Trong bài giới thiệu này, chúng tôi xin gửi tới độc giả một số nội dung cơ bản, trọng tâm được đề cập trong 16 bài viết đăng tải trên Tạp chí Tòa án nhân dân số Chuyên đề về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Hình sự. 

Phần thứ nhất của Số chuyên đề gồm 08 bài viết về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự:

Bài viết “Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng hình sự phù hợp với mô hình Tòa án 03 cấp” của tác giả Nguyễn Hải Trâm phân tích một số vấn đề trọng tâm gồm: (i) cơ chế sàng lọc đơn; (ii) căn cứ kháng nghị; (iii) phạm vi giám đốc thẩm; (iv) tiêu chí hủy, sửa bản án; (v) căn cứ tái thẩm và phân định thẩm quyền giữa các cấp Tòa án. Từ đó, tác giả đưa ra một số kiến nghị, giải pháp góp phần hoàn thiện dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Bài viết “Hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu thực hiện quyền tư pháp của Tòa án nhân dân trong giai đoạn mới” của tác giả Lê Tiến phân tích làm rõ các cơ sở cần thiết cho việc tiếp tục hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi; đồng thời, phân tích, làm rõ một số nội dung trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) ngày 15/10/2026, Từ đó, tác giả đưa ra một số nội dung định hướng và đề xuất giải pháp hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu thực hiện quyền tư pháp của Tòa án nhân dân.

Bài viết “Giới hạn xét xử, trách nhiệm chứng minh và vai trò của Tòa án đối với tài liệu, chứng cứ trong tố tụng hình sự” của tác giả Nguyễn Trí Tuệ đề xuất một số định hướng hoàn thiện nhằm bảo đảm Tòa án có đầy đủ điều kiện thực hiện chức năng xét xử, xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án trong mối quan hệ với hoạt động điều tra, truy tố, đồng thời bảo đảm độc lập xét xử, tranh tụng trong xét xử, quyền bào chữa và nguyên tắc suy đoán vô tội.

Bài viết “Phân định thẩm quyền xét xử và thẩm quyền khác của Tòa án trong hệ thống Tòa án 03 cấp” của tác giả Trần Văn Độ phân tích cơ sở chính trị, xã hội, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn của việc quy định và hoàn thiện thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, nhất là của Tòa án nhân dân trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Bài viết phân tích những mặt tích cực và hạn chế của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, xác định các yêu cầu và đưa ra các kiến nghị cụ thể về thẩm quyền của Tòa án nhân dân trong quá trình hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự.

Bài viết “Hoàn thiện chế định tố tụng điện tử trong xét xử vụ án hình sự” của các tác giả Nguyễn Đức Hạnh và Ngô Hồng Sơn đề xuất hoàn thiện một số chế định cơ bản về tố tụng điện tử trong xét xử vụ án hình sự trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) ngày 15/10/2026.

Bài viết “Vị trí, vai trò của luật sư trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) - một số kiến nghị hoàn thiện” của tác giả Phan Trung Hoài đề cập đến một số kết quả thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự thời gian qua, làm rõ thêm một số bất cập trong pháp luật thực định, khó khăn, vướng mắc trong quá trình luật sư tham gia các vụ án hình sự; từ đó đề xuất một số kiến nghị cụ thể.

Bài viết “Xử lý vật chứng trong vụ án hình sự - những vấn đề đặt ra trong hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ góc nhìn hoạt động xét xử” của tác giả Đặng Thị Thơm phân tích quy định hiện hành, nhận diện những điểm đổi mới của dự thảo, đánh giá tác động đối với hoạt động xét xử và đề xuất các giải pháp nhằm xác định rõ hơn vai trò của Tòa án, Hội đồng xét xử và Thẩm phán trong việc xem xét tính hợp pháp, cần thiết, tương xứng và có thể phục hồi của việc xử lý vật chứng trước khi có bản án có hiệu lực pháp luật.

Bài viết “Biện pháp giám sát điện tử thay thế tạm giam: điều kiện áp dụng, bảo đảm quyền của người bị buộc tội và cơ chế kiểm soát tư pháp” của tác giả Lê Thiết Hùng phân tích quy định về biện pháp giám sát điện tử tại Điều 134 dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) ngày 15/10/2026, đối chiếu với các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam hiện hành, làm rõ thẩm quyền của Tòa án và Thẩm phán trong việc quyết định, thay đổi, hủy bỏ biện pháp này; đồng thời, nhận diện những vướng mắc có thể phát sinh từ thực tiễn xét xử, nhất là ở các Tòa án khu vực miền núi, biên giới. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện dự thảo, bảo đảm vừa thu hẹp phạm vi tạm giam, vừa duy trì hiệu quả kiểm soát tư pháp và bảo vệ quyền con người của người bị buộc tội.

Phần thứ hai của Số chuyên đề gồm 08 bài viết về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự:

Bài viết “Về các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự tại Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Đảng” của tác giả Lê Văn Cảm phân tích khoa học những nhược điểm chỉ riêng về kỹ thuật lập pháp của các quy phạm tại Chương IV trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) (phiên bản tháng 9/2026 và ngày 09/10/2026), để từ đó, đưa ra những kiến giải cụ thể về mặt lập pháp hình sự nhằm hoàn thiện chỉ các quy phạm này theo đúng như tinh thần đã được chỉ rõ tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị “Về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.    

Bài viết “Bộ luật Hình sự Việt Nam: những bất cập, vướng mắc và đề xuất sửa đổi, bổ sung” của tác giả Trịnh Tiến Việt. Trên cơ sở nghiên cứu Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2024, 2025), bài viết nhận xét, đánh giá những điểm chưa hợp lý về triết lý và nguyên tắc xây dựng, cũng như vấn đề bất cập, vướng mắc, đồng thời, so sánh, đối chiếu với Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) mới nhất để Ban Soạn thảo có thêm một cách tiếp cận, qua đó, tiếp tục rà soát và sửa đổi, hoàn thiện về cơ sở của trách nhiệm hình sự, những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, cũng như tính thống nhất, đồng bộ và kỹ thuật lập pháp, góp phần thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về công tác phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn tới.

Bài viết “Nâng mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong Bộ luật Hình sự - tính hợp lý, khả thi và yêu cầu bảo đảm thống nhất trong xét xử” của các tác giả Cao Thị Oanh và Trương Ngọc Mai phân tích cơ sở lý luận và các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về hình phạt tiền và mức định lượng bằng tiền; khảo cứu kinh nghiệm của Vương quốc Anh, xứ Wales và Hoa Kỳ về phương thức xác định mức phạt tiền và điều chỉnh các mức định lượng bằng tiền trong pháp luật hình sự; đồng thời, đánh giá các sửa đổi về nâng mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) trên ba phương diện: tính hợp lý, tính khả thi và yêu cầu bảo đảm tính thống nhất trong xét xử.

Bài viết “Hoàn thiện quy định về trách nhiệm hình sự và hình phạt đối với pháp nhân thương mại trong Dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi)” của tác giả Nguyễn Công Long trao đổi về một số nội dung sửa đổi và đề xuất hướng hoàn thiện các quy định liên quan đến pháp nhân thương mại trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).   

Bài viết “Hoàn thiện các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong Dự thảo Bộ luật Hình sự: định diện ranh giới giữa xử lý hình sự và chính sách khuyến khích khắc phục hậu quả” của tác giả Đỗ Đức Hồng Hà phân tích nhóm quy định về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) ngày 09/10/2026, đặt trọng tâm vào ba thiết chế mới có quan hệ mật thiết với nhau: tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 30), bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự gắn với khắc phục hậu quả (điểm d và điểm đ khoản 1 Điều 32) và mở rộng căn cứ quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (khoản 1 Điều 57). Trên cơ sở đối chiếu trực tiếp với Bộ luật Hình sự năm 2015 (Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025), bài viết chỉ ra bước tiến của kỹ thuật lập pháp, đồng thời, nhận diện những điểm nghẽn trong thực tiễn xét xử, giám định tư pháp, định giá tài sản và thi hành án dân sự. Từ đó, bài viết đề xuất năm nhóm kiến nghị, nhằm định diện rành mạch ranh giới giữa xử lý hình sự với xử lý hành chính, dân sự, bảo đảm chính sách khoan hồng đi liền với thu hồi triệt để tài sản.

Bài viết “Một số vấn đề về quyết định hình phạt theo quy định của Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)” của tác giả Nguyễn Mai Bộ phân tích chuyên sâu các nhóm vấn đề căn bản đang được sửa đổi trong Dự thảo; trên cơ sở lý luận và thực tiễn xét xử, bài viết kiến nghị các giải pháp sửa đổi, hoàn thiện cụ thể, nhằm bảo đảm tính logic, tính khả thi và thống nhất của hệ thống luật hình sự.

Bài viết “Vấn đề đồng phạm trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện” của tác giả Phí Thành Chung phân tích một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong các quy định về đồng phạm của Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), tập trung vào: định nghĩa đồng phạm; cấu trúc quy định về các loại người đồng phạm; phạm tội có tổ chức; hành vi vượt quá của người thực hành; trách nhiệm hình sự và cá thể hóa trách nhiệm hình sự trong đồng phạm; nhóm tội phạm có tổ chức; và việc hình sự hóa độc lập một số hành vi có quan hệ với đồng phạm. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, bài viết đề xuất hoàn thiện các quy định theo hướng xác định rõ hơn dấu hiệu pháp lý của đồng phạm và từng loại người đồng phạm, phân định rành mạch giữa đồng phạm và nhóm tội phạm có tổ chức, đồng thời, tăng cường cơ sở pháp lý cho việc phân hóa, cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

Bài viết “Bổ sung tội danh mới trong Dự thảo Bộ luật Hình sự - căn cứ tội phạm hóa và giới hạn can thiệp của luật hình sự” của tác giả Lê Thị Diễm Hằng đánh giá các quy định liên quan đến bổ sung tội danh mới trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Từ những đánh giá tổng quan về lý luận và thực tiễn, đối chiếu với các luật khác trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam và các chuẩn mực quốc tế, bài viết đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tội phạm hóa trong lần chỉnh sửa, bổ sung Bộ luật Hình sự hiện nay.

* Tạp chí Tòa án nhân dân bản in được phát hành 02 số/tháng (lịch phát hành là vào ngày 10 và 25 hằng tháng). Bạn đọc có nhu cầu đặt mua Tạp chí xin liên hệ bưu điện gần nhất hoặc gọi đến số điện thoại: (024) 39.341.735 để được tư vấn, hỗ trợ.

PHÒNG TẠP CHÍ IN