Tòa án nhân dân tối cao thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử

Theo đó, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã giải đáp 24 vướng mắc thuộc lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và tư pháp người chưa thành niên; 18 vướng mắc về dân sự, tố tụng dân sự và kinh doanh thương mại; 9 vướng mắc trong lĩnh vực hành chính. Các nội dung được tổng hợp từ thực tiễn giải quyết án tại Tòa án các cấp, liên quan nhiều tình huống phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật.

Trong lĩnh vực hình sự, một trong những nội dung đáng chú ý là việc áp dụng quy định chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân đối với một số trường hợp phạm tội về ma túy. Theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, căn cứ điểm b khoản 3 Điều 4 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, trường hợp người bị tuyên án tử hình trước thời điểm này về tội sản xuất trái phép chất ma túy hoặc mua bán trái phép chất ma túy mà chưa thi hành án thì được xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân nếu không phải là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có từ hai tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên. Việc xem xét chuyển hình phạt được thực hiện theo quy định tại Nghị quyết số 03/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Liên quan việc xử lý tiền, tài sản trong các vụ án cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn trường hợp người phạm tội cho vay nhiều lần nhưng mỗi lần vay là giao dịch độc lập thì số tiền dùng để xem xét xử lý là tổng số tiền gốc của từng lần giao dịch. Trường hợp khoản vay sau bao gồm cả tiền gốc và tiền lãi của khoản vay trước chưa thanh toán thì số tiền cho vay chỉ được xác định theo khoản tiền gốc ban đầu.

Đối với tình tiết “trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định” theo điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự, Tòa án nhân dân tối cao cho biết chỉ áp dụng khi có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia. Trường hợp kết quả giám định chỉ xác định có nồng độ cồn nhưng không làm rõ được nguyên nhân phát sinh nồng độ cồn thì không áp dụng tình tiết định khung này.

Tòa án nhân dân tối cao cũng tiếp tục khẳng định đối với Điều 341 Bộ luật Hình sự, hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức và hành vi sử dụng con dấu, tài liệu giả là hai hành vi độc lập. Trường hợp bị cáo vừa làm giả vừa sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật thì phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai hành vi và quyết định hình phạt riêng trước khi tổng hợp hình phạt chung.

Ở lĩnh vực dân sự và kinh doanh thương mại, nhiều nội dung liên quan tranh chấp hợp đồng vay tài sản, xác định yêu cầu phản tố và nghĩa vụ hoàn trả tài sản vay cũng được hướng dẫn cụ thể. Theo đó, tranh chấp hợp đồng vay tài sản là vàng, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn Tòa án buộc bên vay hoàn trả đúng số lượng vàng đã vay, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Trường hợp bản án tuyên nghĩa vụ trả bằng vàng thì không áp dụng lãi chậm thi hành án, trừ trường hợp có thỏa thuận.

Trong lĩnh vực hành chính, Tòa án nhân dân tối cao giải đáp vướng mắc liên quan việc xác định đối tượng khởi kiện đối với yêu cầu hủy giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Theo đó, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không phải là quyết định hành chính nên không thuộc đối tượng khởi kiện vụ án hành chính. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án cần xác định đúng đối tượng khởi kiện là khiếu kiện hành vi hành chính của cơ quan đăng ký kinh doanh trong quá trình cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Việc ban hành Công văn số 250/TANDTC-PC góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xét xử, đồng thời bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong toàn hệ thống Tòa án.

HOÀNG HIỆP