Hoàn thiện hành lang pháp lý cho nền báo chí hiện đại trong kỷ nguyên số

Nghị định số 237/2026/NĐ-CP (Nghị định) gồm 8 chương, 30 điều quy định chi tiết về điều kiện cấp giấy phép hoạt động báo chí; thu hồi giấy phép; tiêu chuẩn lãnh đạo cơ quan báo chí; cấp lại, đổi và nộp lại thẻ nhà báo; nền tảng số báo chí quốc gia; công cụ số giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng; lưu chiểu điện tử; trách nhiệm cải chính, phản hồi thông tin; sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí và nhiều nội dung quan trọng khác.

Hoàn thiện điều kiện cấp giấy phép hoạt động báo chí

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định là quy định cụ thể điều kiện cấp giấy phép hoạt động báo chí đối với tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Theo đó, ngoài các điều kiện của Luật Báo chí, tổ chức phải có thời gian hoạt động tối thiểu 03 năm; có ít nhất 150 hội viên chính thức; có tối thiểu 07 nhân sự, trong đó ít nhất 03 người được cấp thẻ nhà báo; có trụ sở ổn định và phương án tài chính bảo đảm duy trì hoạt động tối thiểu 02 năm. Những quy định này nhằm bảo đảm cơ quan báo chí được thành lập có đủ năng lực tổ chức, nhân sự và tài chính để hoạt động lâu dài, đúng tôn chỉ, mục đích.

Nghị định cũng quy định rõ điều kiện thực hiện thêm loại hình báo chí, xuất bản thêm ấn phẩm, phụ trương hoặc mở chuyên trang báo chí điện tử. Cơ quan báo chí phải có phương án tổ chức nhân sự, giải pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn thông tin, tên miền phù hợp và nội dung phù hợp với giấy phép hoạt động. Đồng thời, Nghị định xác định cụ thể các trường hợp bị thu hồi giấy phép hoạt động báo chí, góp phần tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động báo chí.

Quy trình cấp lại, đổi và nộp lại thẻ nhà báo

Nghị định hướng dẫn chi tiết các trường hợp cấp lại, đổi và nộp lại thẻ nhà báo theo Luật Báo chí. Người đã được cấp thẻ nhà báo khi chuyển công tác sang cơ quan báo chí khác vẫn thuộc đối tượng được cấp thẻ thì được đổi thẻ về cơ quan mới. Trường hợp bị mất hoặc hỏng thẻ được xem xét cấp lại; nếu thẻ hỏng phải nộp lại khi đề nghị cấp lại.

Đối với trường hợp không còn thuộc diện được cấp thẻ nhà báo, chuyển sang công việc khác hoặc cơ quan báo chí bị thu hồi giấy phép hoạt động, người được cấp thẻ phải nộp lại thẻ theo quy định. Trong thời hạn luật định, cơ quan báo chí có trách nhiệm tổng hợp, thu hồi và gửi thẻ về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để quản lý. Các quy định này góp phần chuẩn hóa việc quản lý đội ngũ người làm báo và bảo đảm giá trị pháp lý của thẻ nhà báo.

Chuẩn hóa điều kiện bổ nhiệm người đứng đầu cơ quan báo chí

Nghị định dành một chương quy định về lãnh đạo cơ quan báo chí. Theo đó, người đứng đầu cơ quan báo chí phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo Luật Báo chí và các điều kiện cụ thể như: có bằng tốt nghiệp đại học trở lên; có chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước về báo chí; có thẻ nhà báo còn hiệu lực hoặc trường hợp chưa có thẻ nhà báo thì phải có thời gian hoạt động trong lĩnh vực báo chí, xuất bản ít nhất 02 năm (Đối với cơ quan báo chí thuộc các tổ chức tôn giáo, cơ quan tạp chí khoa học không áp dụng tiêu chuẩn này); có phẩm chất đạo đức tốt; không trong thời gian bị xử lý kỷ luật; đáp ứng tiêu chuẩn về lý luận chính trị theo quy định của Đảng.

Đối với điều kiện về tuổi bổ nhiệm, Nghị định quy định lãnh đạo cơ quan báo chí thuộc cơ quan Đảng, nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phải còn đủ thời gian để công tác ít nhất trọn 01 nhiệm kỳ (60 tháng) trở lên. Lãnh đạo cơ quan báo chí không thuộc các cơ quan trên, phải còn đủ thời gian để công tác ít nhất trọn 01 nhiệm kỳ (60 tháng) trở lên và tuổi tối đa giữ chức vụ lãnh đạo không quá 65 tuổi đối với nữ và 67 tuổi đối với nam. Trường hợp đặc biệt đối với tạp chí tôn giáo, tạp chí khoa học được tính điểm khoa học từ 0,75 điểm trở lên, tuổi đảm nhiệm của lãnh đạo cơ quan báo chí không quá 70 tuổi. Đây là, những quy định quan trọng nhằm chuẩn hóa đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và đáp ứng yêu cầu quản trị trong thời kỳ chuyển đổi số.

Trả lời trên báo chí

Nghị định quy định trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu của người đứng đầu cơ quan báo chí, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm trả lời trên báo chí về giải pháp- phương hướng giải quyết hoặc kết quả giải quyết vấn đề mà tổ chức, công dân nêu ra trên báo chí.

Đối với khiếu nại của tổ chức, công dân và tố cáo của công dân do cơ quan báo chí chuyển đến, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thông báo cho cơ quan báo chí biết về việc thụ lý hay không thụ lý đối với nội dung khiếu nại, tố cáo. Thời hạn thông báo việc thụ lý hay không thụ lý thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, pháp luật về tố cáo. Trường hợp thụ lý, cơ quan, tổ chức phải thông báo kết luận nội dung khiếu nại, tố cáo cho cơ quan báo chí trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày có kết luận nội dung khiếu nại, tố cáo.

Nghị định cũng quy định trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được ý kiến, kiến nghị, phản ánh, phê bình của tổ chức, công dân do cơ quan báo chí chuyển đến, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho cơ quan báo chí biết biện pháp giải quyết.

Trong trường hợp quá thời hạn quy định trên đây, mà không nhận được thông báo của cơ quan, tổ chức thì cơ quan báo chí có quyền chuyển ý kiến, kiến nghị, phản ánh; phê bình, khiếu nại, tố cáo của tổ chức, công dân đến cơ quan cấp cao hơn có thẩm quyền giải quyết hoặc đăng, phát vấn đề đó trên báo chí.

Đột phá với nền tảng số báo chí quốc gia

Một điểm mới nổi bật của Nghị định là lần đầu tiên quy định về Nền tảng số báo chí quốc gia. Hệ thống được xây dựng theo mô hình gồm các nền tảng thành phần do các cơ quan báo chí chủ lực phát triển, bao gồm nền tảng chuyên sâu về truyền hình số, phát thanh số và báo chí điện tử. Nền tảng cung cấp hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu dùng chung, công cụ sản xuất, quản trị, phân phối và hỗ trợ tiếp cận thông tin báo chí trên môi trường số.

Việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ trong toàn hệ thống báo chí, giảm đầu tư dàn trải, tăng khả năng chia sẻ dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản trị báo chí.

Nghị định quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan báo chí khi hoạt động trên không gian mạng; yêu cầu thông báo khi mở hoặc chấm dứt hoạt động các kênh nội dung; thiết lập dấu hiệu nhận diện thống nhất; quy định việc tích hợp dịch vụ trực tuyến trên báo chí điện tử; đồng thời xây dựng công cụ số giám sát hoạt động báo chí theo thời gian thực phục vụ công tác quản lý nhà nước nhưng không can thiệp vào nội dung báo chí.

Đặc biệt, Nghị định quy định cơ quan báo chí khi sử dụng trí tuệ nhân tạo phải gắn nhãn rõ ràng đối với văn bản, hình ảnh, âm thanh, video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực; đồng thời cơ quan báo chí vẫn phải chịu trách nhiệm về toàn bộ nội dung đã đăng tải. Đây là quy định mới, phù hợp với xu hướng quản trị báo chí trong thời đại AI.

Hoàn thiện cơ chế lưu chiểu, cải chính và phản hồi thông tin

Nghị định quy định đầy đủ chế độ lưu chiểu điện tử, kết nối trực tuyến giữa cơ quan báo chí và cơ quan quản lý nhà nước; yêu cầu báo chí điện tử phải lưu giữ nguyên trạng nội dung trong thời hạn luật định và bảo đảm khả năng truy xuất dữ liệu theo thời gian thực.

Đối với hoạt động cải chính, xin lỗi, trả lời trên báo chí và phản hồi thông tin, Nghị định quy định rõ thời hạn, hình thức, vị trí đăng tải, trách nhiệm gỡ bỏ thông tin vi phạm và lưu giữ dữ liệu phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra. Những quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm xã hội và trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí.

Có thể khẳng định, Nghị định số 237/2026/NĐ-CP không chỉ hướng dẫn thi hành Luật Báo chí năm 2025 mà còn đặt nền móng cho mô hình quản trị báo chí hiện đại dựa trên dữ liệu số, nền tảng số và công nghệ số. Việc chuẩn hóa điều kiện cấp giấy phép hoạt động báo chí, quy trình quản lý thẻ nhà báo, tiêu chuẩn bổ nhiệm lãnh đạo cơ quan báo chí cùng với việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia sẽ góp phần nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp và sức cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong bối cảnh hội tụ truyền thông và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

QUANG PHÚC

Bờ biển thuộc thành phố Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa - Ảnh: Khải Hoàn/TCTA.