Đoàn khảo sát số 5 của Tòa án nhân dân tối cao làm việc tại Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai

Khối lượng giải quyết án lớn, tỷ lệ giải quyết đạt kết quả tích cực

Đoàn khảo sát số 5 do đồng chí Lê Hưng Dũng, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao làm Trưởng đoàn; đồng chí Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học làm Phó Trưởng đoàn. Các thành viên gồm: đồng chí Trần Hữu Bằng, Thẩm tra viên Vụ Giám đốc, kiểm tra về hành chính; đồng chí Nguyễn Thị Thu Hồng, Thẩm tra viên chính Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học; đồng chí Hà Quỳnh Nga, Thẩm tra viên Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học. Đồng chí Nguyễn Huyền Trang, Thư ký viên Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, là Thư ký Đoàn khảo sát.

Tại buổi làm việc, Đoàn khảo sát đã nghiên cứu báo cáo, trao đổi với đơn vị về tình hình thụ lý, giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, phá sản và án hành chính; đồng thời tập trung làm rõ những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện các quy định pháp luật thuộc phạm vi khảo sát.

Theo báo cáo của Chánh án Bùi Bá Diễn, trong giai đoạn từ ngày 01/7/2016 đến hết ngày 30/9/2026, Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai đã thụ lý tổng cộng 29.489 vụ việc dân sự chung, trong đó có 28.871 vụ việc thụ lý mới và 618 vụ việc chuyển kỳ trước. Đơn vị đã giải quyết 28.910 vụ việc, đạt tỷ lệ 98,04%; số vụ việc còn lại chuyển kỳ sau là 579 vụ.

Trong cơ cấu các loại án, án hôn nhân và gia đình có tỷ lệ giải quyết đạt 99,88%; án lao động đạt 99,84%; án kinh doanh thương mại đạt 97,26%; án dân sự đạt 93,55%. Đáng chú ý, tỷ lệ hòa giải thành trong tố tụng dân sự đạt 71,66%, tương ứng 20.710/28.899 vụ việc thuộc bốn nhóm án theo Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đối với hoạt động hòa giải, đối thoại theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, từ ngày 01/01/2021 đến hết ngày 30/9/2026, đơn vị đã chuyển 2.540/5.879 vụ việc đến Trung tâm hòa giải, đối thoại, đạt tỷ lệ 43,20%. Trong số này, có 401 vụ việc hòa giải thành; 376 vụ việc được Tòa án ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành, chiếm 93,76% số vụ việc hòa giải thành. Đặc biệt, báo cáo ghi nhận không có quyết định công nhận kết quả hòa giải thành bị đề nghị, kiến nghị xem xét lại hoặc bị hủy.

Đối với án hành chính, trong cùng kỳ báo cáo, Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai đã thụ lý sơ thẩm 221 vụ án, giải quyết 204 vụ, đạt tỷ lệ 92,31%; còn 17 vụ án chuyển kỳ sau. Riêng năm 2026, khi tiếp nhận thẩm quyền xét xử sơ thẩm án hành chính theo mô hình tổ chức mới, đơn vị đã giải quyết 141 vụ án trong 9 tháng đầu năm. Công tác đối thoại trong quá trình giải quyết án hành chính được chú trọng, với 70/141 vụ án đối thoại thành, đạt tỷ lệ 49,6%.

Những số liệu trên cho thấy khối lượng công việc mà đơn vị đảm nhận rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức bộ máy và thẩm quyền xét xử có sự thay đổi. Việc duy trì tỷ lệ giải quyết án ở mức cao thể hiện nỗ lực của tập thể lãnh đạo, Thẩm phán, công chức và người lao động trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn áp dụng pháp luật

Bên cạnh những kết quả đạt được, hai báo cáo của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai cũng phản ánh nhiều khó khăn, vướng mắc cần được nghiên cứu, tháo gỡ.

Trong lĩnh vực tố tụng dân sự, một trong những vấn đề nổi bật là việc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức Tòa án nhân dân khu vực. Địa chỉ cư trú của đương sự hoặc địa chỉ bất động sản ghi trong giấy tờ được lập trước ngày 01/7/2025 có trường hợp không còn trùng khớp với tên gọi hành chính mới, khiến việc xác minh, đối chiếu thông tin và xác định thẩm quyền giải quyết vụ án mất thêm thời gian.

Đối với tranh chấp phát sinh trên môi trường mạng, thương mại điện tử và giao dịch tín dụng số, nguyên đơn nhiều khi chỉ xác định được tài khoản mạng xã hội, ví điện tử hoặc sàn giao dịch mà không biết địa chỉ cư trú thực tế của bị đơn. Điều này gây khó khăn trong việc xác định Tòa án có thẩm quyền thụ lý.

Công tác nhận đơn, thụ lý đơn khởi kiện cũng đặt ra yêu cầu phải có cơ chế hỗ trợ người khởi kiện tiếp cận thông tin. Trong kỳ báo cáo, đơn vị đã trả lại 2.893 đơn khởi kiện và có 50 trường hợp khiếu nại việc trả lại đơn. Theo báo cáo, do yêu cầu bảo mật dữ liệu cá nhân, người khởi kiện gặp khó khăn khi tự thu thập thông tin cư trú của bị đơn hoặc trích lục hồ sơ địa chính do cơ quan nhà nước lưu giữ. Đây là vấn đề cần được xem xét nhằm bảo đảm việc xử lý đơn đúng quy định, đồng thời không tạo rào cản đối với quyền tiếp cận công lý của người dân.

Đối với những vụ án tranh chấp đất đai, thừa kế, chuyển nhượng quyền sử dụng đất có tính chất phức tạp, việc thu thập hồ sơ địa chính qua nhiều thời kỳ, xác minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, đo đạc, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản thường cần nhiều thời gian và phụ thuộc vào sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Trong khi đó, thời hạn chuẩn bị xét xử hiện hành chủ yếu được xác định theo loại tranh chấp, chưa phản ánh đầy đủ mức độ phức tạp của từng vụ án.

Trong lĩnh vực tố tụng hành chính, khó khăn nổi bật được đơn vị phản ánh là việc xác định người bị kiện và cơ quan kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương. Đặc biệt, đối với các quyết định hành chính do UBND cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành trước ngày 01/7/2025, việc xác định cơ quan, người có thẩm quyền tiếp tục tham gia tố tụng sau khi bỏ cấp huyện còn phát sinh vướng mắc.

Một vấn đề khác là việc thu thập hồ sơ, tài liệu trong các vụ án hành chính về đất đai. Nhiều hồ sơ được hình thành qua nhiều thời kỳ, lưu trữ tại các cơ quan khác nhau; việc bàn giao hồ sơ của cấp huyện trước đây chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ cung cấp chứng cứ và giải quyết vụ án. Bên cạnh đó, việc cơ quan hành chính cử người có thẩm quyền tham gia đối thoại chưa thường xuyên, làm hạn chế hiệu quả của hoạt động đối thoại trước và trong quá trình giải quyết vụ án.

Báo cáo cũng chỉ ra những vướng mắc liên quan đến thi hành bản án hành chính sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Đối với bản án đã có hiệu lực pháp luật mà người phải thi hành án được xác định là UBND cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện, pháp luật hiện hành chưa quy định thật cụ thể trình tự, thẩm quyền của Tòa án trong việc xác định cơ quan kế thừa nghĩa vụ thi hành án. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trực tiếp, bởi việc xác định đúng chủ thể có trách nhiệm thi hành là điều kiện quan trọng để bảo đảm bản án được thực hiện trên thực tế.

Kiến nghị hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án

Từ thực tiễn giải quyết các vụ việc, Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai đã đề xuất nhiều kiến nghị cụ thể đối với việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật.

Đối với Bộ luật Tố tụng dân sự, đơn vị kiến nghị nghiên cứu sửa đổi Điều 39 và Điều 40 theo hướng bổ sung quy tắc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ đối với tranh chấp phát sinh trên môi trường mạng, thương mại điện tử khi không xác định được địa chỉ thực tế của bị đơn. Đồng thời, đề xuất sửa đổi Điều 191 để kéo dài thời hạn xem xét, xử lý đơn khởi kiện đối với vụ việc phức tạp lên 10 ngày làm việc; tăng cường kết nối hệ thống phần mềm của Tòa án với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư nhằm hỗ trợ Thẩm phán xác minh thông tin cư trú.

Đơn vị cũng kiến nghị sửa đổi Điều 214 Bộ luật Tố tụng dân sự theo hướng quy định rõ trách nhiệm định kỳ kiểm tra, đôn đốc lý do tạm đình chỉ vụ án; đồng thời nghiên cứu số hóa quy trình kiểm tra, giám sát hồ sơ tạm đình chỉ để hạn chế tình trạng vụ án kéo dài.

Đối với Luật Tố tụng hành chính, các kiến nghị tập trung vào việc sửa đổi Điều 31 và Điều 32 để phù hợp với mô hình Tòa án nhân dân khu vực và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bổ sung quy định về việc xác định cơ quan, người kế thừa nghĩa vụ thi hành bản án hành chính sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Đơn vị đề xuất nâng thời hạn tự nguyện thi hành án đối với những nghĩa vụ cần lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lên 60-90 ngày.

Đáng chú ý, từ thực tiễn xét xử các vụ án hành chính, đơn vị kiến nghị bổ sung thẩm quyền của Hội đồng xét xử trong trường hợp quyết định hành chính bị kiện đã được thực hiện xong và không thể khôi phục nguyên trạng. Theo đó, cần nghiên cứu cơ chế tuyên xác định quyết định hành chính trái pháp luật làm căn cứ giải quyết bồi thường, thay vì chỉ tuyên hủy quyết định trong trường hợp việc hủy không còn khả năng khôi phục tình trạng thực tế ban đầu.

Về hòa giải, đối thoại, báo cáo phản ánh cần tăng cường trách nhiệm tham gia của người bị kiện, nhất là cơ quan hành chính nhà nước, bảo đảm người đại diện tham gia đối thoại có đủ thẩm quyền và cung cấp kịp thời tài liệu, chứng cứ. Đồng thời, cần quan tâm nâng cao kỹ năng, năng lực của Hòa giải viên để hoạt động hòa giải, đối thoại thực chất và hiệu quả hơn.

Tại buổi làm việc, Đoàn khảo sát số 5 tập trung nghiên cứu, trao đổi, đánh giá các nội dung nêu trong báo cáo; làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật và tiếp nhận các đề xuất, kiến nghị của đơn vị. Đồng chí Lê Hưng Dũng, Trưởng đoàn, chỉ đạo, điều hành hoạt động khảo sát, chủ trì nội dung trao đổi và định hướng những vấn đề trọng tâm cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá. Các thành viên Đoàn tham gia phân tích, tổng hợp các nội dung thuộc phạm vi khảo sát; Thư ký Đoàn thực hiện ghi biên bản, tổng hợp nội dung làm việc.

Kết quả khảo sát tại Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai sẽ được Đoàn tổng hợp, đánh giá trong Báo cáo kết quả khảo sát, làm cơ sở nghiên cứu, đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và hoàn thiện quy định pháp luật. Đây cũng là hoạt động thiết thực nhằm tăng cường mối liên hệ giữa công tác xây dựng pháp luật với thực tiễn xét xử, bảo đảm các quy định pháp luật ngày càng phù hợp, khả thi và đáp ứng yêu cầu bảo vệ công lý, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

QUANG ANH

Toàn cảnh buổi làm việc. Ảnh: Quang Anh.