Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh: Nửa thế kỷ phụng sự công lý, vững bước trong kỷ nguyên mới

Sáng 10/8, TAND TP.HCM tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập TAND hai cấp TP.HCM (10/8/1976 - 10/8/2026).

Dự buổi lễ có đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM; đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chánh án TANDTC.

Đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM; đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chánh án TANDTC tham dự Lễ kỷ niệm

Tham dự buổi lễ còn có đồng chí Nguyễn Hải Trâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chánh án TANDTC; các đồng chí Phó Chánh án: Trung tướng Dương Văn Thăng, Nguyễn Biên Thùy; đồng chí Lương Văn Việt, Phó Bí thư chuyên trách đảng ủy TANDTC; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo TANDTC; thủ trưởng các đơn vị thuộc TANDTC; các đồng chí nguyên lãnh đạo TAND tỉnh Bình Dương, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) qua các thời kỳ.

Đồng chí Nguyễn Hải Trâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chánh án TANDTC và các đại biểu tham dự Lễ kỷ niệm

Về phía TP.HCM có lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố cùng đại diện các sở, ban, ngành. 

Các đại biểu thực hiện nghi thức chào cờ tại Lễ kỷ niệm

Về phía TAND TP.HCM có đồng chí Phạm Quốc Hưng, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM; các Phó Chánh án, lãnh đạo TAND khu vực cùng đông đảo Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Hòa giải viên, công chức và người lao động TAND hai cấp TP.HCM.

Những dấu mốc quan trọng

Trong diễn văn tại buổi lễ, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM Phạm Quốc Hưng ôn lại chặng đường 50 năm xây dựng và trưởng thành của Tòa án Thành phố.

Đồng chí Phạm Quốc Hưng, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM phát biểu tại Lễ kỷ niệm

Ngày 10/8/1976, Chánh án TANDTC ban hành Quyết định số 08/TATC thành lập các TAND địa phương tại miền Nam. Từ dấu mốc này, TAND hai cấp TP.HCM bắt đầu chặng đường xây dựng và thực hiện nhiệm vụ xét xử trong những năm đầu sau ngày đất nước thống nhất.

Thời điểm đó, đội ngũ cán bộ Tòa án còn rất mỏng, cơ sở vật chất thiếu thốn, hệ thống pháp luật còn sơ khai. Trong hoàn cảnh nhiều khó khăn, các thế hệ cán bộ đã từng bước xây dựng tổ chức, thực hiện nhiệm vụ xét xử, góp phần bảo vệ thành quả cách mạng, giữ gìn trật tự xã hội và hình thành những nền móng đầu tiên của TAND hai cấp TP.HCM.

Trong những năm đầu sau ngày thống nhất đất nước, tình hình an ninh, trật tự đặt ra nhiều yêu cầu đối với hoạt động xét xử. TAND hai cấp TP.HCM đã đưa ra xét xử nhiều vụ án xâm phạm an ninh quốc gia như Trần Đình Thủ, Mai Văn Hạnh, Quách Phước Liệt, cùng nhiều vụ án về đầu cơ, buôn lậu.

Bước vào thời kỳ Đổi mới, cùng với sự phát triển của nền kinh tế và các quan hệ xã hội, hoạt động xét xử tại TP.HCM xuất hiện ngày càng nhiều vụ án kinh tế có tính chất phức tạp. Các vụ Nguyễn Văn Mười Hai, Tamexco, Trần Đàm - Tân Trường Sanh, Tăng Minh Phụng... trở thành những dấu mốc đáng chú ý trong lịch sử xét xử của Tòa án Thành phố.

Từ những vụ án này, nhiều vấn đề mới trong áp dụng pháp luật được đặt ra. Các kiến nghị, đề xuất của Ủy ban Thẩm phán TAND TP.HCM về áp dụng pháp luật đã được TANDTC chấp nhận, hướng dẫn áp dụng trong toàn hệ thống. Thực tiễn xét xử vì vậy không chỉ giải quyết từng vụ án cụ thể mà còn góp phần cung cấp kinh nghiệm cho quá trình hoàn thiện pháp luật và thống nhất áp dụng pháp luật.

Trong những năm sau đó, TAND TP.HCM tiếp tục xét xử nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, có quy mô lớn như chuyên án Trương Văn Cam, vụ án Huỳnh Thị Huyền Như, Vũ Quốc Hảo, Phạm Công Danh, Hứa Thị Phấn, Trần Phương Bình, Đinh La Thăng, Nguyễn Thái Luyện và đại án Trương Mỹ Lan - Vạn Thịnh Phát.

Mỗi vụ án đặt ra những yêu cầu riêng về năng lực chuyên môn, tổ chức xét xử, điều hành phiên tòa và xử lý khối lượng hồ sơ, tài liệu lớn. Qua thực tiễn đó, năng lực xét xử của đội ngũ cán bộ Tòa án tiếp tục được thử thách và hoàn thiện.

Cùng với hoạt động xét xử, TAND TP.HCM từng bước đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động để đáp ứng những yêu cầu mới của đời sống kinh tế - xã hội.

Việc kiện toàn các Tòa chuyên trách là một trong những dấu ấn của quá trình này. Tòa Kinh tế được thành lập năm 1994, tiếp đó là Tòa Lao động và Tòa Hành chính năm 1996, đáp ứng yêu cầu chuyên môn hóa hoạt động xét xử trước sự phát triển ngày càng đa dạng của các quan hệ xã hội.

Trong tiến trình cải cách tư pháp, TAND TP.HCM cũng triển khai nhiều cách làm mới. Đơn vị xây dựng trang thông tin điện tử đầu tiên của hệ thống TAND, triển khai cơ chế một cửa, liên thông, từng bước hướng hoạt động của Tòa án đến yêu cầu công khai, minh bạch và phục vụ người dân.

Ngày 30/3/2016, Tòa Gia đình và Người chưa thành niên đầu tiên của cả nước được thành lập tại TAND TP.HCM, đánh dấu bước phát triển mới trong tổ chức hoạt động xét xử đối với nhóm vụ việc đặc thù.

Từ ngày 1/11/2018, TAND TP.HCM tiếp tục thí điểm 10 Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án. Kết quả từ thực tiễn thí điểm đã góp phần quan trọng tạo cơ sở để Quốc hội ban hành Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 và triển khai mô hình trên phạm vi cả nước.

Một cuộc hợp nhất, một diện mạo mới

Nếu những dấu mốc xét xử và cải cách tư pháp tạo nên chiều dài lịch sử của Tòa án Thành phố, thì cuộc hợp nhất từ ngày 1/7/2025 đã mở ra một chương mới về tổ chức.

Toàn cảnh Lễ kỷ niệm

Theo đó, TAND TP.HCM, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và TAND tỉnh Bình Dương được hợp nhất thành TAND TP.HCM. Các TAND cấp huyện trước đây được tổ chức lại thành 19 TAND khu vực.

Đây là cuộc chuyển đổi có quy mô lớn, đặt ra hàng loạt yêu cầu về tổ chức bộ máy, con người, cơ sở vật chất, nơi làm việc và phương thức vận hành. Ba đơn vị trước hợp nhất đều có quy mô lớn, truyền thống và đặc điểm hoạt động riêng.

Tuy nhiên, trong thời gian ngắn, bộ máy mới đã được ổn định, hoạt động xét xử được duy trì, việc phục vụ Nhân dân không bị gián đoạn.

Hiện TAND TP.HCM được giao 1.830 biên chế, trong đó có 938 Thẩm phán; Đảng bộ TAND TP.HCM có 27 chi bộ với 1.516 đảng viên; cùng 1.525 Hội thẩm nhân dân và 274 Hòa giải viên.

Với khối lượng công việc chiếm khoảng một phần tư tổng số vụ việc của toàn hệ thống, TAND TP.HCM hiện là đơn vị có quy mô đặc biệt lớn. Quy mô này đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, chất lượng đội ngũ và hiệu quả hoạt động của các TAND khu vực trong mô hình mới.

Các đại biểu tham dự Lễ kỷ niệm

Cùng với sự thay đổi về tổ chức, phương thức hoạt động của Tòa án cũng đang chuyển biến mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số.

TAND TP.HCM đã đẩy mạnh số hóa hồ sơ, triển khai phiên tòa trực tuyến, từng bước thực hiện tống đạt điện tử qua ứng dụng VNeID. Đơn vị cũng xây dựng nền tảng hỗ trợ công tác thi hành án hình sự và nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ dự thảo văn bản tố tụng.

Một số TAND khu vực như TAND khu vực 1, TAND khu vực 10 đã triển khai các nền tảng quản lý án trên môi trường số, qua đó hình thành những kinh nghiệm thực tiễn để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng.

Từ thực tiễn xét xử những vụ án có số lượng đương sự, tài liệu đặc biệt lớn, TAND TP.HCM cũng triển khai việc kết hợp xét xử trực tiếp với trực tuyến và tống đạt qua phương tiện truyền thông đại chúng trong những trường hợp phù hợp.

Công lý bắt đầu từ sự liêm chính

Từ thực tiễn xét xử tại một địa bàn có tốc độ vận động kinh tế - xã hội nhanh, nhiều quan hệ mới phát sinh và không ít vấn đề pháp lý xuất hiện trước khi trở thành phổ biến, TAND TP.HCM đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong giải quyết những vụ việc chưa có tiền lệ. Đây cũng là một trong những đóng góp quan trọng của Tòa án Thành phố đối với hoạt động chung của hệ thống TAND.

Ghi nhận những kết quả trên, phát biểu tại Lễ kỷ niệm, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với TAND hai cấp TP.HCM trong giai đoạn mới. Theo đó, dù khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu bảo đảm chất lượng xét xử vẫn phải được đặt lên hàng đầu; những khó khăn về số lượng vụ việc không thể trở thành lý do để biện minh cho sai sót trong bản án, quyết định.

Đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung uơng Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chánh án TANDTC phát biểu tại Lễ kỷ niệm

Mỗi bản án phải được tạo nên từ trí tuệ, căn cứ pháp luật và sự công tâm, bảo đảm đúng pháp luật, thấu tình đạt lý. Đối với mỗi Thẩm phán, việc thường xuyên tự soi, tự sửa, giữ gìn sự liêm chính và thực hiện nhiệm vụ bằng tấm lòng trong sáng là yêu cầu xuyên suốt. Từ đó, Tòa án không chỉ thực hiện chức năng xét xử mà còn phải từng bước củng cố vị trí như một biểu tượng của công lý và niềm tin của Nhân dân.

Cùng với việc bảo đảm chất lượng xét xử, Chánh án TANDTC đề nghị TAND hai cấp TP.HCM tiếp tục phát huy những kết quả đã có trong hòa giải, đối thoại, xét xử trực tuyến; đồng thời đi đầu trong xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.

Đề cập việc nghiên cứu, thử nghiệm AI trong công tác xét xử, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng cho rằng đây là hướng đi đúng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ có thể hỗ trợ cho hoạt động của Tòa án, không thể thay thế trách nhiệm, quy trình nghiệp vụ và lương tâm của người Thẩm phán. Vì vậy, cùng với việc ứng dụng công nghệ, yêu cầu bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh thông tin cũng cần được đặc biệt chú trọng.

Trong mô hình Tòa án ba cấp, Chánh án TANDTC yêu cầu TAND hai cấp TP.HCM vận hành hiệu quả, thực hiện tốt các thẩm quyền mới được giao, đồng thời tiếp tục củng cố các TAND khu vực cả về nguồn lực và vị thế. Cùng với đó, đội ngũ Thẩm phán, Thư ký, Thẩm tra viên, Hội thẩm nhân dân cần được quan tâm xây dựng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Dấu mốc 50 năm và trách nhiệm trong chặng đường mới

Tại Lễ kỷ niệm, UBND TP.HCM công bố quyết định tặng Cờ truyền thống cho TAND TP.HCM nhân dịp 50 năm Ngày thành lập, ghi nhận những thành tích, đóng góp của đơn vị trong chặng đường xây dựng và phát triển.

Nghi thức trao Cờ truyền thống cho TAND TP.HCM tại Lễ kỷ niệm 50 năm

Thay mặt lãnh đạo UBND TP.HCM, ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, trao Cờ truyền thống cho lãnh đạo TAND TP.HCM.

Phát biểu đáp từ tại buổi lễ, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM Phạm Quốc Hưng trân trọng cảm ơn Chánh án TANDTC về những chỉ đạo sâu sắc, cụ thể, thể hiện sự quan tâm, tin tưởng và đồng thời đặt ra những yêu cầu cao đối với TAND TP.HCM trong chặng đường phía trước.

Chánh án TAND TP.HCM khẳng định, ngay sau Lễ kỷ niệm, TAND TP.HCM sẽ cụ thể hóa các chỉ đạo thành những kế hoạch, chương trình và nhiệm vụ cụ thể; xác định rõ lộ trình, phân công trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, đôn đốc, quyết tâm triển khai bằng những việc làm thiết thực, thực chất và hiệu quả, không phụ sự tin tưởng của lãnh đạo TANDTC, lãnh đạo Thành phố và Nhân dân.

Cũng tại buổi lễ, các đại biểu cùng xem lại những thước phim tư liệu về hành trình 50 năm xây dựng và trưởng thành của TAND hai cấp TP.HCM. Đại diện thế hệ trẻ TAND TP.HCM bày tỏ niềm tự hào khi được tiếp nối truyền thống do các thế hệ đi trước vun đắp, đồng thời xác định trách nhiệm không ngừng học tập, rèn luyện, giữ gìn sự liêm chính, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ và chủ động trong chuyển đổi số.

Đại diện thế hệ trẻ TAND hai cấp TP.HCM phát biểu tại Lễ kỷ niệm

Phương châm “Gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân” được thế hệ trẻ xác định là một trong những định hướng để thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao, qua đó góp phần để người dân cảm nhận rõ sự tận tâm và trách nhiệm của người cán bộ Tòa án.

50 năm, từ dấu mốc ngày 10/8/1976 là chặng đường được tạo nên bởi nhiều thế hệ cán bộ, Thẩm phán, công chức, Hội thẩm nhân dân, Hòa giải viên và người lao động. Những thay đổi về tổ chức, pháp luật và phương thức hoạt động qua từng thời kỳ đã làm nên diện mạo TAND TP.HCM hôm nay. Trong mô hình mới sau hợp nhất, cùng quy mô công việc đặc biệt lớn và yêu cầu ngày càng cao của hoạt động tư pháp, những giá trị được vun đắp trong nửa thế kỷ tiếp tục là nền tảng để TAND TP.HCM giữ vững chất lượng xét xử, xây dựng đội ngũ liêm chính, đẩy mạnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

Từ Cờ truyền thống được trao tại lễ kỷ niệm đến những nhiệm vụ được đặt ra cho chặng đường phía trước, dấu mốc 50 năm không chỉ là dịp nhìn lại, mà còn là sự tiếp nối trách nhiệm. Mỗi bản án, mỗi quyết định và mỗi đổi mới trong hoạt động Tòa án sẽ tiếp tục góp phần viết nên hành trình phụng công, thủ pháp, giữ vững cán cân công lý và niềm tin của Nhân dân.

QUANG ANH - HOÀNG HIỆP