Một số vấn đề lý luận về các cấp độ phân hóa trách nhiệm hình sự đối với các biện pháp miễn, giảm trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự năm 2015

Đặt vấn đề

Phân hóa trách nhiệm hình sự (TNHS) là một trong những nguyên tắc quan trọng của luật hình sự, phân hóa TNHS có mối quan hệ mật thiết với các nguyên tắc khác của luật hình sự như nguyên tắc nhân đạo, nguyên tắc công bằng, nguyên tắc cá thể hóa hình phạt… Có thể nói, việc cụ thể những tư tưởng của nguyên tắc phân hóa TNHS trong việc xây dựng và áp dụng các quy định của luật hình sự có tác động tích cực, làm tiền đề cho việc cụ thể hóa các giá trị của nguyên tắc nhân đạo, công bằng, cá thể hóa hình phạt trong thực tiễn xây dựng và áp dụng luật.

Chính sách nhất quán của Nhà nước ta xuyên suốt trong những lần sửa đổi các quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS)1 là phải đảm bảo phân hóa TNHS cụ thể để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Nội dung của nguyên tắc phân hóa TNHS thể hiện ở chỗ tội phạm có thể được thực hiện trong những tình tiết rất khác nhau, những tình tiết đó ảnh hưởng đến tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm và mức độ trách nhiệm của người phạm tội. Trong trường hợp này, nguyên tắc phân hóa TNHS đòi hỏi luật hình sự phải ghi nhận các trường hợp có tính chất, mức độ nguy hiểm khác nhau đó bằng những mức độ TNHS tương ứng với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm. Như vậy, phân hóa TNHS không chỉ thể hiện trong các chế định cơ bản như tội phạm, hình phạt mà còn được thể hiện trong các biện pháp miễn, giảm TNHS nói chung và miễn, giảm TNHS đối với người chưa thành niên phạm tội nói riêng.    

Trong luật hình sự, việc phân hóa TNHS đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS được tiến hành theo nhiều cấp độ khác nhau. Phân loại theo sự thu hẹp dần về phạm vi phân hóa TNHS đối với biện pháp miễn, giảm TNHS có thể xác định 4 cấp độ phân hóa sau đây: (1) Phân hóa TNHS đối với hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS; (2) Phân hóa TNHS đối với từng chế định miễn, giảm TNHS; (3) Phân hóa TNHS theo trường hợp miễn, giảm TNHS; (4) Phân hóa TNHS trong phạm vi từng trường hợp miễn, giảm TNHS.

1. Phân hóa trách nhiệm hình sự theo hệ thống các biện pháp miễn, giảm trách nhiệm hình sự

Phân hóa TNHS theo hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS là cấp độ phân hóa cao nhất trong các cấp độ phân hóa. Đây là cấp độ phân hóa mà nội dung của nó đòi hỏi phải xây dựng các biện pháp miễn, giảm TNHS thành một hệ thống hài hòa và đồng bộ, trong đó bao gồm phong phú, đa dạng các biện pháp trên cơ sở phân hóa giữa các biện pháp miễn, giảm TNHS và đồng bộ với các biện pháp TNHS khác nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Ở cấp độ này, phân hóa TNHS đòi hỏi luật hình sự phải quy định một hệ thống đa dạng, phong phú các biện pháp với mức độ, liều lượng miễn, giảm TNHS khác nhau xuất phát từ sự đa dạng, phong phú về tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, nhân thân người phạm tội. Luật hình sự qua nhiều lần sửa đổi đã quy định hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS gồm nhiều loại biện pháp với mức độ khoan hồng và đối tượng, điều kiện áp dụng khá chặt chẽ. Thực tiễn áp dụng cho thấy, các biện pháp miễn, giảm TNHS đã ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Tuy nhiên, dưới góc độ phân hóa TNHS thì quy định các biện pháp miễn, giảm TNHS cần phải tiếp tục hoàn thiện dựa trên nền tảng cả về lý luận và thực tiễn. Xét trên phương diện tổng thể thì yêu cầu của phân hóa TNHS trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS phải đáp ứng được hai đòi hỏi sau đây: Thứ nhất, hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS phải là một chỉnh thể bao gồm các biện pháp miễn, giảm TNHS cụ thể có trình tự sắp xếp theo một trật tự nhất định phụ thuộc vào mức độ khoan hồng của các biện pháp miễn, giảm TNHS. Tính chỉnh thể đòi hỏi các biện pháp miễn, giảm TNHS phải được quy định một cách có trình tự dựa trên cơ sở mức độ khoan hồng của Nhà nước. Đảm bảo được yêu cầu này làm cho hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS vừa có tính đồng bộ, thống nhất tránh chồng chéo, trùng lắp trong quy định vừa đảm bảo được các mức độ miễn, giảm TNHS khác nhau phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, nhân thân người phạm tội. Thứ hai, hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS là một chỉnh thể bao gồm nhiều loại biện pháp với thang bậc miễn, giảm có phân biệt đáp ứng tốt nhất sự đa dạng, phong phú các trường hợp phạm tội cần được khoan hồng trong thực tiễn. Phân hóa TNHS ở cấp độ này không chỉ đòi có một hệ thống biện pháp miễn, giảm TNHS đồng bộ mà hệ thống đó còn phải hài hòa với các chế định khác quy định về TNHS như hệ thống hình phạt, biện pháp tư pháp, án tích vì các chế định này có mối quan hệ khăng khít với miễn, giảm TNHS. Sự đồng bộ không chỉ thể hiện bên trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS mà còn phải đồng bộ với các biện pháp TNHS khác như hình phạt, biện pháp tư pháp, án tích vì cùng với miễn, giảm TNHS các biện pháp trên đều được quy định để áp dụng chung cho một đối tượng đó là tội phạm và được xây dựng trên nền tảng đòi hỏi của các nguyên tắc của luật hình sự, trong đó có phân hóa TNHS.

Như vậy, phân hóa TNHS theo hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS là cấp độ phân hóa nếu thực hiện một cách hiệu quả có ý nghĩa không chỉ hoàn thiện các quy định về các biện pháp miễn, giảm TNHS mà còn có ý nghĩa trong việc hoàn thiện các chế định khác của TNHS. Hoàn thiện các quy định về miễn, giảm TNHS dưới góc độ phân hóa TNHS đòi hỏi sự đồng bộ bên trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS và sự thích hợp, hài hòa với các biện pháp TNHS khác như hình phạt, biện pháp tư pháp, án tích tạo thành một tổng thể thống nhất các biện pháp được quy định để áp dụng cho tội phạm là một công việc có tầm chiến lược nhằm đáp ứng ngày càng tốt nhất yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm của Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay. Với vai trò quan trọng này, phân hóa TNHS đối với biện pháp miễn TNHS đòi hỏi phải được tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc, từ đó vận dụng những hiểu biết tương ứng vào việc hoàn thiện luật hình sự để tạo ra hiệu quả thiết thực trong thực tiễn.     

2. Phân hóa trách nhiệm hình sự theo từng chế định miễn, giảm trách nhiệm hình sự

Việc phân hóa TNHS theo từng chế định miễn, giảm TNHS sự được hiểu là việc nhà làm luật tạo ra đường lối xử lí khác biệt đối với một loại trường hợp phạm tội bằng cách xây dựng quy định riêng liên quan đến từng chế định miễn, giảm TNHS của những người thực hiện những hành vi phạm tội dựa trên những đặc điểm nhân thân của người phạm tội, cách thức thực hiện hành vi phạm tội của họ hoặc dựa trên tính chất của nhóm quan hệ xã hội mà hành vi phạm tội xâm hại. BLHS năm 2015 quy định 08 biện pháp miễn, giảm TNHS bao gồm: miễn TNHS; miễn hình phạt; miễn chấp hành hình phạt; án treo; tha tù trước thời hạn có điều kiện; giảm mức hình phạt đã tuyên; hoãn chấp hành hình phạt; tạm đình chỉ chấp hành hình phạt.

Ở cấp độ phân hóa này, nhà làm luật cần quy định rõ nhóm những trường hợp hành vi tuy cấu thành tội phạm nhưng có những dấu hiệu phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm cho xă hội hoặc các đặc điểm của nhân thân người thực hiện hành vi cho thấy cần áp dụng một chế định miễn, giảm TNHS nào đó có thể đạt được mục đích cải tạo, giáo dục người phạm tội. Phân hóa TNHS theo từng chế định miễn, giảm TNHS là cấp độ phân hóa thứ 2 và là cấp độ phân hóa phản ánh sự phân hóa bên trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS. Nội dung của phân hóa TNHS ở cấp độ này đòi hỏi luật hình sự quy định các chế định miễn, giảm TNHS theo một trình tự mà ở đó các chế định miễn, giảm TNHS vừa có tính độc lập vừa có tính liên kết với nhau theo một trật tự nhất định. Hay nói cách khác, phân hóa TNHS theo từng chế định miễn, giảm TNHS thì tất cả những trường hợp phạm tội cần được xử lí bằng đường lối riêng, được xếp vào cùng chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS cụ thể với những quy định rõ ràng về điều kiện được áp dụng đối với người phạm tội để phân biệt với trường hợp không phải chịu TNHS cũng như phân biệt với từng chế định miễn, giảm TNHS cụ thể với nhau. Đồng thời các chế định miễn, giảm TNHS phải có sự liên kết với nhau tạo thành một hệ thống đồng bộ và thống nhất các biện pháp (chế định) miễn, giảm TNHS đáp ứng được đầy đủ yêu cầu áp dụng các biện pháp miễn, giảm TNHS trong thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

Thực hiện một cách hiệu quả các đòi hỏi của phân hóa TNHS theo từng chế định miễn, giảm TNHS có ý nghĩa rất lớn trong việc hoàn thiện BLHS quy định các biện pháp miễn, giảm TNHS. Hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS trên cơ sở đáp ứng đòi hỏi của phân hóa TNHS theo từng chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS là một hệ thống phải thể hiện được hai yêu cầu: Thứ nhất, các chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS cụ thể phải được quy định một cách độc lập với sự minh bạch, rõ ràng về phạm vi, điều kiện, đối tượng áp dụng. Quy định như vậy đảm bảo sự phân hóa (khác biệt) của các biện pháp miễn, giảm TNHS và cũng là cơ sở để phân biệt các biện pháp miễn, giảm TNHS cụ thể với nhau cũng như giữa biện pháp miễn, giảm TNHS với các biện pháp TNHS khác. Thứ hai, các chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS tuy độc lập với nhau nhưng phải có sự gắn kết với nhau tạo thành một hệ thống thống nhất, đồng bộ quy định về các biện pháp miễn, giảm TNHS. Tính độc lập và tính liên kết tạo cho hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS thành một chỉnh thể bao gồm nhiều chế định (biện pháp) miễn, giảm khác nhau được bố trí theo một trật tự nhất định đáp ứng được mọi yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. Các quy định về miễn, giảm TNHS đã, đang và sẽ tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở yêu cầu của phân hóa TNHS trong mối quan hệ với các nguyên tắc khác của luật hình sự.    

3. Phân hóa trách nhiệm hình sự theo từng trường hợp miễn, giảm trách nhiệm hình sự

Trên cơ sở phân hóa TNHS theo từng chế định miễn TNHS, phân hóa đối với miễn TNHS tiếp tục ở cấp độ thứ ba: Phân hóa theo trường hợp miễn, giảm TNHS. Ở cấp độ này, những loại trường hợp phạm tội đã được xếp theo chế định miễn, giảm TNHS nói trên lại tiếp tục được chia tách thành các lớp khác nhau với “liều lượng” TNHS khác nhau dựa trên mức độ đặc biệt của các đặc điểm nhân thân người phạm tội hay sự khác biệt về tính chất nguy hiểm cho xã hội của tội phạm được thực hiện. Nội dung của phân hóa TNHS theo từng trường hợp miễn, giảm TNHS đòi hỏi luật hình sự dựa trên tính chất, đặc thù của từng chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS để quy định các trường hợp miễn, giảm khác nhau trên cơ sở đảm bảo các yêu cầu chung của các chế định miễn, giảm cụ thể. Trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS thì không phải bất kỳ chế định nào cũng có cấp độ phân hóa này mà có những chế định do tính chất đặc thù có thể chỉ quy định một trường hợp miễn, giảm TNHS, cụ thể như chế định miễn hình phạt được quy định tại Điều 59 BLHS năm 2015, án treo được quy định tại Điều 65 BLHS năm 2015. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy phân hóa TNHS theo từng trường hợp miễn, giảm TNHS có ý nghĩa rất quan trọng để cá thể hóa TNHS, nhất là những chế định quy định nhiều trường hợp miễn, giảm TNHS như chế định miễn TNHS hay miễn chấp hành hình phạt. Phân hóa TNHS trong trường hợp này vừa bảo đảm được những quy định chung của từng chế định miễn, giảm TNHS vừa bảo đảm được sự khác biệt của từng trường hợp miễn, giảm TNHS trong các chế định đó. Đảm bảo được yêu cầu này tạo ra sự thống nhất, đồng bộ bên trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS, tạo ra nhiều tầng, nhiều lớp các mức độ miễn, giảm trên cơ sở một chỉnh thể thống nhất. Sự khác biệt trong từng trường hợp miễn, giảm trên cơ sở sự thống nhất của các chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS chính là yêu cầu cơ bản của phân hóa TNHS ở cấp độ theo từng trường hợp miễn, giảm TNHS.

Luật hình sự nước ta qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung đã thể hiện nhất quán chính sách phân hóa TNHS, trong đó phân hóa trường hợp, phân hóa tội danh để phân hóa TNHS là một nội dung quan trọng trong chính sách phân hóa TNHS. Đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS chính sách này thể hiện ở chỗ các trường hợp miễn, giảm TNHS trong các chế định (biện pháp) miễn, giảm TNHS ngày càng được quy định chi tiết, cụ thể hơn để thực hiện chính sách nhất quán là phân hóa các trường hợp miễn, giảm TNHS để phân hóa, cá thể hóa TNHS. BLHS năm 2015 đã tách các trường hợp trước đây quy định chung thành các trường hợp miễn, giảm TNHS độc lập, cụ thể như trường hợp miễn TNHS do chuyển biến của tình hình làm cho hành vi phạm tội hoặc là người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội thành hai trường hợp miễn TNHS độc lập được quy định tại điểm a khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 29 BLHS năm 2015 với sự phân hóa cả về điều kiện và tính cách áp dụng, cụ thể: điểm a khoản 1 Điều 29 quy định: Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do có sự thay đổi của chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa thì người phạm tội đương nhiên được miễn TNHS, còn điểm a khoản 2 Điều 29 quy định: Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử do sự chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa, trường hợp này quy định áp dụng với tính cách tùy nghi, tức là có thể miễn TNHS. Việc BLHS chi tiết hóa, cụ thể hóa các trường hợp miễn, giảm trong các chế định miễn, giảm TNHS là một việc làm có ý nghĩa không chỉ thể hiện yêu cầu của phân hóa TNHS mà còn là việc nhằm đáp ứng tốt hơn đòi hỏi của thực tiễn áp dụng các biện pháp miễn, giảm TNHS. Hoàn thiện các quy định của BLHS theo hướng ngày càng phân hóa các trường hợp miễn, giảm trong các chế định miễn, giảm là một hướng đi cần phải được nghiêm túc nghiên cứu nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm. 

4. Phân hóa trách nhiệm hình sự trong phạm vi trường hợp miễn, giảm trách nhiệm hình sự

Ở cấp độ thứ tư, nhà làm luật tiến hành phân hóa TNHS trong phạm vi từng trường hợp. Đây là sự phân hóa thể hiện mức độ chi tiết cao nhất, nó đòi hỏi nhà làm luật trên cơ sở dự liệu và chi tiết hóa các tình huống phạm tội đối với một loại tội phạm cụ thể, từ đó xác định những trường hợp phạm tội có cùng tính chất nguy hiểm cho xã hội để tách thành những nhóm nhỏ với mức độ miễn, giảm TNHS phù hợp. Cũng như phân hóa TNHS theo từng trường hợp miễn, giảm TNHS, phân hóa TNHS trong phạm vi từng trường hợp miễn, giảm TNHS không thể hiện ở trong tất cả các trường hợp miễn, giảm TNHS mà chỉ thể hiện trong một số trường hợp đòi hỏi mức độ phân hóa chi tiết nhất. Thể hiện cụ thể ở cấp độ phân hóa này là các quy định về thời hiệu truy cứu TNHS cũng như thời hiệu thi hành bản án. Chẳng hạn, khoản 2 Điều 27 BLHS năm 2015 quy định về các mức thời hiệu truy cứu TNHS như sau: “a) 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng; b) 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng; c) 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng; d) 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.” Trong trường hợp này, để được áp dụng trường hợp miễn TNHS do hết thời hiệu truy cứu TNHS thì thời hiệu được phân hóa thành 4 mức độ phụ thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Ngoài ra, tìm hiểu quy định của BLHS 2015 còn cho thấy phân hóa TNHS trong phạm vi các trường hợp miễn, giảm TNHS còn thể hiện ở việc nhà làm luật sử dụng từ “hoặc” để phân hóa TNHS trong phạm vi từng trường hợp miễn, giảm TNHS, cụ thể khoản 3 Điều 29 BLHS năm 2015 quy định: “Người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự”. Trong trường hợp này, phân hóa TNHS được thể hiện trong phạm vi trường hợp miễn, giảm TNHS được quy định tại khoản 3 Điều 29 BLHS năm 2015 với giới hạn hai loại tội có thể được áp dụng cho trường hợp miễn TNHS này là tội nghiêm trọng với lỗi vô ý và tội ít nghiêm trọng.

          Phân hóa TNHS theo phạm vi từng trường hợp miễn, giảm TNHS là cấp độ phân hóa nhỏ nhất trong bốn cấp độ phân hóa. Thực hiện tốt cấp độ phân hóa này có ý nghĩa rất lớn trong việc hoàn thiện quy định về các biện pháp miễn, giảm TNHS bởi nó tạo cho các biện pháp miễn, giảm TNHS thành một hệ thổng đồng bộ bao gồm các biện pháp miễn, giảm TNHS sắp xếp theo một trình tự nhất định dựa trên nền tảng của phân hóa TNHS được xây dựng tuần tự theo bốn cấp độ phân hóa TNHS. Hoàn thiện quy định các biện pháp miễn, giảm TNHS dưới góc độ các cấp độ phân hóa TNHS là một cách tiếp cận mới cần phải được nghiên cứu và thực hiện một cách bài bản và nghiêm túc. Phân hóa TNHS đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS thực hiện dưới bốn cấp độ phân hóa là việc phân hóa TNHS được thực hiện theo một trình tự từ cấp độ nhỏ nhất là phân hóa theo phạm vi từng trường hợp miễn, giảm TNHS đến cấp độ cao nhất là phân hóa TNHS theo hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS trong đó các cấp độ miễn, giảm có mối quan hệ hữu cơ vừa có tính độc lập vừa thống nhất với nhau. Vì vậy, kết quả phân hóa TNHS đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS được xây dựng trên cơ sở đòi hỏi của bốn cấp độ phân hóa TNHS vừa tạo được sự đồng bộ, thống nhất bên trong hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS vừa có sự liên kết hài hòa với các biện pháp TNHS khác như hình phạt, biện pháp tư pháp, án tích. Sở dĩ tạo được sự đồng bộ, thống nhất bên trong của hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS là vì phân hóa TNHS theo bốn cấp độ phân hóa được thực hiện theo một trình tự phân hóa từ thấp đến cao trên cơ sở các cấp độ phân hóa có mối liên hệ hữu cơ, ràng buộc lẫn nhau, phân hóa ở cấp độ thấp là một bộ phận của phân hóa ở cấp độ cao hơn được thực hiện theo một trình tự nhiều tầng, nhiều lớp tạo ra mối liên kết vừa độc lập vừa thống nhất với nhau. Hệ thống các biện pháp miễn, giảm TNHS được xây dựng trên cơ sở có sự liên kết bên trong như vậy vừa đảm bảo được độ bao phủ của các trường hợp miễn, giảm TNHS so với yêu cầu của thực tiễn, vừa tránh được sự chồng chéo, trùng lắp trong quy định của BLHS. Bên cạnh đó, việc phân hóa TNHS đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS theo bốn cấp độ phân hóa tạo ra sự liên kết hài hòa giữa miễn, giảm TNHS với các biện pháp TNHS khác như hình phạt, biện pháp tư pháp, án tích là vì việc hoàn thiện các quy định về miễn, giảm TNHS ở cấp độ hệ thống đòi hỏi việc quy định các biện pháp miễn, giảm TNHS phải đặt trong mối quan hệ với các biện pháp TNHS khác bởi phân hóa các biện pháp miễn, giảm TNHS là một bộ phận của phân hóa TNHS - mối quan hệ này là mối quan hệ nội tại, gắn bó với nhau không thể tách rời. 

Kết luận     

Như vậy, có thể khẳng định rằng, phân hóa TNHS đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS là một hoạt động xây dựng pháp luật nhằm tạo ra đường lối xử lý người phạm tội dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, những đặc điểm nhân thân người phạm tội hoặc các căn cứ khác. Với vai trò quan trọng này, phân hóa TNHS đối với biện pháp miễn TNHS đòi hỏi phải được tiếp tục nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện, từ đó vận dụng những hiểu biết tương ứng vào việc hoàn thiện các quy định của luật hình sự đối với các biện pháp miễn, giảm TNHS nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

ThS. MAI KHẮC PHÚC (Giảng viên khoa Luật hình sự Đại học Luật TP. HCM)

 

---