Thước đo giá trị, bản lĩnh và trách nhiệm của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số

Sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những cơ hội và thách thức chưa từng có. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Không gian số mở ra khả năng lan tỏa thông tin với tốc độ chưa từng có, đồng thời tạo điều kiện để mọi cá nhân đều có thể tham gia vào quá trình truyền tải thông tin.

Tuy nhiên, chính sự bùng nổ đó cũng khiến môi trường thông tin trở nên phức tạp hơn. Tin giả, tin sai sự thật, nội dung cắt ghép, hình ảnh và âm thanh giả mạo được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo xuất hiện ngày càng nhiều. Không ít trường hợp, thông tin sai lệch lan truyền với tốc độ nhanh hơn cả sự thật. Trong bối cảnh ấy, xã hội càng cần đến những cơ quan báo chí chuyên nghiệp, có trách nhiệm và đáng tin cậy để xác nhận sự thật, định hướng dư luận và bảo vệ những giá trị chân chính.

Chính vì vậy, câu hỏi đầu tiên mà người làm báo phải trả lời trước khi công bố một tác phẩm là: “Có đúng không?”

Đúng là yêu cầu đầu tiên, cũng là yêu cầu quan trọng nhất của nghề báo. Mọi giá trị của báo chí đều bắt đầu từ sự thật. Một thông tin không chính xác, dù được trình bày hấp dẫn đến đâu, cũng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho cá nhân, tổ chức và xã hội. Trong thời đại mà thông tin xuất hiện từng giây từng phút trên mạng xã hội, áp lực về tốc độ ngày càng lớn, nhưng tốc độ không thể thay thế sự kiểm chứng.

Người làm báo hôm nay có thể sử dụng nhiều công cụ hiện đại, khai thác dữ liệu lớn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tác nghiệp, nhưng không công nghệ nào có thể thay thế trách nhiệm nghề nghiệp và khả năng kiểm chứng của nhà báo. Báo chí cách mạng phải là nơi người dân tìm đến khi cần biết đâu là sự thật, đâu là thông tin đã được xác thực. Uy tín của cơ quan báo chí được xây dựng từ hàng nghìn, hàng vạn lần kiểm chứng cẩn trọng như vậy.

Tuy nhiên, đúng thôi chưa đủ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn nhấn mạnh câu hỏi thứ hai: “Có cần thiết không?”

Trong thời đại dư thừa thông tin, không phải điều gì biết được cũng cần phải đăng tải. Một sự kiện có thể đúng về mặt dữ kiện nhưng chưa chắc đã cần thiết để công bố rộng rãi. Báo chí cách mạng không tồn tại để thỏa mãn sự tò mò nhất thời hay chạy theo những xu hướng giật gân, câu khách. Mỗi tác phẩm báo chí phải được cân nhắc trên cơ sở lợi ích chung của xã hội, lợi ích quốc gia và quyền tiếp cận thông tin chính đáng của người dân.

Tính cần thiết của thông tin đòi hỏi người làm báo phải có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và khả năng nhận diện những vấn đề thực sự quan trọng đối với đời sống xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số, cải cách thể chế, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm an sinh xã hội hay hội nhập quốc tế, báo chí cần ưu tiên những nội dung giúp người dân hiểu đúng chính sách, nắm bắt xu hướng phát triển và tham gia hiệu quả vào đời sống xã hội.

Đó cũng là sự khác biệt giữa báo chí chuyên nghiệp với dòng chảy thông tin tự phát trên không gian mạng. Khi mạng xã hội có thể khuếch đại cảm xúc đám đông, báo chí phải giữ được sự tỉnh táo và trách nhiệm để lựa chọn những vấn đề thực sự cần thiết cho xã hội.

Và trên hết, một tác phẩm báo chí cần trả lời câu hỏi thứ ba: “Có ích cho xã hội không?”

Đây là đích đến cuối cùng của hoạt động báo chí cách mạng. Thông tin không chỉ để biết mà còn để hành động, để hoàn thiện chính sách, để thúc đẩy tiến bộ xã hội và phục vụ con người. Một bài báo có giá trị không phải chỉ vì thu hút được nhiều lượt xem mà bởi nó góp phần giải quyết vấn đề, lan tỏa điều tốt đẹp, bảo vệ lẽ phải và củng cố niềm tin của nhân dân.

Trong môi trường truyền thông số, nơi các thuật toán thường ưu tiên những nội dung gây sốc hoặc kích thích cảm xúc, việc kiên trì theo đuổi mục tiêu phụng sự xã hội càng trở nên quan trọng. Báo chí cách mạng phải là lực lượng tiên phong trong việc lan tỏa tri thức, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, cổ vũ các giá trị nhân văn và đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực.

Những tác phẩm điều tra chống tham nhũng, phản ánh nguyện vọng chính đáng của người dân, giới thiệu các mô hình phát triển hiệu quả, lan tỏa những tấm gương người tốt việc tốt hay phân tích sâu sắc các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đều là những minh chứng sinh động cho giá trị xã hội của báo chí.

Ba câu hỏi: có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không tưởng như đơn giản nhưng lại hàm chứa triết lý nghề nghiệp sâu sắc. Đó là sự kết tinh giữa tính chân thực, tính định hướng và tính nhân văn của báo chí cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, trí tuệ nhân tạo ngày càng tham gia sâu vào hoạt động truyền thông, những nguyên tắc ấy càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Kỷ nguyên số đòi hỏi người làm báo phải thành thạo công nghệ, làm chủ dữ liệu, hiểu rõ các nền tảng số và thích ứng với những phương thức truyền thông mới. Nhưng dù công nghệ thay đổi đến đâu, giá trị cốt lõi của nghề báo vẫn không thay đổi. Đó là phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân và bảo vệ sự thật.

Bởi vậy, trước mỗi dòng tin, mỗi bài viết, mỗi sản phẩm truyền thông được công bố, việc tự đặt ra ba câu hỏi mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm xã hội của người làm báo. Khi mỗi nhà báo luôn ý thức đầy đủ về ba câu hỏi ấy, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững vai trò là tiếng nói tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đồng thời khẳng định vị thế, bản lĩnh của mình trong không gian số đang không ngừng biến đổi.

QUANG PHÚC

Ảnh minh họa: Phóng viên tác nghiệp tại sự kiện A80, ngày 02/9/2025.