Đề xuất người nhà có thể gửi tiền qua mã QR cho phạm nhân

Mới đây, Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Bộ Công an) vừa ban hành dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân.

Theo đó, điểm khác biệt giữa quy định hiện hành và dự thảo mới nằm ở phương thức tiếp nhận tiền lưu ký. Theo Thông tư số 14/2020/TT-BCA, việc gửi tiền cho phạm nhân chủ yếu thực hiện qua hai cách: nộp tiền mặt trực tiếp khi thăm gặp hoặc qua đường bưu chính. Quy trình này đòi hỏi cán bộ phải tiếp nhận, ký nhận vào sổ thăm gặp và cuối ngày bàn giao cho bộ phận hậu cần, tài vụ.

Tuy nhiên, trong Dự thảo Thông tư năm 2026 đã đưa vào quy định mang tính đột phá: Các cơ sở giam giữ sẽ mở tài khoản tại ngân hàng và tạo mã QR Code niêm yết tại Nhà gặp phạm nhân.

Trại giam Số 5, Bộ Công an. Ảnh: Khải Hoàn/TCTA

Cụ thể, các cơ sở giam giữ mở tài khoản tại ngân hàng và tạo mã QR Code niêm yết tại khu vực Nhà gặp phạm nhân. Khi phạm nhân mới đến chấp hành án, Thủ trưởng cơ sở giam giữ gửi thông báo về việc tiếp nhận phạm nhân đến chấp hành án kèm theo số tài khoản ngân hàng để người thân thích của phạm nhân biết để gửi tiền".

Việc ứng dụng mã QR và chuyển khoản ngân hàng giúp dòng tiền được số hóa ngay từ điểm đầu, loại bỏ các rủi ro liên quan kiểm đếm, bảo quản và vận chuyển tiền mặt thủ công trong môi trường trại giam.

Sự chuyển dịch này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho cán bộ cơ sở giam giữ mà còn tạo điều kiện thuận lợi, an toàn hơn cho người thân của phạm nhân trong việc tiếp tế và hỗ trợ vật chất.

Ngoài ra, Dự thảo không hạn chế số tiền tối đa (về giá trị mặt tiền) mà một phạm nhân được phép nhận qua ngân hàng trong một lần hoặc một tháng. Tuy nhiên, việc nhận tiền qua ngân hàng và sử dụng số tiền đó được điều chỉnh bởi các quy định về tần suất và mục đích sử dụng.

Trong một lần gặp người nhà, phạm nhân được nhận tối đa 5kg đồ vật. Mỗi tháng phạm nhân được nhận tiền, đồ vật do người thân thích đưa đến hoặc gửi qua đường bưu chính, qua ngân hàng 2 lần, gửi đồ vật mỗi lần không quá 3kg, nếu gửi một lần thì không quá 6kg.

Tiền được người nhà gửi, cùng với tiền thưởng tiền bồi dưỡng làm thêm giờ, vượt năng suất lao động được chuyển vào lưu ký để phạm nhân mua đồ ăn thêm tại căng tin. Mức chi tiêu này không được quá 5 lần định lượng tiền ăn trong một tháng cho mỗi phạm nhân.

Tiền cũng sẽ được tiêu cho các khoản chi cho hàng hóa thiết yếu khác phục vụ nhu cầu sinh hoạt (như kem đánh răng, xà phòng, quần áo, giấy, bút...) thì không tính vào giới hạn 5 lần tiền ăn nêu trên.

Ngoài ra, tiền lưu ký còn có thể được dùng để liên lạc điện thoại, gửi về cho người thân hoặc thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác như phạt tiền, án phí.

Theo Quy định tại Thông tư Số: 14/2020/TT-BCA ngày 10/02/2020 về quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân:

- Điều 9. Quy định về việc phạm nhân nhận quà

1. Khi gặp những người được quy định tại Điều 4 của Thông tư này, phạm nhân được nhận quà theo quy định tại khoản 3 Điều 52 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 nhưng tối đa không quá 05 kg đồ vật trong một lần gặp. Ngoài ra, mỗi tháng phạm nhân được nhận tiền, đồ vật do thân nhân (những người được quy định tại khoản 1 Điều 4 của Thông tư này) đưa đến hoặc gửi qua đường bưu chính 02 lần theo quy định tại khoản 4 Điều 52 Luật Thi hành án hình sự năm 2019, gửi đồ vật mỗi lần không quá 03 kg, nếu gửi 01 lần thì không quá 06 kg. Trường hợp phạm nhân từ chối nhận quà gửi qua đường bưu chính thì phải lập biên bản về việc phạm nhân không nhận quà. Cơ sở giam giữ phạm nhân chuyển hoàn bưu gửi cho cơ quan bưu chính viễn thông để trả lại cho người gửi, cước phí do người gửi chi trả.

2. Mỗi lần phạm nhân được khen thưởng theo hình thức “tăng số lần và số lượng quà được nhận” quy định tại điểm c khoản 1 Điều 41 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 thì được nhận quà thêm 01 lần không quá 05 kg.

3. Phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân được bố trí giam giữ riêng hoặc đang bị thi hành kỷ luật thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân có thể hạn chế việc nhận quà trong một thời gian nhưng không quá 03 tháng. Cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm thông báo việc hạn chế nhận quà cho phạm nhân và thân nhân phạm nhân biết để thực hiện.

4. Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm hướng dẫn phạm nhân thông báo cho thân nhân địa chỉ phạm nhân đang chấp hành án phạt tù (tổ, đội, phân trại) và những đồ vật thuộc danh mục cấm để thân nhân gửi quà.

5. Thân nhân gửi quà cho phạm nhân qua đường bưu chính thì cán bộ kiểm tra, thống kê quà, đồ vật vào Sổ theo dõi tiền, đồ vật, thư do thân nhân gửi cho phạm nhân qua đường bưu chính trước khi giao cho phạm nhân, trường hợp phát hiện đồ vật cấm thì xử lý theo quy định Bộ Công an về việc thu giữ, xử lý đồ vật thuộc danh mục cấm.

6. Căn cứ điều kiện cụ thể, các cơ sở giam giữ phạm nhân tổ chức hoạt động căng tin để bán lương thực, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu cho phạm nhân. Giá bán lương thực, thực phẩm và các loại hàng hóa phải được Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân duyệt, sau khi trừ chi phí hợp lý, không được cao hơn giá bán lẻ tại địa phương. Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng quy định cụ thể việc tổ chức hoạt động căng tin trong cơ sở giam giữ phạm nhân.                  

- Điều 14. Quy định về việc phạm nhân nhận và sử dụng tiền lưu ký 

1. Người đến gặp gửi tiền mặt cho phạm nhân thì cán bộ làm nhiệm vụ tổ chức cho phạm nhân gặp thân nhân có trách nhiệm nhận và cùng người gửi tiền ký nhận vào Sổ gặp phạm nhân và gửi tiền lưu ký của thân nhân và Sổ của cơ sở giam giữ phạm nhân (trường hợp không có Sổ thì phải ghi giấy biên nhận cho người gửi tiền). Cuối ngày làm việc, cán bộ tổ chức cho phạm nhân gặp thân nhân phải bàn giao tiền lưu ký về Đội Hậu cần, tài vụ; đối với những phân trại, khu lao động, dạy nghề do trại giam quản lý xa trung tâm thì ít nhất 01 lần trong tuần phải bàn giao tiền lưu ký về Đội Hậu cần, tài vụ, đồng thời thông báo ngay cho cán bộ bán hàng căng tin biết để ghi số tiền này vào Sổ mua hàng hóa của phạm nhân.

Thân nhân phạm nhân gửi tiền mặt cho phạm nhân qua đường bưu chính thì Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân cử cán bộ đến bưu điện nhận, sau đó bàn giao số tiền này cho Đội Hậu cần, tài vụ quản lý. Cán bộ phụ trách lưu ký có trách nhiệm thông báo ngay cho phạm nhân và cán bộ căng tin biết để ghi số tiền này vào Sổ mua hàng hóa để phạm nhân ký, nhận.

2. Phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân được bố trí giam giữ riêng hoặc phạm nhân đang bị thi hành kỷ luật thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân có thể hạn chế việc mua hàng hóa tại căng tin nhiều lần nhưng mỗi lần không quá 03 tháng. Cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm thông báo việc hạn chế mua hàng hóa tại căng tin cho phạm nhân biết để thực hiện.

3. Tiền thưởng, tiền bồi dưỡng làm thêm giờ, tăng năng suất lao động được chuyển vào lưu ký để phạm nhân sử dụng mua hàng hoá tại căng tin, liên lạc điện thoại với thân nhân, gửi về cho thân nhân hoặc nhận lại khi chấp hành xong án phạt tù hoặc thực hiện hình phạt bổ sung là phạt tiền, bồi thường dân sự, án phí và nghĩa vụ dân sự khác.

4. Định lượng mua lương thực, thực phẩm của mỗi phạm nhân trong một tháng thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 48 Luật Thi hành án hình sự năm 2019. Tiền mua các loại hàng hóa thiết yếu khác (không phải là lương thực, thực phẩm, đồ uống) phục vụ nhu cầu sinh hoạt như kem đánh răng, xà phòng, áo, quần, giấy, bút... không tính vào số lượng tiền mua lương thực, thực phẩm ăn thêm của phạm nhân.

5. Phạm nhân có tiền, đồ vật gửi lưu ký khi chuyển đến cơ sở giam giữ khác, cán bộ có trách nhiệm phải thực hiện việc chuyển giao số tiền, đồ vật này (nếu có) cho nơi tiếp nhận phạm nhân. Việc giao nhận phải lập biên bản, có chữ ký của bên giao, bên nhận và phạm nhân.

6. Trường hợp phạm nhân chết, phải ghi rõ vào biên bản phạm nhân chết số tiền lưu ký còn lại chưa sử dụng, đồ vật gửi lưu ký và những tài sản cá nhân khác (nếu có) để bàn giao cho thân nhân của phạm nhân hoặc đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật.                                                                                                                                

TUẤN QUANG