Hành vi của Nguyễn Văn H phạm tội “cướp tài sản” theo Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015

1. Tóm tắt nội dung tình huống

Nguyễn Văn H (có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự) và Trần Minh Q (15 tuổi) là bạn bè quen biết nhau. Khoảng 15 giờ ngày 20/5/2025, Q điều khiển xe mô tô nhãn hiệu Honda Wave Alpha, biển kiểm soát XXH1-123.YY (định giá 15.000.000 đồng) đến nhà H chơi. Khi thấy Q đi xe máy đến, H nảy sinh ý định chiếm đoạt chiếc xe để bán lấy tiền tiêu xài. H liền rủ Q đi chơi và Q đồng ý. H lái xe chở Q đi lòng vòng qua nhiều tuyến đường với mục đích tìm cơ hội sơ hở để chiếm đoạt xe nhưng không thực hiện được. Sau đó, H chở Q vào một quán nước ven đường. Uống nước được một lúc, H đi ra chỗ chiếc xe, giả vờ mở cốp tìm đồ nhưng thực chất là để tìm chìa khóa nhưng không thấy. Đúng lúc này, Q cũng đi ra chỗ H đang đứng. Thấy vậy, H liền nói: “Giờ không có tiền trả nước, mày đưa chìa khóa để anh đi vay tiền”. Mục đích của H là để Q đưa chìa khóa rồi sẽ lái xe đi mất. Q biết rõ tính của H, trước đây đã nhiều lần lấy xe của bạn bè đi cầm cố không trả lại nên Q không đưa và nói: “Anh để em về mượn tiền cho”. Ngay lập tức, H đe dọa: “Tao không muốn đánh mày đâu, mày muốn ở đây hay đi về?”. Bị đe dọa, Q sợ hãi và ấp úng: “Anh để em đi mượn cho, anh cứ ngồi đây”. H tiếp tục uy hiếp với giọng điệu gay gắt hơn: “Mày đưa không, hay để anh cướp xe? Anh không muốn cướp xe đâu. Để anh phải dắt bộ xe này thì mày ăn đủ đấy.” Quá sợ hãi trước việc bị H đánh và lấy mất xe, Q đành lấy chìa khóa trong túi ra đưa cho H. Cầm được chìa khóa, H liền ngồi lên xe rồi nói với Q: “Mày vào gọi thêm cho anh ly trà đá”. Q tin lời và đồng ý. Khi Q vừa quay người đi được vài bước vào phía trong quán, H lập tức nổ máy và phóng xe bỏ chạy. Q phát hiện, vội vàng đuổi theo nhưng không kịp. Sau đó, Trần Minh Q đã đến trình báo toàn bộ sự việc tại Công an phường N, tỉnh Q để được giải quyết.

Vấn đề trong bài viết được tác giả đặt ra là: Có nhiều quan điểm và cách áp dụng pháp luật trong việc định tội danh đối với hành vi của Nguyễn Văn H?

Tôi đồng tình với quan điểm thứ tư của tác giả về hành vi của H đã cấu thành tội “Cướp tài sản” theo Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

2. Lý do và căn cứ pháp lý

- Về hành vi khách quan:

Khi thấy Trần Minh Q chạy xe đến nhà chơi, Nguyễn Văn H đã nảy sinh ý định chiếm đoạt tài sản là chiếc xe Q đang sử dụng. Khi không lợi dụng được sơ hở để chiếm đoạt. Nguyễn Văn H đã ngay lập tức đưa ra lời đe dọa và mức độ càng gay gắt hơn trong các lần đe dọa tiếp theo cụ thể như: “Tao không muốn đánh mày đâu, mày muốn ở đây hay đi về?”, “Mày đưa không, hay để anh cướp xe? Anh không muốn cướp xe đâu. Để anh phải dắt bộ xe này thì mày ăn đủ đấy”, làm cho Trần Minh Q sợ hãi tin rằng nếu không đáp ứng yêu cầu của H, H dũng vũ lực đối với mình. Trần Minh Q bị tê liệt ý chí và lâm vào tình trạng không thể chống cự được nên đã đưa chìa khóa cho H.

 - Về mặt chủ quan:

Nguyễn Văn H phạm tội với lỗi cố ý trực tiếp. H nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi là có thể bị bắt và xử lý theo quy định theo pháp luật và vẫn mong muốn thực hiện hành vi chiếm đoạt đến cùng.

- Về mặt chủ thể:

H là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự để phải chịu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản thuộc trường hợp quy định tại khoản 2, 3 và 4 Điều 168 Bộ luật Hình sự.

- Về mặt khách thể:

Nguyễn Văn H đã thực hiện hành vi xân phạm đến quyền sở hữu tài sản của Trần Minh Q.

Thêm vào đó, theo Nghị quyết số 01/HĐTP-NQ ngày 19/4/1989 về hướng dẫn bổ sung việc áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự như sau:

“VII. Về việc chuyển hóa từ một số hình thức chiếm đoạt tài sản thành cướp tài sản

….

a) Nếu trường hợp do chưa chiếm đoạt được tài sản mà kẻ phạm tội dùng vũ lực hay đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để chiếm đoạt tài sản cho bằng được thì cần định tội là cướp tài sản…”.

Vậy nên việc xác định Nguyễn Văn H phạm tội “Cướp tài sản” theo Điều 168 Bộ luật Hình sự là hoàn toàn có căn cứ.

3. Quan điểm cá nhân về các quan điểm luận tội khác

- Quan điểm thứ nhất cho rằng Nguyễn Văn H phạm tội “Cưỡng đoạt tài sản”.

Theo khoản 1 Điều 170 BLHS quy định về tội cưỡng đoạt tài sản như sau:

"1. Người nào đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm…”.

Hành vi “đe dọa sẽ dùng vũ lực” tức đe dọa dùng vũ lực trong tương lai chứ không phải ngay tức khắc. Giữa hành vi đe dọa và việc sẽ sử dụng vũ lực có khoảng cách về thời gian, sức mạnh của việc đe dọa chưa đến mức có thể làm tê liệt sự phản kháng của người bị đe dọa mà chỉ có khả năng khống chế ý chí của họ. Người bị đe dọa vẫn có khả năng, điều kiện để cân nhắc, lựa chọn biện pháp xử sự cho mình.

Trong tình huống trên, H liên tục đe dọa và mức độ càng gay gắt khiến Q rất sợ hãi, Q tin rằng nêu Q không đưa chìa khóa sẽ bị H dùng vũ lực ngay tức khắc. Việc Q đưa chìa khóa cho H là khi Q đang lâm vào tình trạng không thể chống cự được.

- Quan điểm thứ hai cho rằng Nguyễn Văn H  phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” thực chất không thỏa mãn bởi Bộ luật Hình sự đã quy định:

“…Điều 174. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm…”.

Nguyễn Văn H không dùng bất kì thủ đoạn gian dối nào để lừa Trần Minh Q. H đã thẳng thừng đe dọa và đề nghị buộc Q phải đưa chìa khóa xe để H lấy xe. Q lo sợ H sẽ dùng dùng vũ lực ngay đối với Q nếu Q chống đối nên đã phải đưa chìa khóa xe cho H.

- Hành vi của H cũng chưa thể coi là cấu thành tội “Cướp giật tài sản”. Dấu hiệu nhận biết của tội phạm nói trên là nhanh chóng chiếm đoạt và nhanh chóng tẩu thoát, lẩn tránh. Người phạm tội mong muốn chủ tài sản không có điều kiện để phản ứng kịp thời, ngăn cản việc chiếm đoạt và do vậy nên hoàn toàn không có ý định dùng bất cứ thủ đoạn nào như dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hay uy hiếp tinh thần để đối phó trực tiếp với chủ tài sản.

Trong sự việc trên, Nguyễn Văn H tuy không che giấu mục đích chiếm đoạt tài sản nhưng H đã không lấy xe và tẩu thoát nhanh chóng mà đe dọa sẽ dùng vũ lực để Trần Minh Q giao chìa khóa xe.

TRẦN PHẠM TRÚC VÂN (Thư ký TAND Khu vực 4 - Khánh Hòa)

TAND thi xã Buôn Hồ (cũ), tỉnh Đắk Lắk tổ chức xét xử phiên tòa hình sự rút kinh nghiệm đối với vụ án Trộm cắp tài sản - Nguồn ảnh: TAND tỉnh.