Một số vấn đề pháp lý về tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật

 

Đặt vấn đề

Giáo dục pháp luật có vai trò hình thành kiến thức, ý thức và năng lực pháp lý cho người học, qua đó góp phần bảo đảm việc tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý xã hội. Trong quá trình đổi mới giáo dục, giáo dục pháp luật không nhất thiết được thực hiện dưới hình thức một môn học độc lập mà có thể được lồng ghép, tích hợp vào các môn học và hoạt động giáo dục phù hợp với mục tiêu của từng chương trình đào tạo. Cách tiếp cận này đòi hỏi phải xác định rõ cơ sở pháp lý, nội dung, phạm vi và mức độ tích hợp để vừa bảo đảm yêu cầu giáo dục pháp luật, vừa tránh tình trạng hình thức hoặc thiếu thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Pháp luật hiện hành đã có những quy định về giáo dục pháp luật và về xây dựng chương trình đào tạo, nhưng cơ chế kết nối giữa hai nhóm quy định này vẫn còn những vấn đề cần làm rõ, đặc biệt là trách nhiệm của cơ sở giáo dục, người dạy, người học; chuẩn đầu ra; kiểm tra, đánh giá và bảo đảm chất lượng đối với nội dung pháp luật được tích hợp. Bằng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và đối chiếu quy định pháp luật, bài viết làm rõ một số vấn đề lý luận và pháp lý về tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật, đánh giá thực trạng và đề xuất kiến nghị hoàn thiện.

1. Một số vấn đề lý luận về tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật

1.1. Khái niệm

Trong khoa học giáo dục, “tích hợp chương trình đào tạo” được tiếp cận theo nhiều cách, tùy thuộc mức độ kết nối giữa các môn học và nội dung được đưa vào chương trình. Susan M. Drake và Rebecca C. Burns cho rằng chương trình tích hợp được xây dựng trên cơ sở tạo lập sự liên kết giữa các lĩnh vực, môn học thay vì duy trì ranh giới tách biệt, qua đó tổ chức kiến thức theo những mối liên hệ có ý nghĩa đối với quá trình học tập1. Trong đào tạo luật, Deborah Maranville và Cynthia Batt nhấn mạnh việc tạo mối liên hệ giữa các học phần mà sinh viên học đồng thời hoặc ở các giai đoạn khác nhau, để kiến thức và kỹ năng hình thành trong từng học phần liên kết, bổ trợ cho nhau[2].

Từ các cách tiếp cận nêu trên, có thể hiểu: tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật là việc tổ chức và kết nối nội dung giáo dục pháp luật với các môn học, học phần hoặc hoạt động đào tạo khác trong cùng một chương trình, bảo đảm sự tương thích với mục tiêu, chuẩn đầu ra của chương trình, nhằm hình thành ở người học kiến thức, kỹ năng và ý thức pháp luật phù hợp với mục tiêu đào tạo. Tích hợp không có nghĩa là đưa toàn bộ kiến thức pháp luật vào mọi môn học, mà đòi hỏi xác định nội dung pháp luật nào là cần thiết, được đưa vào đâu và ở mức độ nào; đồng thời phải tạo được mối liên hệ thực chất với quá trình đào tạo thay vì chỉ lồng ghép rời rạc.

1.2. Đặc điểm và vai trò

Thứ nhất, tích hợp gắn với mục tiêu của chương trình đào tạo. Nội dung pháp luật được lựa chọn phải xuất phát từ yêu cầu đào tạo của từng ngành, trình độ và đối tượng. Chẳng hạn, trong chương trình đào tạo kinh tế, nội dung có thể tập trung vào pháp luật về doanh nghiệp, hợp đồng, đầu tư, cạnh tranh. Mục tiêu đào tạo vừa là căn cứ xác định nội dung, vừa là giới hạn phạm vi tích hợp.

Thứ hai, tích hợp có tính lựa chọn. Không phải mọi kiến thức pháp luật đều cần đưa vào một chương trình; việc lựa chọn phải dựa trên mối liên hệ với kiến thức chuyên môn, yêu cầu nghề nghiệp và những vấn đề pháp lý người học có khả năng gặp phải. Giá trị của tích hợp nằm ở sự phù hợp, không phải ở số lượng nội dung pháp luật tăng thêm.

Thứ ba, tích hợp có tính liên kết giữa các nội dung đào tạo. Nội dung pháp luật phải liên hệ với kiến thức ở các môn học, hoạt động khác, giúp người học nhìn nhận vấn đề chuyên môn đồng thời dưới góc độ pháp lý, rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức được học và yêu cầu vận dụng thực tiễn[3].

Thứ tư, tích hợp đa dạng về phương thức. Giáo dục pháp luật có thể được thực hiện qua môn học riêng, lồng ghép trong môn học khác, kết hợp nhiều môn học hoặc gắn với thực hành, tình huống, trải nghiệm nghề nghiệp, miễn là bảo đảm mục tiêu của chương trình.

Với các đặc điểm đó, tích hợp góp phần gắn giáo dục pháp luật với yêu cầu đào tạo và sử dụng kiến thức trong thực tiễn: người học tiếp cận pháp luật trong mối quan hệ với lĩnh vực chuyên môn, chuyển từ ghi nhớ quy định sang khả năng nhận diện và xử lý vấn đề pháp lý. Đối với cơ sở giáo dục, tích hợp tạo điều kiện kết hợp mục tiêu giáo dục pháp luật với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực, hạn chế sự tách biệt giữa giáo dục pháp luật và đào tạo chuyên môn. Tuy nhiên, vai trò này chỉ đạt được khi việc tích hợp được thiết kế có căn cứ, tránh hình thức hoặc làm gia tăng không cần thiết khối lượng chương trình.

1.3. Hình thức và mức độ tích hợp

Việc tích hợp có thể được tổ chức ở ba mức độ, tùy thuộc vị trí của nội dung pháp luật trong chương trình và mức độ liên kết giữa các môn học, hoạt động đào tạo[4]. Ở mức độ thứ nhất, nội dung pháp luật được lồng ghép trong một môn học có liên quan, phù hợp khi kiến thức pháp luật có tính hỗ trợ cho kiến thức chuyên môn; nếu chỉ được đưa vào đơn lẻ, không gắn với mục tiêu môn học thì khó tạo giá trị thực chất. Ở mức độ thứ hai, một vấn đề pháp lý được tiếp cận từ nhiều môn học, mỗi môn đóng góp một phương diện; mức độ này đòi hỏi sự thống nhất về nội dung, mục tiêu và cách tổ chức giữa các môn học. Ở mức độ thứ ba, giáo dục pháp luật được gắn với thực hành, thực tập hoặc trải nghiệm nghề nghiệp, có ý nghĩa đối với việc hình thành khả năng nhận diện và xử lý vấn đề pháp lý trong bối cảnh cụ thể.

Hình thức và mức độ tích hợp có quan hệ nhưng không đồng nhất; một hình thức có thể được thực hiện ở các mức độ khác nhau. Nếu tích hợp ở mức độ quá thấp, nội dung pháp luật chỉ là phần bổ sung; ngược lại, mở rộng không có giới hạn có thể làm chương trình dàn trải. Vấn đề vì vậy không phải là tích hợp càng nhiều càng tốt, mà là xác định đúng nội dung, vị trí và mức độ cần thiết.

2. Thực trạng pháp luật về tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật ở Việt Nam

2.1. Quy định pháp luật

Khoản 4 Điều 3 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 xác định giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục được lồng ghép trong chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời là một nội dung của chương trình giáo dục trung học cơ sở, trung học phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Điều 23 của Luật này yêu cầu nội dung giáo dục pháp luật phù hợp với cấp học, trình độ đào tạo, mục tiêu giáo dục và ngành, nghề đào tạo; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, phổ thông, cơ bản, thiết thực và có hệ thống; đối với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, bao gồm kiến thức cơ bản về Nhà nước và pháp luật cùng kiến thức pháp luật liên quan đến ngành, nghề đào tạo[5]. Như vậy, pháp luật đã đặt ra mối liên hệ trực tiếp giữa nội dung giáo dục pháp luật với đặc thù chương trình đào tạo.

Các quy định này cần được đặt trong mối quan hệ với pháp luật về giáo dục và chương trình đào tạo đối với giáo dục đại học, Luật Giáo dục đại học năm 2025 (Luật số 125/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026) định nghĩa chương trình đào tạo là “một hệ thống các hoạt động giáo dục, đào tạo được thiết kế, tổ chức thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đào tạo, cấp văn bằng hoặc chứng chỉ giáo dục đại học cho người học” (khoản 6 Điều 3). Luật chuyển các yêu cầu cốt lõi của chương trình vào chuẩn chương trình đào tạo. Chuẩn này quy định mục tiêu, yêu cầu đầu vào, chuẩn đầu ra, cấu trúc, khối lượng học tập tối thiểu, nguyên tắc kiểm tra, đánh giá và điều kiện bảo đảm chất lượng. Chuẩn phải đáp ứng yêu cầu của từng trình độ theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam, bảo đảm tính liên thông, tính cập nhật và được định kỳ rà soát, đánh giá (Điều 22). Trên cơ sở đó, cơ sở đào tạo chủ động xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn chương trình đào tạo. Chương trình được rà soát, cập nhật, cải tiến định kỳ để phù hợp thực tiễn và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động. Yêu cầu, quy trình xây dựng, thẩm định, ban hành chương trình do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định (Điều 23). Hiệu trưởng cơ sở đào tạo phê duyệt chương trình đào tạo, trừ một số trường hợp đặc thù (Điều 24). Riêng lĩnh vực pháp luật, Luật đặt ra cơ chế chặt chẽ hơn: Chuẩn chương trình đào tạo do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xây dựng, ban hành (điểm a khoản 3 Điều 22). Việc phê duyệt chương trình trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định trên cơ sở phối hợp với Bộ Tư pháp (khoản 2 Điều 24). Như vậy, quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học trong xây dựng, phê duyệt chương trình được thực hiện trong khuôn khổ chuẩn chương trình đào tạo và các yêu cầu pháp lý nêu trên. Các cơ sở đã mở ngành trước ngày 01/01/2026 phải đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo trong thời hạn 36 tháng (khoản 11 Điều 46)[6].

Từ các quy định trên có thể thấy, pháp luật hiện hành đã hình thành cơ sở cho việc tích hợp giáo dục pháp luật vào chương trình đào tạo, nhưng chưa có quy định riêng về “tích hợp chương trình đào tạo trong giáo dục pháp luật” như một cơ chế pháp lý độc lập; nội dung này được thể hiện chủ yếu thông qua các quy định về giáo dục pháp luật, chương trình giáo dục và chương trình đào tạo.

2.2. Thực tiễn áp dụng

Trên cơ sở các quy định hiện hành, ở giáo dục phổ thông, nội dung pháp luật được thể hiện qua các môn học và hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học; ở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, kiến thức pháp luật được tổ chức qua các môn học như Pháp luật, Pháp luật đại cương, học phần pháp luật chuyên ngành và hoạt động ngoại khóa, phù hợp với Điều 23, Điều 24 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012[7]. Việc triển khai còn được thực hiện thông qua cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý giáo dục, cơ quan tư pháp và cơ sở giáo dục trong xây dựng chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường và đánh giá đội ngũ giáo viên, giảng viên, báo cáo viên pháp luật[8]. Gần đây, Kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật của ngành Giáo dục năm 2026 đặt yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập pháp luật theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học; tăng cường hoạt động ngoại khóa; rà soát, cập nhật giáo trình, tài liệu theo văn bản pháp luật mới; đổi mới việc học, thi, kiểm tra, đánh giá môn Pháp luật đại cương và lựa chọn nội dung pháp luật phù hợp với từng nhóm sinh viên[9].

Tuy nhiên, cần phân biệt việc triển khai giáo dục pháp luật với việc tích hợp chương trình đào tạo theo nghĩa chặt chẽ. Việc tổ chức môn học pháp luật, lồng ghép nội dung pháp luật trong bài giảng hoặc tổ chức hoạt động ngoại khóa chưa đủ để khẳng định chương trình đã có sự tích hợp thực chất; điều đó còn phụ thuộc vào mối liên hệ giữa nội dung pháp luật với chuẩn đầu ra, sự phối hợp giữa các học phần, phương pháp dạy học và cách thức đánh giá. Các văn bản nêu trên chủ yếu phản ánh định hướng quản lý, chưa cung cấp đủ dữ liệu để xác định mức độ tích hợp thực tế tại từng cơ sở hoặc so sánh hiệu quả giữa các mô hình; vì vậy, cần tránh đồng nhất yêu cầu được đặt ra trong văn bản với kết quả đạt được trên thực tế.

2.3. Những hạn chế, bất cập

Thứ nhất, cơ sở pháp lý còn phân tán, chưa hình thành cơ chế điều chỉnh thống nhất. Pháp luật về phổ biến, giáo dục pháp luật quy định nội dung, hình thức giáo dục pháp luật; pháp luật về giáo dục, giáo dục đại học điều chỉnh việc xây dựng, tổ chức, đánh giá chương trình. Mối liên hệ giữa yêu cầu giáo dục pháp luật với quy trình thiết kế, thẩm định và đánh giá chương trình tích hợp chưa được thể hiện đầy đủ.

Thứ hai, chưa có tiêu chí cụ thể để lựa chọn nội dung và xác định mức độ tích hợp. Yêu cầu “phù hợp với ngành, nghề đào tạo” mang tính định hướng, chưa đủ để xác định nội dung nào bố trí thành học phần riêng, nội dung nào lồng ghép, khi nào cần phối hợp nhiều học phần. Việc lựa chọn vì vậy phụ thuộc đáng kể vào cách tiếp cận của từng cơ sở, trong khi căn cứ kiểm tra tính phù hợp chưa được xác lập rõ.

Thứ ba, trách nhiệm của các chủ thể chưa được quy định theo một chuỗi xuyên suốt. Việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm lựa chọn nội dung pháp luật, phối hợp giữa các khoa, bộ môn, rà soát trùng lặp và cập nhật khi pháp luật thay đổi chưa trở thành một cơ chế thống nhất, khiến yêu cầu liên kết dễ dừng ở định hướng chung, khó kiểm tra và quy trách nhiệm.

Thứ tư, đánh giá kết quả giáo dục pháp luật chưa gắn với tiêu chí đánh giá hiệu quả chương trình tích hợp. Kết quả của một học phần chưa đương nhiên cho thấy người học có khả năng vận dụng pháp luật trong tình huống chuyên môn; khi mối liên hệ giữa mục tiêu tích hợp, chuẩn đầu ra và phương pháp đánh giá chưa rõ, hiệu quả tích hợp khó được đo lường nhất quán.

Thứ năm, cơ chế bảo đảm chất lượng chưa tương xứng với yêu cầu cập nhật pháp luật. Yêu cầu rà soát, cập nhật giáo trình ở cấp quản lý ngành chưa tự thân giải quyết vấn đề quy trình rà soát nội dung pháp luật trong từng chương trình tích hợp, chủ thể chịu trách nhiệm cập nhật và cách thức kiểm tra sau điều chỉnh, dẫn đến nguy cơ nội dung pháp luật trong các học phần chuyên môn thiếu đồng bộ hoặc không còn phù hợp với quy định đang có hiệu lực.

Như vậy, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu quy định về giáo dục pháp luật, mà ở mức độ kết nối giữa các quy định hiện có và cơ chế chuyển hóa các yêu cầu đó thành quy trình tích hợp có tiêu chí, trách nhiệm và phương thức kiểm tra cụ thể.

3. Những vấn đề pháp lý đặt ra từ thực tiễn tích hợp

3.1. Bảo đảm tính thống nhất giữa mục tiêu đào tạo và mục tiêu giáo dục pháp luật

Khoản 1 Điều 23 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 yêu cầu nội dung giáo dục pháp luật phù hợp với mục tiêu giáo dục và ngành, nghề đào tạo[10]. Tuy nhiên, hai nhóm mục tiêu có phạm vi khác nhau: giáo dục pháp luật hướng đến kiến thức, ý thức tôn trọng và năng lực vận dụng pháp luật; chương trình chuyên môn hướng đến năng lực nghề nghiệp. Nếu nội dung pháp luật không gắn với mục tiêu chương trình, tích hợp chỉ làm tăng khối lượng kiến thức; ngược lại, nếu chỉ coi pháp luật là nội dung bổ trợ, yêu cầu hình thành ý thức pháp lý có thể bị xem nhẹ. Chẳng hạn, người học ngành kinh tế cần nhận diện được nghĩa vụ pháp lý trong hoạt động chuyên môn, nhưng không cần được đào tạo chuyên sâu như người học ngành luật.

Điều 9 Thông tư số 54/2026/TT-BGDĐT yêu cầu cấu trúc chương trình đào tạo thể hiện rõ mối liên hệ giữa mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra, nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và các điều kiện bảo đảm chất lượng. Mỗi học phần phải được mô tả thông qua mục tiêu, chuẩn đầu ra, số tín chỉ, nội dung chính và vai trò đóng góp vào việc thực hiện mục tiêu và chuẩn đầu ra của chương trình[11]. Thông tư cũng yêu cầu kiểm tra, đánh giá phải dựa trên chuẩn đầu ra, bảo đảm đánh giá được mức độ đạt chuẩn của học phần và của chương trình đào tạo. Quy định này cần được vận dụng để xác định ba điều: năng lực pháp lý nào cần hình thành, học phần nào chịu trách nhiệm và kết quả nào dùng để đánh giá. Nói cách khác, việc tích hợp phải được xác định ngay từ khâu xây dựng chương trình.

3.2. Xác định nội dung, phạm vi và mức độ tích hợp

Cùng một vấn đề pháp lý có thể liên quan đến nhiều ngành học nhưng mức độ cần thiết và cách tiếp cận không giống nhau. Pháp luật về hợp đồng trong chương trình đào tạo luật đòi hỏi phân tích quy phạm, giải thích điều khoản và giải quyết tranh chấp; trong chương trình kinh tế có thể tập trung vào nhận diện nghĩa vụ, đánh giá rủi ro và tuân thủ. Nếu không phân định phạm vi, nội dung pháp luật dễ hoặc quá khái quát, hoặc vượt quá yêu cầu của ngành. Mức độ tích hợp cũng không thể đo bằng số lượng học phần có đề cập đến pháp luật: nhiều học phần chứa nội dung pháp lý chưa chắc đã có sự liên kết thực chất nếu nội dung rời rạc, trùng lặp; ngược lại, nội dung tập trung trong một số học phần vẫn có thể đáp ứng yêu cầu nếu được thiết kế phù hợp. Tiêu chí đánh giá vì vậy cần hướng đến sự phù hợp của nội dung, tính liên kết giữa các học phần và khả năng đáp ứng chuẩn đầu ra.

3.3. Phân định quyền, trách nhiệm của cơ sở giáo dục, người dạy và người học

Cơ sở giáo dục đại học được chủ động xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn chương trình đào tạo. Hiệu trưởng phê duyệt và tổ chức thực hiện chương trình trong phạm vi ngành, lĩnh vực được cấp phép hoạt động[12]. Quyền tự chủ này luôn gắn với trách nhiệm giải trình, tức là cơ sở phải cung cấp, cập nhật, công khai, minh bạch thông tin, tiếp nhận và phản hồi kiến nghị của các bên liên quan, báo cáo và chịu sự giám sát, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền và xã hội[13]. Quyền tự chủ trong thiết kế chương trình tích hợp cần dựa trên những tiêu chí có thể kiểm tra và giải trình; nếu thiếu cơ chế phối hợp giữa đơn vị phụ trách học phần pháp luật với các đơn vị chuyên môn, nội dung tích hợp dễ trùng lặp, thiếu liên tục hoặc không được cập nhật đồng bộ. Đối với người dạy, giảng viên học phần pháp luật bảo đảm tính chính xác của kiến thức pháp lý, còn giảng viên chuyên ngành cần nhận diện được vấn đề pháp lý liên quan đến nội dung giảng dạy; điều quan trọng là phân định rõ phạm vi trách nhiệm của từng chủ thể. Đối với người học, mục tiêu, yêu cầu và tiêu chí đánh giá phần kiến thức pháp luật được tích hợp phải được thể hiện trong đề cương học phần để người học biết mức độ cần đạt.

3.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục pháp luật trong chương trình tích hợp

Đối với học phần pháp luật độc lập, kết quả đánh giá phản ánh mức độ nắm vững và vận dụng kiến thức trong phạm vi học phần; nếu kiến thức pháp luật được lồng ghép trong môn chuyên ngành, cần làm rõ phần năng lực pháp lý phải đạt, tránh để kết quả chung che lấp; đối với tích hợp giữa nhiều học phần, cần đánh giá khả năng kết nối kiến thức và xử lý tình huống chuyên môn trong khuôn khổ pháp luật. Bài kiểm tra lý thuyết phù hợp để đánh giá khả năng nhận biết, giải thích quy định, nhưng chưa đủ để đánh giá khả năng vận dụng; cần kết hợp câu hỏi tình huống, bài tập phân tích, báo cáo thực hành. Đồng thời, cần phân biệt đánh giá kết quả học tập của người học với đánh giá hiệu quả của hoạt động tích hợp - vốn đòi hỏi xem xét sự phù hợp của nội dung, mức độ bổ trợ giữa các học phần và hiệu quả phương pháp tổ chức.

4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

4.1. Hoàn thiện quy định về nội dung và mức độ tích hợp

Một là, cần hướng dẫn cụ thể việc xác định nội dung pháp luật theo ba nhóm: kiến thức pháp luật nền tảng; kiến thức pháp luật gắn trực tiếp với ngành, nghề đào tạo; kiến thức pháp luật cần thiết để xử lý tình huống phát sinh trong học tập, lao động và hành nghề. Danh mục cụ thể do từng chương trình xác định trên cơ sở mục tiêu và đặc thù ngành, không áp dụng một cấu trúc chung cho toàn hệ thống. Hai là, cần làm rõ căn cứ lựa chọn hình thức tích hợp: nội dung có tính hệ thống, độc lập có thể bố trí thành học phần riêng; nội dung gắn với một lĩnh vực chuyên môn có thể lồng ghép trong học phần tương ứng; vấn đề liên ngành cần cơ chế phối hợp giữa các học phần; ngành có yêu cầu thực hành nghề nghiệp nên triển khai qua tình huống, bài tập thực hành. Nội dung tích hợp phải có vị trí xác định trong chương trình, gắn với chuẩn đầu ra và được thể hiện trong đề cương học phần. Ba là, cần quy định yêu cầu rà soát định kỳ nội dung pháp luật được tích hợp, nhất là ở những lĩnh vực pháp luật thay đổi thường xuyên, gắn với quá trình đánh giá chương trình.

4.2. Hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các chủ thể

Cơ sở giáo dục cần có trách nhiệm rà soát nhu cầu giáo dục pháp luật của từng chương trình, phê duyệt nội dung tích hợp, phân công đơn vị phụ trách, thiết lập cơ chế phối hợp giữa đơn vị giảng dạy pháp luật với các khoa, bộ môn chuyên ngành và xác định trách nhiệm cập nhật khi pháp luật thay đổi; các nội dung này nên được cụ thể hóa trong quy chế xây dựng, rà soát, điều chỉnh chương trình của từng cơ sở. Đơn vị phụ trách học phần pháp luật chịu trách nhiệm về tính chính xác, hệ thống và cập nhật của kiến thức pháp lý; đơn vị phụ trách môn chuyên ngành phối hợp xác định vấn đề pháp lý liên quan; nội dung liên quan nhiều học phần cần có đầu mối phối hợp. Ở cấp quản lý nhà nước, cần xác định rõ trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và tổng hợp tình hình thực hiện, tập trung vào những yêu cầu chung, để cơ sở giáo dục quyết định phương án tổ chức cụ thể.

4.3. Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, đánh giá và bảo đảm chất lượng

Cơ sở giáo dục cần xác định tiêu chí đánh giá phần kiến thức pháp luật được tích hợp ngay từ khi xây dựng chương trình, như khả năng nhận biết quy định liên quan, giải thích ý nghĩa quy định, xác định vấn đề pháp lý trong tình huống chuyên môn và lựa chọn phương án xử lý phù hợp; bảo đảm tương thích giữa mục tiêu học tập và hình thức kiểm tra. Bên cạnh đánh giá người học, cần có cơ chế đánh giá hiệu quả chương trình tích hợp (mức độ phù hợp của nội dung, liên kết giữa các học phần, tính cập nhật của tài liệu, phản hồi của người học và người dạy) và sử dụng kết quả làm căn cứ điều chỉnh chương trình. Các tài liệu như đề cương học phần, ma trận liên kết chuẩn đầu ra - nội dung giảng dạy, tiêu chí đánh giá, báo cáo rà soát cần được lưu giữ làm căn cứ kiểm tra chất lượng. Đồng thời, cần phân biệt kiểm tra tuân thủ (có thực hiện yêu cầu bắt buộc hay không) với đánh giá chất lượng chuyên môn (nội dung tích hợp có hiệu quả hay không), tránh đồng nhất việc đủ hồ sơ với chất lượng thực chất.

4.4. Bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong tổ chức thực hiện

Việc hoàn thiện pháp luật cần kết hợp yêu cầu chung có tính bắt buộc với hướng dẫn chuyên môn linh hoạt: quy định quá chung khiến cơ sở giáo dục thiếu căn cứ triển khai, quy định quá chi tiết lại hạn chế quyền tự chủ. Trước hết, cần rà soát các quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật, giáo dục và giáo dục đại học - đặc biệt trong bối cảnh Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 - để lựa chọn phương án sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản hướng dẫn trong phạm vi thẩm quyền, tránh trùng lặp, mâu thuẫn. Việc triển khai các yêu cầu mới cần theo lộ trình phù hợp, có hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ đối với cơ sở còn hạn chế về nguồn lực; đồng thời duy trì cơ chế tổng kết, thu thập phản hồi để điều chỉnh hướng dẫn và quy định.

Kết luận

Pháp luật Việt Nam đã xác lập cơ sở cho việc đưa nội dung giáo dục pháp luật vào các cấp học, trình độ đào tạo và quy định những yêu cầu cơ bản đối với việc xây dựng, tổ chức, đánh giá chương trình đào tạo. Tuy nhiên, các quy định hiện hành chủ yếu điều chỉnh từng phương diện, trong khi cơ chế kết nối giữa mục tiêu giáo dục pháp luật với chuẩn đầu ra, việc lựa chọn nội dung tích hợp, trách nhiệm phối hợp và đánh giá hiệu quả còn cần được làm rõ. Hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này cần tập trung cụ thể hóa căn cứ lựa chọn nội dung và mức độ tích hợp, xác định trách nhiệm của các chủ thể, gắn đánh giá với chuẩn đầu ra và thiết lập cơ chế bảo đảm chất lượng; đồng thời tôn trọng quyền tự chủ của cơ sở giáo dục và tính đến điều kiện thực hiện. Đây là điều kiện để giáo dục pháp luật được triển khai có hệ thống, thực chất, giúp người học nhận diện vấn đề pháp lý và vận dụng pháp luật phù hợp với lĩnh vực chuyên môn.

PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC HẠNH (Thẩm phán Tòa án nhân dân bậc 3, Giám đốc Học viện Tòa án)

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026), Thông tư số 54/2026/TT-BGDĐT ngày 30/6/2026 quy định về chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học.

2. Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Tư pháp (2010), Thông tư liên tịch số 30/2010/TTLT-BGDĐT-BTP ngày 16/11/2010 hướng dẫn việc phối hợp thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường.

3. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026), Quyết định số 404/QĐ-BGDĐT ngày 13/02/2026 ban hành Kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật của ngành Giáo dục năm 2026.

4. Quốc hội (2025), Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15.

5. Quốc hội (2012), Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 14/2012/QH13.

6. Quốc hội (2026), Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16 ngày 23/8/2026 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2027).

7. Drake, S. M., Burns, R. C. (2004), Meeting Standards Through Integrated Curriculum, Association for Supervision and Curriculum Development.

8. Drake, S. M., Reid, J. L. (2020), “21st Century Competencies in Light of the History of Integrated Curriculum”, Frontiers in Education, 5, 122.

9. Maranville, D., Batt, C. (2015), “Pathways, Integration, and Sequencing the Curriculum”, trong Building on Best Practices: Transforming Legal Education in a Changing World, LexisNexis.

10. Spencer, R., Atkinson, M. (2015), “Towards a Pedagogy of the Integration of Clinical Legal Education within the Law Curriculum”, Legal Education Review, 25(1), tr.121-145.

11. Swanepoel, C. F. (2008), “Integrating Theory and Practice in the LLB Curriculum: Some Reflections”, Journal for Juridical Science, 33.