Hoàn thiện cơ sở pháp lý về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân

 Ngày 23/6/2026, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Chủ trì họp báo: Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài; Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Nguyễn Thị Ngần; Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến; Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Đây là, văn bản pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc trong thực tiễn.

Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số

Việc ban hành Pháp lệnh xuất phát từ yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi, bổ sung các quy định của Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 để phù hợp với những thay đổi quan trọng của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Theo đó, Luật Phòng, chống ma túy đã sửa đổi nhiều quy định liên quan đến đối tượng áp dụng, trình tự lập hồ sơ, chuyển hồ sơ đề nghị Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; đồng thời giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định trình tự, thủ tục để Tòa án nhân dân thực hiện nhiệm vụ này.

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thực tiễn thi hành Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 thời gian qua cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Nhiều quy định chưa theo kịp chủ trương chuyển đổi số quốc gia; trình tự điều hành phiên họp còn mang tính cứng nhắc; một số thời hạn tố tụng chưa đáp ứng yêu cầu giải quyết nhanh chóng, kịp thời các vụ việc liên quan đến người nghiện ma túy. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp.

Pháp lệnh được xây dựng trên cơ sở quán triệt các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Mục tiêu xuyên suốt của Pháp lệnh là hoàn thiện trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc tại Tòa án nhân dân theo hướng hiện đại, hiệu quả, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động của Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng.

Mặc dù chỉ gồm 02 điều, nhưng Pháp lệnh đã sửa đổi, bổ sung 27 điều của Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 với nhiều nội dung quan trọng.

Một trong những điểm mới nổi bật của Pháp lệnh là bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng Tòa án điện tử, tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện trao đổi thông tin nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm chi phí.

Theo quy định mới, Viện kiểm sát có thể nhận hồ sơ vụ việc bằng phương tiện điện tử; việc gửi, giao, nhận tài liệu giữa Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ quan có liên quan được thực hiện trên môi trường số theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an.

Quy định này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết công việc mà còn thể hiện rõ định hướng chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đơn giản hóa trình tự, thủ tục phiên họp, rút ngắn thời hạn giải quyết vụ việc

Pháp lệnh sửa đổi quy định về trình tự tiến hành phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo hướng tăng cường tính chủ động của Thẩm phán.

Thay vì quy định chi tiết, cứng nhắc về trình tự hỏi và tranh luận, Pháp lệnh giao Thẩm phán căn cứ tính chất, nội dung từng vụ việc để điều hành phiên họp một cách linh hoạt, bảo đảm làm rõ các tình tiết cần thiết nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu giải quyết nhanh chóng, hiệu quả.

Sự thay đổi này phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, đồng thời góp phần giảm bớt thủ tục không cần thiết trong quá trình giải quyết vụ việc.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc rút ngắn nhiều thời hạn tố tụng nhằm bảo đảm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời.

Theo đó, thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời hạn thông báo việc thụ lý hồ sơ; thời hạn ra các quyết định tố tụng; thời hạn mở phiên họp; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đều được rà soát và điều chỉnh theo hướng tinh gọn hơn.

Những sửa đổi này góp phần hạn chế tình trạng kéo dài thời gian giải quyết, đồng thời giảm áp lực đối với công tác quản lý người nghiện ma túy trong thời gian chờ Tòa án xem xét, quyết định.

Để bảo đảm tiến độ giải quyết vụ việc, Pháp lệnh quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính ở cấp sơ thẩm thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp và không phải hoãn.

Quy định này nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, tránh ảnh hưởng đến thời hạn giải quyết vụ việc.

Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án ở cấp phúc thẩm, Pháp lệnh vẫn giữ nguyên quy định hiện hành, theo đó Kiểm sát viên bắt buộc phải tham gia; nếu vắng mặt thì Tòa án phải hoãn phiên họp.

Bổ sung cơ chế tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành thời gian còn lại

Để bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, Pháp lệnh bổ sung quy định về việc tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp Tòa án có căn cứ xem xét, giải quyết các trường hợp phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường hợp cụ thể.

Có thể khẳng định, việc ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật sau khi Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được ban hành.

Đồng thời, những quy định mới về chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời hạn giải quyết và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án nhân dân trong lĩnh vực xử lý hành chính.

Pháp lệnh không chỉ góp phần hoàn thiện cơ chế pháp lý về áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc mà còn thể hiện rõ định hướng xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ Nhân dân theo tinh thần cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. 

QUANG PHÚC

Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Ảnh: Khải Hoàn/TCTA.