Khoảng trống pháp luật trong quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam

Đặt vấn đề

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, nhiều quốc gia trên thế giới đã thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo nhằm giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch. Việc phát triển năng lượng tái tạo đã trở thành một trong những chính sách quan trọng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Từ sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg ngày 06/4/2020 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời, loại hình năng lượng này được nhiều doanh nghiệp, người dân quan tâm lắp đặt và vận hành điện mặt trời tăng nhanh về số lượng công trình.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Chỉ thị nêu rõ nội dung về bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, liên tục cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, có ý nghĩa quyết định đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia.

Căn cứ tại khoản 5 Điều 3  Quyết định 13/2020/QĐ-TTg  về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam có quy định về Hệ thống điện mặt trời mái nhà là hệ thống điện mặt trời có các tấm quang điện được lắp đặt trên mái nhà của công trình xây dựng và có công suất không quá 01 MW, đấu nối trực tiếp hoặc gián tiếp vào lưới điện có cấp điện áp từ 35 kV trở xuống của Bên mua điện.

Căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 135/2024/NĐ-CP quy định cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ: Điện mặt trời mái nhà là điện được sản xuất từ các tấm quang điện theo nguyên lý biến đổi từ quang năng thành điện năng, thông qua kết cấu xây dựng nhằm lắp đặt trên mái nhà của công trình xây dựng, kết nối với thiết bị điện và phục vụ trực tiếp cho hoạt động phát điện.

Như vậy, có thể hiểu, Hệ thống điện mặt trời mái nhà bao gồm nhiều thiết bị điện như tấm pin quang điện, bộ biến tần (inverter), hệ thống dây dẫn và thiết bị bảo vệ.

Với mục tiêu hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng xanh, điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu đang trở thành một trong những giải pháp hiệu quả cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là 50% trụ sở công sở và 50% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản - tự tiêu, với tổng công suất điện mặt trời dự kiến đạt 46.000-73.000MW, chiếm khoảng 25-30% công suất điện cả nước.

Tính đến đầu năm 2025, Việt Nam đã có hơn 100.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt  tại các hộ gia đình, cơ sở sản xuất và công trình thương mại.và đấu nối vào lưới điện. Tổng công suất điện mặt trời (bao gồm mái nhà) đạt khoảng 17 GW (tính đến cuối năm 2024), đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu trong khu vực ASEAN về nguồn năng lượng này.[1]

Sự phát triển nhanh chóng của điện mặt trời mái nhà tiềm ẩn nhiều nguy cơ về mất an toàn điện và cháy nổ nếu không được thiết kế, lắp đặt và vận hành theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. 

Trong thực tế, một số vụ cháy liên quan đến hệ thống điện mặt trời đã xảy ra tại nhiều quốc gia trên thế giới cũng như tại Việt Nam, nguyên nhân thường xuất phát từ lỗi kỹ thuật trong quá trình lắp đặt, chập điện, chất lượng thiết bị không bảo đảm, quá tải dây dẫn, lỗi bộ biến tần hoặc các sự cố kỹ thuật trong quá trình vận hành. Đồng thời, khi xảy ra cháy, hệ thống điện mặt trời có thể tiếp tục phát điện do tấm pin vẫn nhận được ánh sáng mặt trời, điều này có thể gây khó khăn cho công tác chữa cháy.

Điều này cho thấy việc bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà đặt ra những thách thức mới đối với công tác quản lý nhà nước, đặc biệt là an toàn trong lĩnh vực an toàn phòng cháy, chữa cháy.

Trong khi đó, pháp luật Vệt Nam hiện nay có nhiều quy định về phòng cháy, chữa cháy và an toàn điện, nhưng các quy định này theo hướng chung, chủ yếu mang tính khái quát và chưa có các quy định chuyên biệt điều chỉnh đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà. Điều này dẫn đến sự tồn tại của những khoảng trống pháp lý trong công tác quản lý an toàn phòng cháy, chữa cháy đối với loại hình hệ thống điện đang ngày càng phổ biến này.

1. Quy định của pháp luật hiện hành về quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà

1.1. Quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, trong đó bao gồm cả việc lắp đặt và sử dụng hệ thống điện trong các công trình.

Khoản 1 Điều 20 quy định nhà ở phải bảo đảm các điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy, bao gồm việc: bố trí hệ thống điện an toàn, sử dụng thiết bị điện đúng tiêu chuẩn, không để xảy ra nguy cơ chập điện hoặc quá tải.

Ngoài ra, Điều 24 quy định về phòng cháy trong lắp đặt và sử dụng điện. Theo đó, hệ thống điện phải được thiết kế và lắp đặt phù hợp với công suất; phải có thiết bị bảo vệ chống quá tải và chập điện; việc sử dụng điện phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn.

Như vậy, việc lắp đặt và sử dụng thiết bị điện phải bảo đảm các yêu cầu về an toàn phòng cháy, chữa cháy, bao gồm việc sử dụng thiết bị bảo vệ, bảo đảm công suất phù hợp với hệ thống điện và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật trong quá trình vận hành.

Ngoài ra, các quy định chi tiết về quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với công trình xây dựng được hướng dẫn tại Nghị định 105/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ  Theo Phụ lục III quy định về Danh mục công trình, phương tiện giao thông thuộc diện thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy do Cơ quan quản lý chuyên ngành thẩm định như công trình nhà ở, công trình thương mại như trung tâm thương mại, siêu thị, chợ, cửa hàng kinh doanh hàng hoá dễ cháy… trước khi đưa vào sử dụng Trong trường hợp hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt trên các công trình thuộc diện quản lý về phòng cháy chữa cháy, việc lắp đặt này có thể làm thay đổi hệ thống điện của công trình và phải thực hiện các thủ tục liên quan đến thẩm duyệt thiết kế phòng cháy, chữa cháy.

1.2. Quy định của pháp luật về an toàn điện

Bên cạnh các quy định của pháp luật phòng cháy, chữa cháy, việc bảo đảm an toàn đối với hệ thống điện còn được điều chỉnh bởi Luật Điện lực năm 2024[2]. Luật Điện lực năm 2024 khuyến khích phát triển các nguồn điện từ năng lượng tái tạo nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính nên đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến phát triển năng lượng tái tạo, bao gồm các nguồn điện phân tán như điện mặt trời áp mái. Luật Điện lực năm 2024 đã tạo ra khung pháp lý cơ bản cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà , nhưng các quy định liên quan đến quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với loại hình công trình này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt khi hệ thống được lắp đặt trên mái nhà dân cư hoặc nhà xưởng có nhiều vật liệu dễ cháy (do Các sự cố như chập điện, lỗi inverter, quá tải dây dẫn hoặc hư hỏng thiết bị có thể dẫn đến cháy nổ). Điều này cho thấy tồn tại một số khoảng trống pháp luật cần được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện.

Ngoài ra, các quy định về bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện được quy định tại Nghị định 14/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành luật điện lực về an toàn điện và Nghị định 51/2020/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 14/2014/NĐ-CP hướng dẫn luật điện lực về an toàn điện. Các văn bản này quy định về an toàn điện và trách nhiệm của chủ thể tham gia hoạt động điện lực có thể được áp dụng tương tự đối với các hệ thống điện mặt trời áp mái. Tức là chủ sở hữu hệ thống điện mặt trời phải bảo đảm rằng việc lắp đặt và vận hành hệ thống điện tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn điện nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra sự cố điện. Đồng thời, quy định về bảo vệ công trình điện lực và khoảng cách an toàn cũng có ý nghĩa đối với việc đấu nối hệ thống điện mặt trời áp mái vào lưới điện quốc gia. Tức là khi thực hiện đấu nối, các hệ thống điện mặt trời phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và không được gây ảnh hưởng đến sự ổn định và an toàn của hệ thống điện.

Mặc dù các quy định của pháp luật hiện hành về quản lý phòng cháy chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà đã tạo ra khung pháp lý cơ bản cho việc quản lý an toàn điện và phòng cháy chữa cháy, nhưng các quy định này chủ yếu được xây dựng cho hệ thống điện truyền thống và chưa có quy định cụ thể  điều chỉnh hệ thống điện mặt trời mái nhà, đặc biệt là chưa có hệ thống quy chuẩn kỹ thuật phù hợp liên quan đến an toàn điện và phòng cháy chữa cháy đối với đặc thù của loại hình hệ thống điện này. Việc thiếu các quy định chuyên biệt trong quản lý phòng cháy chữa cháy đối với điện mặt trời mái nhà có thể dẫn đến những rủi ro nhất định trong quá trình lắp đặt và vận hành hệ thống.   

2. Thực tiễn áp dụng pháp luật và vấn đề về khoảng trống pháp luật trong quản lý phòng cháy chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà

Mặc dù số lượng các vụ cháy điện mặt trời mái nhà chưa nhiều so với các loại hình cháy khác nhưng nguy cơ cháy nổ vẫn tồn tại và có xu hướng gia tăng khi số lượng hệ thống điện mặt trời ngày càng tăng. Một số vụ cháy liên quan đến điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam thống kê được từ năm 2022 đến năm 2025 như:

Vụ cháy tại kho chứa hàng trong khu công nghiệp Hòa Khánh, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng ngày 31/12/2022. Nguyên nhân được xác định là sự cố chập điện từ hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng, khiến ngọn lửa bùng phát và lan rộng trong khu kho rộng khoảng 1.000 m².

Vụ cháy xảy ra vào sáng sớm ngày 21/6/2024 tại Công ty Lắp pin năng lượng mặt trời HDV (Công ty HDV) ở thôn 1, xã Đoàn Kết, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước đã làm hư hỏng gần 100 tấm pin năng lượng mặt trời áp mái, cùng nhiều tài sản khác.

Vụ cháy nhà dân (xảy ra tại tầng thượng của một ngôi nhà 5 tầng) có lắp điện mặt trời tại trên đường Nguyễn Văn Công (quận Gò Vấp) thành phố Hồ Chí Minh tháng 4/2025.

Các vụ cháy thường xảy ra tại khu vực lắp đặt tấm pin hoặc hệ thống dây dẫn điện, cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn kỹ thuật trong quá trình thiết kế và lắp đặt hệ thống. Đồng thời, cần phải hoàn thiện các quy định pháp luật về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy đối với điện mặt trời áp mái trong bối cảnh hệ thống điện mặt trời ngày càng phổ biến tại các hộ gia đình và cơ sở sản xuất, việc xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy, vẫn còn tồn tại khoảng trống pháp luật trong quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà, cụ thể:

Thứ nhất, pháp luật chưa có quy định chuyên biệt về phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Các quy định hiện hành chủ yếu áp dụng chung cho hệ thống điện trong công trình, trong khi hệ thống điện mặt trời mái nhà có nhiều đặc điểm kỹ thuật riêng như: sử dụng dòng điện một chiều (DC); khả năng phát điện liên tục khi có ánh sáng; nguy cơ phát sinh hồ quang điện DC. Việc thiếu các quy định chuyên biệt điều chỉnh trực tiếp đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà có thể gây khó khăn trong việc kiểm soát các nguy cơ cháy nổ phát sinh từ hệ thống điện này.

Thứ hai, pháp luật chưa quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào quá trình thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà từ góc độ phòng cháy chữa cháy.

Trong thực tế, nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt (bởi các đơn vị thi công khác nhau) nhưng việc kiểm tra chất lượng kỹ thuật chưa được thực hiện đầy đủ. Việc thiếu các quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể liên quan (như: đơn vị thiết kế; đơn vị thi công; đơn vị vận hành hệ thống điện mặt trời) có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn trong quá trình vận hành. Điều này có thể dẫn đến việc thiếu sự kiểm soát đối với chất lượng của hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt, gây ra việc khó xác định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố cháy nổ.

Thứ ba, chưa có cơ chế kiểm tra và giám sát an toàn phòng cháy chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà sau khi được đưa vào sử dụng.

Hiện nay, phần lớn các hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt tại nhà ở riêng lẻ hoặc nhà xưởng nhỏ và không thuộc diện bắt buộc phải thẩm duyệt thiết kế phòng cháy chữa cháy. Vì thế, sau khi lắp đặt thường không được kiểm tra định kỳ về an toàn phòng cháy chữa cháy. Trong khi đó, các thiết bị điện trong hệ thống có thể bị xuống cấp theo thời gian hoặc bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường như mưa, nắng hoặc sét đánh. Điều này dẫn đến việc thiếu cơ chế kiểm tra và giám sát của cơ quan PCCC đối với các hệ thống điện mặt trời mái nhà sau khi được đưa vào sử dụng.

Thứ tư, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến điện mặt trời chưa tích hợp đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy.

Các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành về điện mặt trời mái nhà chủ yếu tập trung vào hiệu suất, khả năng vận hành và an toàn vận hành của hệ thống điện mặt trời trong khi các yêu cầu liên quan đến phòng cháy chữa cháy chưa được quy định một cách đầy đủ và cụ thể.

3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà

Để khắc phục các khoảng trống pháp luật trong quản lý phòng cháy, chữa cháy đối với điện mặt trời mái nhà nêu trên, cần nghiên cứu hoàn thiện theo một số hướng sau:

Trước hết, cần bổ sung quy định cụ thể về quản lý phòng cháy chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời trong các văn bản pháp luật có liên quan. Pháp luật cần quy định rõ hệ thống điện mặt trời, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà tại các khu dân cư và cơ sở sản xuất, là đối tượng cần được quản lý về an toàn phòng cháy chữa cháy.

Đồng thơi, trong các văn bản quy phạm pháp luật cần xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật chuyên biệt liên quan đến an toàn phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà, bao gồm các quy định về thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống.

Như các quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến khoảng cách an toàn giữa các tấm pin và mái nhà, yêu cầu về vật liệu chống cháy, tiêu chuẩn lắp đặt hệ thống dây dẫn và thiết bị bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ chập điện hoặc cháy nổ. Ngoài ra, các quy chuẩn này cũng cần quy định rõ các giải pháp kỹ thuật nhằm ngăn ngừa cháy lan từ hệ thống điện mặt trời mái nhà sang các công trình lân cận.

Thứ hai, cần quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào quá trình thiết kế, thi công và vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà nhằm bảo đảm việc tuân thủ các yêu cầu về an toàn phòng cháy chữa cháy.

Đó là trách nhiệm của các chủ thể như đơn vị thiết kế, đơn vị thi công, đơn vị vận hành và chủ sở hữu hệ thống điện mặt trời trong việc bảo đảm các yêu cầu về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy.

Thứ ba, cần bổ sung cơ chế kiểm tra và giám sát đối với các hệ thống điện mặt trời mái nhà sau khi được đưa vào vận hành, đặc biệt là các hệ thống có công suất lớn hoặc được lắp đặt tại các công trình có nguy cơ cháy nổ cao.

Do đó, cần quy định việc kiểm tra định kỳ đối với các hệ thống điện mặt trời, đặc biệt là các hệ thống có công suất lớn hoặc được lắp đặt tại các công trình có nguy cơ cháy nổ cao của lực lượng PCCC.

Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý điện lực và lực lượng PCCC trong việc kiểm tra và giám sát an toàn đối với hệ thống điện mặt trời. Trong quá trình quản lý loại hình công trình này, sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn có vai trò rất quan trọng nhằm bảo đảm việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và các quy định về phòng cháy chữa cháy. Vì vậy, pháp luật cần quy định rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan này trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm liên quan đến an toàn điện và phòng cháy chữa cháy.

Thứ tư, cần tăng cường công tác tuyên truyền và hướng dẫn người dân về các biện pháp bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà. Do nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt tại nhà ở của người dân, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho người sử dụng là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ cháy nổ. Các cơ quan chức năng cần xây dựng các chương trình hướng dẫn về an toàn điện, cách kiểm tra hệ thống điện mặt trời và các biện pháp xử lý khi xảy ra sự cố cháy nổ.

Kết luận

Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế và môi trường nhưng cũng 1fđặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác quản lý an toàn phòng cháy chữa cháy. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật nhằm xây dựng khung pháp lý đầy đủ và hiệu quả hơn trong quản lý an toàn PCCC đối với điện mặt trời mái nhà là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho người dân và tài sản trong xã hội, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy phát triển bền vững của năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

Thiếu tá ĐINH THỊ THU HẰNG (Khoa Luật Trường Đại học PCCC)

Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội (2024), Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024, Hà Nội.

2. Quốc hội (2024), Luật Điện lực năm 2024, Hà Nội.

3. Chính phủ (2014), Nghị định 14/2014/NĐ-CP ngày 26/02/2014 quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về an toàn điện.

4. Chính phủ (2020), Nghị định 51/2020/NĐ-CP ngày 21/4/2020 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 14/2014/NĐ-CP ngày 26/02/2014 của Chính Phủ quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về an toàn điện.

5. Chính phủ (2020), Nghị định 136/2020/NĐ-CP ngày 24/11/2020 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy và chữa cháy.

6. Chính phủ (2024), Nghị định 50/2024/NĐ-CP ngày 10/5/2024 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 136/2020/NĐ-CP ngày 24/11/2020 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy và chữa cháy.

7. Bộ Công Thương (2023), Báo cáo phát triển điện mặt trời tại Việt Nam.

8. Báo Công an Nhân dân (2025), Cháy nhà có lắp điện mặt trời tại Gò Vấp.

9. https://vneconomy.vn/hon-100-000-he-thong-dien-mat-troi-mai-nha-da-duoc-lap-dat-tai-viet-nam.htm

10. Xem: https://kinhtedothi.vn/he-thong-dien-nang-luong-mat-troi-ap-mai-bi-lua-thieu-rui-luc-rang-sang.html, truy cập ngày 30/3/2026.

11. Xem: https://vnexpress.net/chay-toa-nha-5-tang-o-tp-hcm, truy cập ngày 30/3/2026.