Về một số nội dung cơ bản của Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn thực hiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án qua nền tảng số và ứng dụng định danh điện tử quốc gia

Thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Trong những năm qua, cùng với quá trình chuyển đổi số quốc gia, ngành Tòa án nhân dân đã từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý, chỉ đạo điều hành và giải quyết các vụ án, vụ việc. Tuy nhiên, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án hiện nay vẫn chủ yếu được thực hiện theo phương thức trực tiếp hoặc thông qua dịch vụ bưu chính; việc áp dụng phương thức điện tử còn rất hạn chế, chưa khai thác hiệu quả hạ tầng số và dữ liệu số quốc gia.

Thực tiễn giải quyết các vụ án cho thấy, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng theo phương thức truyền thống còn gặp nhiều khó khăn,vướng mắc. Nhiều trường hợp đương sự thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc hoặc địa chỉ trụ sở nhưng không kịp thời thông báo cho Tòa án; việc xác minh địa chỉ mới mất nhiều thời gian, phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án. Một số trường hợp văn bản không được chuyển đến đúng người nhận hoặc việc chứng minh đã tống đạt hợp lệ còn gặp khó khăn, dẫn đến phải thực hiện lại thủ tục tống đạt, kéo dài thời gian giải quyết vụ việc. Thực tiễn tại các Tòa án hiện nay, số lượng vụ việc dân sự, hành chính phải giải quyết rất lớn và có xu hướng tăng. Vì vậy, các văn bản tố tụng phải tống đạt trực tiếp, tống đạt qua người thứ ba, hoặc niêm yết, thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng rất lớn và mất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc.

Bên cạnh đó, việc triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử đã hình thành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia và ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID), tạo nền tảng kỹ thuật và pháp lý để các cơ quan nhà nước thực hiện việc cung cấp dịch vụ công, gửi và tiếp nhận văn bản điện tử, bảo đảm xác thực đúng chủ thể, an toàn, bảo mật và có khả năng kiểm chứng quá trình giao nhận. Đây là điều kiện thuận lợi để nghiên cứu áp dụng phương thức cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án thông qua nền tảng số và ứng dụng định danh điện tử quốc gia.

Mặt khác, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Căn cước năm 2023, Luật Chuyển đổi số năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho việc thực hiện giao dịch điện tử giữa cơ quan nhà nước với cơ quan, tổ chức, cá nhân; đồng thời quy định về giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, chữ ký số, định danh và xác thực điện tử. Thực tiễn nêu trên đặt ra yêu cầu cần thiết

phải ban hành Nghị quyết hướng dẫn thực hiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các Tòa án áp dụng trong thực tiễn; nâng cao hiệu quả công tác cấp, tống đạt, thông báo văn bản; rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, giảm chi phí tố tụng; đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Tòa án điện tử trong giai đoạn mới.

Căn cứ vào các cơ sở pháp lý, chính trị và cơ sở thực tiễn nêu trên, việc xây dựng Dự thảo Nghị quyết để lấy ý kiến nhân dân là hết sức cần thiết.

Dự thảo Nghị quyết gồm 09 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện, điều kiện thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án bằng phương tiện điện tử thông qua nền tảng số và ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID); việc khai thác, xác minh thông tin phục vụ cấp, tống đạt, thông báo; xác định thời điểm hoàn thành và giá trị pháp lý của việc cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử; việc ký số văn bản, trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành của Nghị quyết.

Dự thảo Nghị quyết tập trung hướng dẫn việc thực hiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án cho cơ quan, tổ chức, cá nhân bằng phương tiện điện tử thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia và các hệ thống thông tin được kết nối, tích hợp theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Nghị quyết hướng dẫn việc khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và các hệ thống thông tin có liên quan để phục vụ việc xác minh thông tin của người tham gia tố tụng trong trường hợp cần thiết.

Nghị quyết không thay thế các quy định của pháp luật tố tụng về cấp, tống đạt, thông báo văn bản mà hướng dẫn việc áp dụng phương thức điện tử trên cơ sở các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật tố tụng khác; đồng thời làm rõ điều kiện, trình tự, giá trị pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình thực hiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản qua nền tảng số và ứng dụng định danh điện tử quốc gia.

Các nội dung của dự thảo Nghị quyết tập trung vào ba nhóm vấn đề chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, quy định về điều kiện, nguyên tắc và phương thức thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án bằng phương tiện điện tử thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia, bao gồm điều kiện áp dụng, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, giá trị pháp lý của việc cấp, tống đạt, thông báo điện tử và phương án xử lý trong trường hợp không thực hiện được bằng phương thức điện tử.

Thứ hai, quy định về việc khai thác, xác minh thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và các hệ thống thông tin có liên quan để phục vụ việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án; bảo đảm việc khai thác dữ liệu đúng thẩm quyền, đúng mục đích, an toàn, bảo mật và phù hợp với quy định của pháp luật.

Thứ ba, quy định về việc xác định thời điểm hoàn thành việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia; giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử, nhật ký giao dịch điện tử, chữ ký số và trách nhiệm của Tòa án, các cơ quan có liên quan trong việc bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, kết nối, vận hành và tổ chức thực hiện Nghị quyết.

Nội dung cơ bản

Dự thảo Nghị quyết bao gồm các nội dung chính sau:

Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nguyên tắc thực hiện

Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án bằng phương tiện điện tử thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) và các hệ thống thông tin được kết nối, tích hợp theo quy định của pháp luật; áp dụng đối với các Tòa án, cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động tố tụng của Tòa án. Dự thảo xác lập các nguyên tắc thực hiện nhằm bảo đảm việc khai thác, sử dụng dữ liệu đúng thẩm quyền, đúng mục đích; tuân thủ pháp luật về tố tụng, giao dịch điện tử, định danh và xác thực điện tử; bảo đảm tính toàn vẹn của văn bản, xác thực đúng chủ thể nhận, an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và giá trị pháp lý của việc cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử.

Về điều kiện thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia.

Dự thảo Nghị quyết quy định điều kiện thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án qua ứng dụng VNeID, đồng thời xây dựng hai phương án chính sách:

Theo phương án thứ nhất, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản qua ứng dụng VNeID chỉ được thực hiện khi cơ quan, tổ chức, cá nhân chủ động đăng ký và lựa chọn nhận văn bản của Tòa án bằng phương thức điện tử.

Theo phương án thứ hai, cơ quan, tổ chức, cá nhân đã đăng ký và kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2 được coi là đồng ý nhận văn bản của Tòa án qua ứng dụng VNeID, trừ trường hợp có văn bản từ chối theo hướng dẫn của Nghị quyết.

Việc xây dựng hai phương án nhằm đánh giá toàn diện tác động của từng phương án đối với quyền lựa chọn của người tham gia tố tụng, hiệu quả cải cách thủ tục hành chính tư pháp và yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động của Tòa án.

Về xử lý địa chỉ của người tham gia tố tụng và khai thác dữ liệu phục vụ việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản.

Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế xử lý trong trường hợp không thể cấp, tống đạt, thông báo văn bản theo địa chỉ do người khởi kiện hoặc người yêu cầu cung cấp; đồng thời quy định việc Tòa án được khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu quốcgia, hệ thống định danh và xác thực điện tử và các hệ thống thông tin có liên quan để xác minh nơi cư trú, nơi làm việc hoặc trụ sở của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Đây là nội dung mới nhằm tạo cơ sở pháp lý để Tòa án khai thác hiệu quả dữ liệu quốc gia phục vụ hoạt động tố tụng, hạn chế tình trạng không xác định được địa chỉ của người tham gia tố tụng, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ án và nâng cao hiệu quả của công tác cấp, tống đạt, thông báo văn bản.

Về xác định thời điểm hoàn thành và giá trị pháp lý của việc cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử.

Dự thảo Nghị quyết quy định việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản thông qua ứng dụng VNeID được coi là hợp lệ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của Nghị quyết.

Thời điểm hoàn thành việc cấp, tống đạt, thông báo được xác định là thời điểm hệ thống định danh và xác thực điện tử ghi nhận thông điệp dữ liệu đã được truyền thành công vào tài khoản định danh điện tử của người nhận. Nhật ký giao dịch điện tử, dữ liệu xác thực điện tử và dữ liệu về thời điểm gửi, nhận do hệ thống tạo lập có giá trị chứng minh việc cấp, tống đạt, thông báo hợp lệ.

Đồng thời, dự thảo cũng quy định trách nhiệm của người nhận trong việc duy trì khả năng truy cập tài khoản định danh điện tử; cơ chế xử lý đối với các trường hợp phát sinh sự cố kỹ thuật, lỗi hệ thống, sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.

Về ký số văn bản và tổ chức thực hiện.

Dự thảo Nghị quyết quy định Tòa án sử dụng chữ ký số chuyên dùng công vụ đối với các văn bản được thực hiện cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử; chỉ các văn bản được ký số hợp lệ mới được gửi qua ứng dụng VNeID.

Đồng thời, dự thảo quy định trách nhiệm của các Tòa án trong việc tổ chức thực hiện thống nhất Nghị quyết; trách nhiệm của Cục Công nghệ thông tin trong việc bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, kết nối, đồng bộ dữ liệu giữa Hệ thống dịch vụ công của Tòa án với Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia nhằm bảo đảm việc triển khai Nghị quyết an toàn, thông suốt và hiệu quả.

Về hiệu lực thi hành.

Dự thảo Nghị quyết quy định thời điểm có hiệu lực thi hành; bãi bỏ các quy định không còn phù hợp tại Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP; đồng thời quy định việc áp dụng đối với các vụ việc đã được Tòa án thụ lý nhưng chưa giải quyết và nguyên tắc không áp dụng Nghị quyết làm căn cứ kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật trước ngày Nghị quyết có hiệu lực.

HOÀI NGÂN