Từ trang phục của Shark Bình tại phiên tòa: Hiểu đúng quyền mặc thường phục của bị cáo

Tại phiên khai mạc xét xử sơ thẩm Phó Đức Nam (Mr Pips) cùng 187 bị cáo, Nguyễn Hòa Bình xuất hiện trong áo sơ mi sáng màu, quần âu, sơ vin. Trong khi đó, nhiều bị cáo khác mặc quần áo màu xanh của cơ sở tạm giam. Sự khác biệt đặt ra câu hỏi: Bị cáo đang bị tạm giam có bắt buộc mặc trang phục thống nhất khi tham gia phiên tòa?

Để lý giải, cần đối chiếu quy định về trang phục tại phiên tòa với chế độ mặc của người bị tạm giữ, tạm giam; đồng thời phân biệt người đang bị áp dụng biện pháp tạm giam với người đang chấp hành hình phạt tù.

Bị cáo đang bị tạm giam được mặc thường phục

Điều 1 Nghị quyết số 743/2004/NQ-UBTVQH11 ngày 24/12/2004 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định bị cáo được tại ngoại và bị cáo đang bị tạm giam được sử dụng thường phục tại phiên tòa hình sự, nhưng phải bảo đảm sự trang nghiêm. Như vậy, việc đang bị tạm giam không làm mất quyền sử dụng thường phục khi ra xét xử.

Nghị quyết đồng thời quy định riêng đối với một số trường hợp. Bị cáo là quân nhân tại ngũ được sử dụng quân phục thường dùng nhưng không đeo quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu. Bị cáo đang chấp hành hình phạt tù khi ra phiên tòa phải sử dụng trang phục dành riêng theo quy định của Chính phủ. Sự phân biệt này cho thấy không thể đồng nhất mọi bị cáo được dẫn giải từ cơ sở giam giữ với người đang chấp hành hình phạt tù. Việc xác định trang phục phải căn cứ vào tình trạng pháp lý của từng người.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 256 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 yêu cầu người vào phòng xử án ăn mặc nghiêm túc, tuân thủ kiểm tra an ninh và hướng dẫn của Thư ký Tòa án. Quyền sử dụng thường phục vì vậy luôn gắn với yêu cầu giữ gìn sự tôn nghiêm của hoạt động xét xử.

Đối chiếu các quy định trên, việc Nguyễn Hòa Bình mặc áo sơ mi, quần âu, sơ vin phù hợp với quy định về thường phục của bị cáo đang bị tạm giam. Chỉ từ sự khác biệt về quần áo, chưa có cơ sở kết luận bị cáo được hưởng một ngoại lệ hay sự ưu tiên trong tố tụng.

 Quang cảnh phiên toà. Nguồn ảnh: PV.

Quần áo cho mượn tại cơ sở giam giữ có ý nghĩa gì?

Theo Điều 16 Nghị định số 213/2026/NĐ-CP ngày 18/6/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 về chế độ mặc và tư trang của người bị tạm giữ, tạm giam được quy định cụ thể. Khoản 1 Điều 16 cho phép người bị tạm giữ, tạm giam sử dụng quần áo và đồ dùng cần thiết cho sinh hoạt cá nhân; nếu thiếu thì cơ sở giam giữ cho mượn theo tiêu chuẩn. Khoản 4 quy định quần áo cho mượn có màu xanh lam, không đóng số, gồm áo kiểu bludong dài tay và quần dài có chun theo mẫu thống nhất.

Đây là quy định bảo đảm điều kiện sinh hoạt trong quá trình tạm giữ, tạm giam. Việc xác định mẫu quần áo cho mượn không đồng nghĩa với việc buộc mọi bị cáo phải mặc mẫu đó khi tham gia phiên tòa.

Điều 16 Nghị định số 213/2026/NĐ-CP và Điều 1 Nghị quyết số 743/2004/NQ-UBTVQH11 cho thấy hai văn bản điều chỉnh những hoàn cảnh khác nhau. Một bên quy định chế độ mặc, tư trang trong cơ sở giam giữ; bên kia trực tiếp xác định trang phục của bị cáo tại phiên tòa hình sự. Bởi vậy, không thể lấy quy định về quần áo do cơ sở giam giữ cho mượn để phủ nhận quyền mặc thường phục khi ra tòa. Ngược lại, hình ảnh nhiều bị cáo cùng mặc quần áo xanh cũng chưa đủ để xác định nguyên nhân lựa chọn trang phục hoặc kết luận quyền của họ bị hạn chế. Muốn đánh giá việc thực hiện đúng hay chưa, cần xem xét điều kiện và cách tổ chức thực tế.

Bảo đảm thực hiện thống nhất từ khâu trích xuất

Quyền mặc thường phục cần được bảo đảm bằng sự phối hợp giữa Tòa án và cơ sở giam giữ. Công văn số 106/2005/KHXX ngày 13/5/2005 của TAND tối cao đã hướng dẫn cụ thể vấn đề này. TAND tối cao yêu cầu khi gửi lệnh trích xuất, Tòa án phải ghi nội dung đề nghị Ban Giám thị trại tạm giam thực hiện đúng Điều 1 Nghị quyết số 743/2004/NQ-UBTVQH11.

Hướng dẫn này đặt việc bảo đảm trang phục phù hợp ngay từ khâu chuẩn bị xét xử. Tòa án và cơ sở giam giữ cần phối hợp để bị cáo được thực hiện quyền theo quy định, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý, dẫn giải và bảo vệ phiên tòa.

Từ trường hợp Nguyễn Hòa Bình, điều cần làm rõ là quyền mặc thường phục được áp dụng chung đối với bị cáo thuộc diện luật định. Sự bình đẳng trong thực hiện quyền không đòi hỏi mọi người phải mặc giống nhau, mà đòi hỏi cùng được bảo đảm điều kiện pháp lý tương ứng.

Thông tin về trang phục tại phiên tòa vì thế cần chính xác, tránh đánh đồng người bị tạm giam với người đang chấp hành hình phạt tù. Hiểu đúng quy định vừa giúp giải đáp băn khoăn của dư luận, vừa góp phần bảo đảm sự trang nghiêm của phiên tòa và tôn trọng quyền của bị cáo.

QUANG PHÚC

Bị cáo Phó Đức Nam (Mr Pips) được dẫn giải tới Toà án. Ảnh: KHẢI HOÀN/TCTA