy để sử dụng tập thể và nghe điều kiện của M, họ đã tiếp nhận ý chí của người khởi xướng, tự nguyện nhập cuộc và đóng góp kinh phí. Theo Điều 17 BLHS năm 2015, đồng phạm chỉ cần có sự cùng ý chí thực hiện tội phạm. Việc nhóm P đưa tiền để cùng tham gia vào một “quy trình” đã có sẵn (có địa điểm, có người phục vụ/đốt bầu) đã biến họ thành một mắt xích giúp sức về mặt vật chất cho hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy của T và M.

1.3. Phản bác đối với nhận định “mua lẻ để sử dụng”

Nếu coi đây là hành vi mua bán, thì giao dịch phải kết thúc khi bên mua nhận hàng; nhưng ở đây, nhóm P đưa tiền để được ngồi lại tại hiện trường, dùng công cụ của M và nhờ T, M “đốt bầu” (sử dụng ma túy). Toàn bộ diễn biến tại nhà T là một chuỗi hành vi khép kín của tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Việc góp tiền vào giai đoạn sau không làm thay đổi bản chất của hành vi là đóng góp kinh phí cho hoạt động phạm tội đang diễn ra.

Nếu chấp nhận việc “góp tiền để có ma túy (có sẵn) sử dụng tại chỗ” là vô tội sẽ tạo tiền lệ xấu: Các đối tượng tổ chức chỉ cần chuẩn bị trước, sau đó thu tiền của người đến sau để “lách luật” thành quan hệ mua bán. Thực tế, nhóm P không mua rồi mang đi mà mua để “tổ chức sử dụng tại chỗ”. Hành vi này xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự quản lý của Nhà nước về ma túy.

2. Một số lưu ý và kiến nghị

2.1. Lưu ý về định khung hình phạt

Trong vụ án này, số lượng người sử dụng rất đông (7-8 người). Theo điểm b khoản 2 Điều 255 BLHS, tình tiết “đối với 02 người trở lên” sẽ được áp dụng cho tất cả các đồng phạm, kể cả nhóm P (dù họ chỉ góp tiền cho phần của mình).

2.2. Kiến nghị về áp dụng pháp luật

- Thứ nhất, các cơ quan tiến hành tố tụng cần thống nhất quan điểm: Hành vi “góp tiền” (hùn tiền) dưới bất kỳ hình thức nào (trước hay sau khi có ma túy) để cùng sử dụng tập thể đều phải bị xử lý về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”; không nên áp dụng các hướng dẫn cũ tại Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP đã hết hiệu lực và không còn phù hợp với tinh thần của BLHS năm 2015.

- Thứ hai, đề nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao sớm ban hành Nghị quyết mới thay thế các hướng dẫn cũ để có sự thống nhất tuyệt đối trong việc phân định giữa “Sử dụng” đơn thuần và “Tổ chức sử dụng” trong các tình huống góp tiền tương tự.

Kết luận

Vấn đề “góp tiền để sử dụng ma túy” không chỉ là câu chuyện định tội danh, mà còn phản ánh cách hiểu về bản chất hành vi tổ chức trong tội phạm ma túy. Nếu chỉ nhìn ở góc độ “người sử dụng”, sẽ dễ bỏ qua những mắt xích quan trọng góp phần duy trì hành vi phạm tội. Ngược lại, tiếp cận theo bản chất hành vi sẽ giúp việc áp dụng pháp luật chặt chẽ và thống nhất hơn.

Trên đây là quan điểm của chúng tôi, rất mong có thêm nhiều ý kiến của các đồng nghiệp để việc áp dụng pháp luật được thống nhất.

VI NHẬT HOÀNG (TAND khu vực 4 - Khánh Hoà) - NGUYỄN VÕ THU THỦY (TAND khu vực 1 - Khánh Hòa)

TAND TP. Huế mở phiên tòa sơ thẩm xét xử về tội “Mua bán trái phép chất ma túy” - Ảnh Hải Lan.