Hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực

Quang cảnh buổi Hội thảo khoa học 

Hội thảo khoa học là diễn đàn trao đổi lý luận và thực tiễn

Trong tiến trình cải cách tư pháp, việc thành lập các Tòa án nhân dân khu vực theo Luật số 81/2025/QH15 là bước đi quan trọng nhằm khắc phục sự lệ thuộc vào địa giới hành chính, tập trung nguồn lực cho cấp xét xử sơ thẩm, nơi trực tiếp giải quyết số lượng lớn các vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, việc thay đổi mô hình tổ chức chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với đổi mới tư duy tư pháp, phương thức giải quyết vụ việc và cơ chế bảo đảm hoạt động xét xử độc lập, khách quan.

Tòa án nhân dân khu vực 7 - TP. Hồ Chí Minh là một trong những đơn vị có áp lực án lớn, với số lượng vụ việc dân sự và kinh doanh thương mại cao, tính chất tranh chấp ngày càng phức tạp, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào hoạt động xét xử.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Tòa án nhân dân khu vực 7 - TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực”. Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ thực tiễn trong lĩnh vực tư pháp, tiêu biểu như PGS. TS. Trần Văn Độ - Nguyên Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; ThS. Ung Thị Xuân Hương - Chủ tịch Hội Luật gia; cùng đại diện lãnh đạo Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, các ThS. NCS, Viện kiểm sát nhân dân TP. Hồ Chí Minh và các  Thẩm phán Tòa án khu vực trên địa bàn.

TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng trường ĐH Luật TP.HCM tham luận tại Hội thảo

Tại hội thảo, các ý kiến đều thống nhất nhận định, hoàn thiện thể chế về thẩm quyền và mô hình tổ chức là điều kiện tiên quyết để Tòa án nhân dân khu vực phát huy vai trò trong hệ thống tư pháp. Theo tinh thần cải cách, cần tiếp tục làm rõ thẩm quyền giải quyết các vụ việc dân sự có tính chất chuyên biệt, như tranh chấp kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài, tranh chấp sở hữu trí tuệ phức tạp, bảo đảm việc phân công, phân cấp hợp lý, phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế của từng Tòa án khu vực. Cùng với đó, việc thực hiện nghiêm các quy định của Luật Tổ chức Tòa án năm 2025 về bảo vệ Thẩm phán trước sự can thiệp không phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở để Thẩm phán yên tâm xét xử, chỉ tuân theo pháp luật và lẽ công bằng.

Một nội dung xuyên suốt được nhấn mạnh tại hội thảo là việc cụ thể hóa nguyên tắc “xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá” trong giải quyết các vụ việc dân sự. Theo đó, cần đổi mới mạnh mẽ thủ tục tiếp cận và thu thập chứng cứ theo hướng xác định rõ trách nhiệm chứng minh thuộc về các đương sự; Tòa án chỉ hỗ trợ trong trường hợp có yêu cầu hợp lệ. Việc nâng cao chất lượng phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải được coi là khâu then chốt, giúp làm rõ các vấn đề tranh chấp trước khi mở phiên tòa, tạo điều kiện để phiên tòa tập trung tranh luận vào những nội dung thực sự mấu chốt, hạn chế tình trạng kéo dài tố tụng.

Hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và xây dựng mô hình tòa án điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, các ý kiến tại hội thảo cho rằng xây dựng Tòa án điện tử là xu hướng tất yếu, song cần được tiếp cận một cách tổng thể, đồng bộ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ dừng lại ở số hóa hồ sơ, mà phải hướng tới hình thành một hệ sinh thái tư pháp số, trong đó người dân có thể nộp đơn khởi kiện, theo dõi tiến độ giải quyết vụ án, tiếp cận chứng cứ và nhận bản án thông qua các phương thức điện tử an toàn, thuận tiện. Đặc biệt, cơ chế trao đổi chứng cứ điện tử được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng tranh tụng, bảo đảm nguyên tắc minh bạch, công khai trong tố tụng dân sự.

ThS. Nguyễn Văn Bình, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 7 - TP. Hồ Chí Minh tham gia tham luận

Phát biểu tại hội thảo, ThS. Nguyễn Văn Bình, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 7 - TP. Hồ Chí Minh khẳng định, Tòa án nhân dân khu vực không phải là sự thay đổi hình thức, mà là sự chuyển đổi căn bản về tư duy tư pháp. Theo đó, mục tiêu của Tòa án khu vực 7 không chỉ là giải quyết xong vụ việc, mà còn phải ban hành những phán quyết có căn cứ pháp lý vững chắc, dựa trên tranh tụng thực chất, qua đó củng cố niềm tin của người dân vào công lý. Chánh án TAND khu vực 7 cũng nhấn mạnh, công nghệ không thay thế Thẩm phán, nhưng Thẩm phán của thời đại mới phải làm chủ công nghệ để nâng cao tính minh bạch, khách quan của hoạt động xét xử.

Các đại biểu, khách mời chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo 

Có thể khẳng định, Hội thảo khoa học do Tòa án nhân dân khu vực 7 - TP. Hồ Chí Minh tổ chức đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá trình triển khai mô hình Tòa án nhân dân khu vực theo Luật số 81/2025/QH15. Những nội dung được trao đổi không chỉ có giá trị khoa học, mà còn là cơ sở quan trọng để đơn vị từng bước cụ thể hóa các giải pháp cải cách, đưa chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước vào đời sống, qua đó bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.

Quang Anh - Thái Nguyễn