Trang trọng tưởng niệm 584 năm ngày mất Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, sinh năm 1380 tại kinh thành Thăng Long. Thân phụ ông là Nguyễn Phi Khanh, nguyên quán làng Chi Ngại, nay thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng; thân mẫu là Trần Thị Thái, con gái quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.

Tuổi thơ của Nguyễn Trãi gắn với Thăng Long và Côn Sơn. Được ông ngoại và cha trực tiếp dạy dỗ, rèn luyện, ông sớm bộc lộ tư chất, tài năng và chí lớn. Năm 1400, khi mới 20 tuổi, Nguyễn Trãi thi đỗ Thái học sinh và được bổ nhiệm giữ chức Ngự sử đài chánh chưởng dưới triều nhà Hồ.

Các đại biểu thành kính dâng hương tri ân công đức bậc tiền nhân.

Biến động của lịch sử đã đưa cuộc đời Nguyễn Trãi gắn chặt với vận mệnh đất nước. Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại năm 1407, trước cảnh đất nước bị xâm lược, nhân dân chịu nhiều đau thương, Nguyễn Trãi nuôi chí cứu nước, cứu dân. Ông tìm đến Lam Sơn, dâng “Bình Ngô sách”, góp phần vào sự nghiệp kháng chiến giành lại độc lập dân tộc.

Sau thắng lợi của nghĩa quân Lam Sơn, Nguyễn Trãi soạn “Bình Ngô đại cáo” - tác phẩm được xem là một bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ, đồng thời là áng văn chính luận đặc sắc của dân tộc. Tác phẩm khẳng định chủ quyền, nền văn hiến và ý chí độc lập, tự cường của Đại Việt.

Không chỉ là nhà chính trị, quân sự và ngoại giao tài ba, Nguyễn Trãi còn để lại dấu ấn đặc biệt trong đời sống văn hóa, tư tưởng và văn học Việt Nam. Những tác phẩm như “Quân trung từ mệnh tập”, “Bình Ngô đại cáo”, “Ức Trai thi tập”, “Quốc âm thi tập”, “Dư địa chí”… trở thành những di sản quý giá.

Đặc biệt, tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi luôn hướng về nhân dân. Với ông, “yên dân” là nền tảng của mọi thắng lợi, sức mạnh của quốc gia bắt nguồn từ lòng dân. Quan niệm ấy được thể hiện sâu sắc qua tư tưởng lấy dân làm gốc và bài học “lật thuyền mới biết dân như nước”. Trải qua nhiều thế kỷ, những giá trị ấy vẫn mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc.

Trong cuộc đời Nguyễn Trãi, Côn Sơn giữ một vị trí đặc biệt. Đây không chỉ là vùng đất gắn với tuổi thơ mà còn là nơi ông dựng nhà, viết nhiều tác phẩm có giá trị về văn học, lịch sử, triết học, quân sự và ngoại giao. Côn Sơn cũng là nơi Nguyễn Trãi lựa chọn về trí sĩ, gắn bó với chùa Tư Phúc và góp sức tu bổ, mở rộng ngôi chùa trở thành một đại danh lam.

Không gian thiên nhiên Côn Sơn đã đi vào thơ ca Nguyễn Trãi, tiêu biểu là “Côn Sơn ca”. Qua những vần thơ, cảnh sắc núi rừng, suối đá nơi đây hiện lên vừa khoáng đạt, thanh tịnh, vừa phản chiếu tâm hồn thanh cao của người trí thức lớn. Côn Sơn vì thế không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn trở thành một phần trong di sản tinh thần của Nguyễn Trãi.

 Lễ rước từ chùa Côn Sơn về đền Nguyễn Trãi.

Năm 1980, nhân kỷ niệm 600 năm ngày sinh Nguyễn Trãi (1380 - 1980), UNESCO đã ra nghị quyết vinh danh và cùng Việt Nam tổ chức kỷ niệm danh nhân. Sự ghi nhận này cho thấy tầm vóc của Nguyễn Trãi không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam mà còn có giá trị đối với văn hóa nhân loại.

Ngày nay, Đền thờ Nguyễn Trãi - Ức Trai linh từ tại Côn Sơn trở thành điểm đến văn hóa, tâm linh, nơi các thế hệ thành kính tưởng nhớ và tri ân bậc tiền nhân. Mỗi năm, hàng chục vạn lượt du khách tìm về nơi đây, hòa mình vào không gian linh thiêng của núi rừng Côn Sơn, tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp và những giá trị mà Nguyễn Trãi để lại.

Đặc biệt, những giá trị văn hóa gắn với chùa Côn Sơn, Nguyễn Trãi và quần thể di tích Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã góp phần làm nên giá trị nổi bật của quần thể được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới ngày 12/7/2025.

Lễ tưởng niệm 584 năm ngày mất Nguyễn Trãi vì thế không chỉ là hoạt động tri ân một danh nhân kiệt xuất mà còn là dịp khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa của dân tộc; góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản Côn Sơn - vùng đất đã gắn bó sâu đậm với cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Ức Trai.

Vũ Công