“Niềm tin Công lý” số 3: Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số

Trong kỷ nguyên số, một sản phẩm sáng tạo có thể nhanh chóng tiếp cận hàng triệu người, nhưng cũng có thể bị sao chép, phát tán hoặc sử dụng trái phép với những phương thức ngày càng tinh vi. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của doanh nghiệp, môi trường đầu tư, kinh doanh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Chương trình mở đầu bằng những câu chuyện thực tế trên không gian mạng, từ việc sử dụng miễn phí các nội dung có bản quyền đến hoạt động livestream bán hàng giả mạo nhãn hiệu. Có trường hợp từng bị xử phạt hành chính 15 triệu đồng vì bán hàng giả nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh, cho thấy nhận thức pháp luật của một bộ phận người kinh doanh trên mạng xã hội còn hạn chế.

Đáng chú ý, việc xóa tài khoản hoặc nội dung trên mạng không đồng nghĩa với việc hành vi vi phạm sẽ không thể được phát hiện. Các dữ liệu điện tử có thể được xem xét cùng nhiều nguồn chứng cứ khác trong quá trình giải quyết vụ án.

Kết luận số 51-KL/TW ngày 17/6/2026 của Bộ Chính trị xác định quyền sở hữu trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực thực thi và tăng cường năng lực cho các tòa án chuyên trách. Chỉ thị số 02/CT-TTg và Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Từ những chủ trương này, Tòa án nhân dân tối cao đã yêu cầu toàn hệ thống tập trung nguồn lực, chủ động rà soát, giải quyết kịp thời các vụ án, vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để đưa các vụ án hình sự ra xét xử nghiêm minh, đúng pháp luật, nâng cao tính răn đe.

Tòa án nhân dân tối cao cũng triển khai việc thành lập tổ công tác về sở hữu trí tuệ, thiết lập chế độ gửi bản án và cập nhật dữ liệu hàng tháng đối với các vụ án thuộc lĩnh vực này. Đồng thời, ngành Tòa án tổ chức lấy ý kiến xây dựng Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, hướng tới áp dụng thống nhất pháp luật về sở hữu trí tuệ và lựa chọn những vấn đề phù hợp để phát triển thành án lệ.

Một giải pháp đáng chú ý là Tòa án nhân dân tối cao đã giao Tòa án nhân dân khu vực 2, thành phố Hà Nội làm tòa chuyên trách giải quyết các vụ việc về sở hữu trí tuệ trên phạm vi 20 tỉnh, thành phố phía Bắc. Việc tập trung giải quyết các vụ việc tại tòa chuyên trách góp phần nâng cao tính chuyên sâu của đội ngũ Thẩm phán, Thư ký, đáp ứng yêu cầu giải quyết những tranh chấp ngày càng phức tạp.

Thực tiễn xét xử cho thấy các vụ án sở hữu trí tuệ có những đặc thù riêng. Thẩm phán không chỉ cần nắm vững quy định pháp luật mà còn phải có khả năng tiếp cận các vấn đề liên quan đến công nghệ, đặc biệt là đánh giá chứng cứ điện tử.

Việc xác định hành vi xâm phạm trên môi trường số không thể chỉ dựa vào một tài khoản hay một nội dung quảng cáo. Các dữ liệu cần được xem xét trong mối liên hệ với hàng hóa thực tế, giao dịch, dòng tiền, quá trình giao nhận và những tài liệu khác trong hồ sơ vụ án.

Ngay trong những ngày đầu tháng 9, Tòa án nhân dân khu vực 2, thành phố Hà Nội đã đưa ra xét xử hai vụ án xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp liên quan đến hành vi kinh doanh giày giả mạo nhãn hiệu Nike và Adidas trên các nền tảng mạng xã hội.

Qua những vụ án cụ thể, chương trình cảnh báo các hành vi như sao chép, phát tán trái phép phim, nhạc, sách; kinh doanh website lậu; sản xuất, kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Qua số phát sóng thứ 3, “Niềm tin Công lý” tiếp tục phản ánh những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống và hoạt động kinh doanh trong kỷ nguyên số. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể mà còn góp phần bảo vệ giá trị của sáng tạo, sức cạnh tranh của nền kinh tế và niềm tin vào công lý.

“Niềm tin Công lý” là chương trình do Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện, trong khuôn khổ Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2026-2030. Mỗi số gồm phần Bản tin và Chuyên đề, tập trung phản ánh hoạt động của ngành Tòa án, các vấn đề tư pháp, vụ án nổi bật và những nỗ lực cải cách tư pháp. Chương trình phát sóng vào 20h50 thứ Tư hàng tuần trên kênh VTV1.

HOÀNG HIỆP

“Niềm tin Công lý” số 3 - Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số. Nguồn ảnh: VTV Go.