Thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú có bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự không?

1. Đặt vấn đề

Theo quy định tại Điều 361 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS), việc dân sự là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân không có tranh chấp, nhưng có yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý là căn cứ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động của mình hoặc của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác; yêu cầu Tòa án công nhận cho mình quyền về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động.

Bản chất của việc dân sự khác với vụ án dân sự ở điểm là việc dân sự sẽ không phát sinh tranh chấp mà chỉ là việc yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại hoặc lao động để Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý nào đó theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, không phải không có phát sinh tranh chấp thì đương nhiên là việc dân sự mà phải đòi hỏi yêu cầu đó phải thỏa mãn các quy định của BLTTDS. Thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú là một trong những yêu cầu về dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án được quy định trong BLTTDS[1]. Tuy nhiên hiện nay vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú là có bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự hay không. Do nhiều cách hiểu khác nhau nên quá trình thực hiện áp dụng pháp luật của người tiến hành tố tụng cũng khác nhau, từ đó dẫn đến việc áp dụng pháp luật không thống nhất, giảm lòng tin của người dân vào cơ quan tiến hành tố tụng đặc biệt là Tòa án.

2. Thực tiễn áp dụng pháp luật và các quan điểm khác nhau về thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú có bắt buộc phải mở phiên họp hay không

Mặc dù pháp luật đã quy định rõ về trình tự, thủ tục đối với việc dân sự nói chung tại Phần thứ sáu, chương XXIII (từ Điều 361 đến Điều 375) của BLTTDS và thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú được quy định tại phần thứ 6, chương XXV (từ Điều 381 đến Điều 386) BLTTDS. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú về việc có bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự hay không, dẫn đến quá trình áp dụng của cơ quan tiến hành tố tụng khác nhau, không thống nhất.

Theo đó, thực tế hiện nay còn nhiều việc dân sự thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì Tòa án đã không mở phiên họp việc dân sự mà Thẩm phán được phân công giải quyết việc dân sự đó trực tiếp ra Quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú. Về vấn đề này hiện tồn tại một số quan điểm chưa thống nhất như sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng, việc thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự. Quan điểm này đưa ra các căn cứ cụ thể:

Thứ nhất, Điều 369, chương XXIII, phần thứ sáu của BLTTDS quy định về thủ tục tiến hành phiên họp giải quyết việc dân sự. Do vậy, thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú được xác định là một việc dân sự theo quy định tại Điều 27, Điều 361 BLTTDS nên phải tuân theo quy định chung về thủ tục giải quyết việc dân sự, trong đó có quy định về phiên họp giải quyết việc dân sự.

Thứ hai, để có căn cứ chấp nhận yêu cầu về thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì đòi hỏi Tòa án cần phải mở phiên họp việc dân sự. Bởi lẽ, khi mở phiên họp việc dân sự thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì cần có sự tham gia của Kiểm sát viên để kiểm sát việc áp dụng nội dung cũng như trình tự, thủ tục tố tụng tại Tòa án. Đồng thời, việc mở phiên họp việc dân sự thì thư ký Tòa án sẽ ghi vào biên bản phiên họp về trình tự diễn biến phiên họp nhằm làm cơ sở để Tòa án ra Quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú cho người yêu cầu.

Thứ ba, trong trường hợp không phải mở phiên họp việc dân sự mà giao cho Thẩm phán được toàn quyền xem xét và quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì có thể dẫn đến việc đánh giá chứng cứ chủ quan, chưa đầy đủ hoặc thiếu sự kiểm sát đối với quá trình giải quyết.

Thứ tư, trong trường hợp người yêu cầu không chỉ yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú mà còn yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp quản lý tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú, thì việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp quản lý tài sản và xác định chủ thể được giao quản lý tài sản của người vắng mặt có ý nghĩa quan trọng. Do đó, cần thiết phải mở phiên họp giải quyết việc dân sự để xem xét toàn diện yêu cầu của người yêu cầu trước khi ra quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú.

Thứ năm, theo quy định tại khoản 1 Điều 36, khoản 1 Điều 37 Nghị quyết số: 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án (Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14) thì việc thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú bắt buộc phải nộp tiền tạm ứng lệ phí, lệ phí việc dân sự sơ thẩm, trừ trường hợp người yêu cầu được miễn tiền tạm ứng lệ phí, lệ phí hoặc không phải trường hợp nộp tiền tạm ứng lệ phí, lệ phí theo quy định của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Do đó, nếu Tòa án không mở việc dân sự thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì không giải quyết được vấn đề liên quan đến số tiền tạm ứng lệ phí, án phí.

Thứ sáu, trong trường hợp Tòa án chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì quyết định giải quyết việc dân sự sẽ được ghi nhận trong quyết định. Ngược lại trong trường hợp Tòa án không mở phiên họp thì nếu không chấp nhận yêu cầu của người yêu cầu thì Tòa án không thể ra quyết định việc dân sự về việc không chấp nhận yêu cầu của người yêu cầu.

Quan điểm thứ hai lại cho rằng, việc thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú không bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự. Quan điểm này nhận định:

Một là, mặc dù Điều 369, chương XXIII, phần thứ sáu của BLTTDS quy định về thủ tục tiến hành phiên họp giải quyết việc dân sự. Tuy nhiên, thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú cũng là thủ tục việc dân sự nhưng thủ tục này đã được quy định riêng tại phần thứ 6, chương XXV (từ Điều 381 đến Điều 386) của BLTTDS nên cần phải áp dụng những quy định riêng, đặc thù chứ không mặc nhiên áp dụng như phần quy định chung về thủ tục giải quyết việc dân sự.

Hai là, theo quy định tại Điều 325 BLTTDS năm 2004 được sửa đổi, bổ sung năm 2011 thì: “1. Thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú là hai mươi ngày, kể từ ngày Toà án thụ lý đơn yêu cầu; hết thời hạn đó, Toà án phải ra quyết định mở phiên họp để xét đơn yêu cầu.

2. Trong thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu, Toà án ra quyết định đình chỉ xét đơn yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú, nếu người yêu cầu rút đơn yêu cầu hoặc người bị yêu cầu thông báo tìm kiếm trở về và yêu cầu Toà án đình chỉ việc xét đơn yêu cầu.

3. Trong thời hạn mười ngày, kể từ ngày ra quyết định mở phiên họp, Thẩm phán phải mở phiên họp xét đơn yêu cầu”. Do đó, việc thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự.

Tuy nhiên, BLTTDS năm 2015 (có hiệu lực ngày 01/7/2016) thì tại phần thứ 6, chương XXV (từ Điều 381 đến Điều 386) đã không còn quy định việc mở phiên họp việc dân sự thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú. Theo đó, tại Điều 383 BLTTDS năm 2015 quy định trường hợp chấp nhận đơn yêu cầu thì Tòa án ra quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú; trường hợp có yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp quản lý tài sản của người vắng mặt đó tại nơi cư trú và được chấp nhận thì trong quyết định, Tòa án còn phải quyết định áp dụng biện pháp quản lý tài sản của người đó theo quy định của Bộ luật Dân sự. Do đó, theo quy định của BLTTDS 2015, sau khi xem xét đơn yêu cầu và tài liệu, chứng cứ kèm theo trong thời hạn chuẩn bị xét đơn, Thẩm phán được phân công giải quyết việc dân sự sẽ quyết định việc chấp nhận yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú và ra quyết định thông báo theo quy định tại Điều 383 BLTTDS năm 2015 mà không phải thực hiện thủ tục mở phiên họp.

Tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai, theo đó, việc thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú không bắt buộc phải mở phiên họp việc dân sự. Theo quy định tại BLTTDS năm 2015 về mặt kỹ thuật lập pháp đã bỏ quy định về mở phiên họp việc dân sự thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú so với quy định của BLTTDS năm 2004 được sửa đổi, bổ sung năm 2011. Tuy nhiên, một số quy định về tiền tạm ứng lệ phí, lệ phí, biểu mẫu tố tụng không chấp nhận yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú vẫn chưa được sửa đổi để phù hợp. Vì vậy, thực tiễn áp dụng còn nhiều quan điểm chưa thống nhất, gây vướng mắc trong việc giải quyết đối với yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú

Trên đây là quan điểm của tác giả, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý độc giả.

ThS. TRƯƠNG MINH TẤN (TAND Khu vực 2 - Vĩnh Long)

[1] Khoản 2 Điều 27 Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015.

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.