Một số lưu ý về bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031

Thay đổi thời điểm bầu cử

Nghị quyết số 199/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 21/5/2025 đã quyết nghị rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026, đồng thời ấn định ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là Chủ nhật, ngày 15/3/2026 tức là sớm hơn 02 tháng so với các nhiệm kỳ trước. Thông qua việc ấn định ngày bầu cử sớm hơn để rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới mục đích kịp thời kiện toàn nhân sự, triển khai nhanh chóng Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Rút ngắn thời gian trong các bước của quy trình bầu cử

Thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử được tinh giản đáng kể: thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử giảm từ 70 ngày xuống còn 42 ngày. Để đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn triển khai các mốc thời gian quan trọng được điều chỉnh như sau:

+ Thời gian tổ chức hội nghị hiệp thương lần thứ hai được tổ chức chậm nhất là 40 ngày trước ngày bầu cử (trước đây là 65 ngày).

+ Thời gian tổ chức hội nghị hiệp thương lần thứ ba được tổ chức chậm nhất là 23 ngày trước ngày bầu cử (trước đây là 35 ngày).

+ Thời hạn công bố danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu được Ủy ban bầu cử cấp tỉnh công bố, niêm yết chậm nhất là 16 ngày trước ngày bầu cử (trước đây là 20 ngày).

Thời gian tiến hành bầu cử thêm, bầu cử lại chậm nhất là 07 ngày sau ngày bầu cử (trước đây là 15 ngày); thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu Quốc hội là chậm nhất 10 ngày sau bầu cử (trước đây là 20 ngày), bằng thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu HĐND các cấp; thời gian tiếp nhận khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 03 ngày kể từ khi công bố kết quả bầu cử (trước đây là 05 ngày) và thời gian xem xét giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 07 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại đối với cả kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và kết quả bầu cử đại biểu HĐND (trước đây là 30 ngày đối với kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và 20 ngày đối với kết quả bầu cử đại biểu HĐND).

Việc rút ngắn thời gian đòi hỏi sự chủ động, phối hợp chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm cao của các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, bảo đảm cuộc bầu cử được tổ chức đúng luật, dân chủ, khách quan, an toàn, tiết kiệm.

Điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Tại các kỳ bầu cử trước, UBND cấp huyện phê chuẩn các khu vực bỏ phiếu do UBND cấp xã quyết định, đối với huyện không có đơn vị hành chính xã, thị trấn thì việc xác định khu vực bỏ phiếu do UBND huyện quyết định. Tuy nhiên, cuộc bầu cử sắp tới được diễn ra trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp nên Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu và báo cáo UBND cấp tỉnh, trường hợp cần thiết, UBND cấp tỉnh điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu.

Các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương gồm: Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố, Ủy ban bầu cử ở xã, phường, đặc khu; Ban bầu cử đại biểu Quốc hội, Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh, Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp xã; Tổ bầu cử. Để nâng cao hiệu quả công tác bầu cử, số lượng thành viên tại các tổ chức phụ trách bầu cử được điều chỉnh tăng thêm: Ủy ban bầu cử cấp tỉnh: 23-37 thành viên (trước đây là 21-31 thành viên); Ủy ban bầu cử cấp xã: 9-17 thành viên (trước là 9-11 thành viên); Ban bầu cử đại biểu Quốc hội: 9-17 thành viên (trước đây là 9-15 thành viên); Ban bầu cử HĐND cấp tỉnh là 11-15 thành viên (trước đây là 11-13 thành viên); Ban bầu cử HĐND cấp xã là 9-15 thành viên (trước đây là 7-9 thành viên)

Đổi mới phương thức vận động bầu cử và chuyển đổi số trong bầu cử

Một điểm mới rất quan trọng là kỳ bầu cử năm nay cho phép vận động bầu cử bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp. Hình thức trực tuyến phải đảm bảo yêu cầu về kỹ thuật, an toàn thông tin và an ninh mạng. UBND nơi tổ chức tiếp xúc cử tri có trách nhiệm thông báo công khai nội dung, thời gian, địa điểm và điểm truy cập trực tuyến để cử tri dễ dàng tham gia đầy đủ. Bên cạnh đó, việc khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử (VNeID) phục vụ lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri, quản lý bầu cử giúp cho thông tin về cuộc bầu cử được chính xác, minh bạch, kịp thời; qua đó giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ tại cơ sở.

Quy định này không chỉ phù hợp với xu thế phát triển của khoa học công nghệ mà còn góp phần mở rộng kênh tương tác, tăng cường sự tham gia của cử tri trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ. Đây là một bước tiến quan trọng, tạo tiền đề hiện đại hóa công tác bầu cử, minh chứng cho sự linh hoạt, thích ứng của pháp luật với thực tiễn.

Tăng tính linh hoạt trong xử lý tình huống phát sinh

Pháp luật về công tác bầu cử hiện hành cho phép Hội đồng bầu cử quốc gia chủ động điều chỉnh thời gian và hướng dẫn các tổ chức phụ trách bầu cử khi phát sinh tình hướng thực tế, bảo đảm tiến độ và hiệu quả tổ chức bầu cử. Quy định này giúp đảm bảm công tác bầu cử không bị gián đoạn và giữ vững tiến độ chung trên toàn quốc.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đông nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, là dịp để mỗi cử tri thực hiện quyền làm chủ, trực tiếp lựa chọn những người tiêu biểu, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân trong các cơ quan quyền lực nhà nước. Do vậy với những quy định mới trên cho thấy pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân đã tiệm cận hơn với thực tế, khắc phục kịp thời những khoảng trống pháp lý, đồng thời nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện./.

NGUYỄN TRÍ TUẤN (TAND khu vực 6 - Bắc Ninh)