Có được chuyển vụ, việc dân sự đã được Tòa án nhân dân cấp tỉnh thụ lý trước ngày 01/7/2025 cho Tòa án nhân dân khu vực tiếp tục giải quyết hay không?

Ngày 27/6/2025, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao ban hành Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP về việc hướng dẫn áp dụng một số quy định về tiếp nhận nhiệm vụ thực hiện thẩm quyền của các TAND (sau đây viết là Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP), trong đó, xác định rõ đối với các vụ, việc dân sự đã được TAND cấp tỉnh thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong thì TAND cấp tỉnh tiếp tục giải quyết cho đến khi giải quyết xong vụ án.

Quy định này của Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP nhằm đảm bảo cho vụ án được giải quyết một cách xuyên suốt, liên thông về quy trình tố tụng từ khi khâu thụ lý vụ án đến khi có kết quả cuối cùng bằng một bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng phát sinh vướng mắc về việc có được chuyển vụ, việc dân sự do TAND cấp tỉnh đang thụ lý về cho TAND khu vực thụ lý giải quyết hay không? Vấn đề này còn tồn tại một số quan điểm chưa thống nhất. Sau đây, tác giả xin nêu, phân tích một tình huống pháp lý cụ thể với các quan điểm khác nhau.

Nội dung tình huống pháp lý:

Quá trình giải quyết vụ, việc dân sự kể từ ngày 01/7/2025 trở về sau, TAND cấp tỉnh tại một số địa phương đã nhận được đơn của đương sự đề nghị TAND cấp tỉnh chuyển vụ việc dân sự về TAND khu vực nơi bị đơn đang cư trú hoặc nơi có bất động sản đang tranh chấp hoặc nơi phát sinh hợp đồng… để được giải quyết. Việc TAND cấp tỉnh có thẩm quyền chuyển vụ việc dân sự về TAND khu vực đối với các vụ việc dân sự mà TAND cấp tỉnh thụ lý trước ngày 01/7/2025 để giải quyết hay không hiện nay cũng có 02 quan điểm.

Quan điểm thứ nhất, cho rằng:

TAND cấp tỉnh được chuyển vụ việc dân sự về TAND khu vực để tiếp tục giải quyết nếu việc chuyển vụ, việc dân sự chỉ diễn ra trong phạm vi cùng tỉnh; TAND khu vực là Tòa án có thẩm quyền theo quy định mới theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 (sau đây viết là BLTTDS năm 2015); các đương sự có đơn đề nghị chuyển vụ việc dân sự về TAND khu vực giải quyết và không phát sinh tranh chấp về thẩm quyền thì việc chuyển không làm thay đổi bản chất của việc xét xử, không làm mất quyền, nghĩa vụ tố tụng đương sự thì vẫn được chuyển vụ việc dân sự mà TAND cấp tỉnh đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nay chuyển về TAND khu vực để thụ lý, giải quyết theo đúng thẩm quyền. Việc chuyển vụ, việc dân sự về TAND khu vực đảm bảo thực hiện theo đúng quy định tại Điều 41 BLTTDS năm 2015 như sau:

 “Điều 41. Chuyển vụ, việc dân sự cho Tòa án khác; giải quyết tranh chấp về thẩm quyền

1. Vụ việc dân sự đã được thụ lý mà không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án đã thụ lý thì Tòa án đó ra quyết định chuyển hồ sơ vụ việc dân sự cho Tòa án có thẩm quyền và xóa tên vụ án đó trong sổ thụ lý. Quyết định này phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp, đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có quyền khiếu nại, Viện kiểm sát có quyền kiến nghị quyết định này trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được khiếu nại, kiến nghị, Chánh án Tòa án đã ra quyết định chuyển vụ việc dân sự phải giải quyết khiếu nại, kiến nghị. Quyết định của Chánh án Tòa án là quyết định cuối cùng”.

2. Tranh chấp về thẩm quyền giữa các Tòa án nhân dân cấp huyện trong cùng một tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết.

3. Tranh chấp về thẩm quyền giữa các Tòa án nhân dân cấp huyện thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác nhau hoặc giữa các Tòa án nhân dân cấp tỉnh thuộc thẩm quyền giải quyết theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân cấp cao thì do Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao giải quyết.

4. Tranh chấp về thẩm quyền giữa các Tòa án nhân dân cấp huyện thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác nhau hoặc giữa các Tòa án nhân dân cấp tỉnh thuộc thẩm quyền giải quyết theo lãnh thổ của các Tòa án nhân dân cấp cao khác nhau do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao giải quyết”.

Quan điểm thứ hai, cho rằng:

TAND cấp tỉnh không được chuyển vụ, việc dân sự về TAND khu vực để giải quyết vì việc này đã vi phạm quy định tại Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP và quy định của BLTTDS năm 2015, cụ thể:

Tại khoản 1 Điều 4 Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP quy định:

“Điều 4. Về tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Kể từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân cấp tỉnh tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền sau đây:

1. Sơ thẩm vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự, giải quyết phá sản và các vụ việc khác mà Tòa án nhân dân cấp tỉnh đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong;”.

Như vậy, Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP đã quy định rõ những trường hợp vụ, việc dân sự mà TAND cấp tỉnh đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 thì phải tiếp tục giải quyết. Trường hợp TAND cấp tỉnh chuyển vụ, việc dân sự mà TAND cấp tỉnh đã thụ lý trước ngày 01/7/2025, sau đó chuyển về TAND khu vực để thụ lý, giải quyết là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dân sự.

Tác giả thống nhất với quan điểm thứ nhất vì những lý do sau đây:

Thứ nhất, để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người dân

Đặc điểm địa hình của Việt Nam ta 3/4 diện tích là đồi núi. Sau khi sáp nhập (từ ngày 01/7/2025), phạm vi địa giới hành chính được mở rộng khiến các đương sự ở các địa bàn xa trụ sở Tòa án phải đi quãng đường rất dài, tương đương đi ra ngoài tỉnh so với khi chưa sáp nhập. Nhất là các đương sự cư trú tại các tỉnh miền núi, vùng biên giới nhưng vụ án lại đang thụ lý sơ thẩm tại TAND cấp tỉnh cách hàng trăm cây số; đường đi đèo dốc, đồi núi quanh co, hiểm trở. Hơn nữa, thủ tục sơ thẩm bắt buộc Tòa án phải triệu tập đương sự làm việc nhiều lần, lấy lời khai nhiều lần mới đầy đủ về nội dung; về tố tụng, còn phải định giá tài sản, thẩm định giá tài sản; xem xét thẩm định tại chỗ; triệu tập tham gia phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải thường là phải mở 02 lần mới xong; tham gia phiên tòa thường cũng từ 02 lần trở lên, tùy tính chất vụ án và thái độ hợp tác của các bên đương sự, v.v. dẫn đến việc nếu người dân tham gia tố tụng rất khó khăn. Chưa kể, nhiều trường hợp, vì quãng đường quá xa, đương sự phải đi từ ngày hôm trước, thuê chỗ nghỉ trọ ở lại qua đêm, lo việc ăn uống, v.v. rất tốn kém về thời gian, tiền bạc và sức khỏe. Nếu đương sự tuổi cao hoặc đang nuôi con nhỏ thì rất bất tiện. Thậm chí, trong một số trường hợp, người dân không thể tham gia các hoạt động tố tụng tại Tòa án. Có trường hợp, vì đi đường xa hàng trăm cây số nhưng đến nơi, phiên họp hoặc phiên tòa phải hoãn theo quy định của BLTTDS vì có đương sự vắng mặt nhưng mới được triệu tập lần thứ nhất dẫn đến việc đương sự bức xúc, bất hợp tác với Tòa. Chưa kể, địa bàn quá xa khiến việc tống đạt hợp lệ và nhiều hoạt động tố tụng khác của Tòa án cũng gặp nhiều khó khăn. Gửi qua bưu điện thì thường không đảm bảo tống đạt hợp lệ (không đúng chữ ký người nhận) thì việc Thư ký đi giao trực tiếp là không thể, còn ủy thác cho các Tòa khu vực thì tăng thêm khối lượng công việc cho các Tòa khu vực (mà họ lại không được tính thành tích số lượng án giải quyết) và khiến thời gian tố tụng bị kéo dài. Việc xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản nhiều khi phải tiến hành nhiều buổi mới xong. Tòa án khu vực ở gần thì dễ xử lý tình huống tố tụng hơn.

Do đó, việc chuyển vụ việc dân sự từ TAND tỉnh về TAND khu vực là cần thiết và phù hợp với tình hình mới sau sáp nhập. Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng, việc chuyển vụ, việc dân sự này chỉ được thực hiện căn cứ vào nguyện vọng của đương sự nhưng phải có sự thống nhất của TAND cấp tỉnh và TAND khu vực, đồng thời, không làm xáo trộn quy trình tố tụng. Mục tiêu là giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức đi lại, tạo điều kiện thuận lợi cho đương sự đến Tòa án làm việc, thực hiện quyền và bảo vệ được lợi ích hợp pháp của mình cũng như tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động tố tụng của Tòa án.

Thứ hai, đảm bảo nguyên tắc quyền định đoạt của đương sự (một trong các nguyên tắc cơ bản được quy định trong BLTTDS)

Tại Điều 5 BLTTDS năm 2015 quy định:

“Điều 5. Quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự

1. Đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự. Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó.

2. Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, đương sự có quyền chấm dứt, thay đổi yêu cầu của mình hoặc thỏa thuận với nhau một cách tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội”.

Như vậy, quyền định đoạt của đương sự rất lớn, là nguyên tắc nền tảng chi phối toàn bộ vụ án. Đương sự hoàn toàn chủ động quyết định việc khởi kiện, lựa chọn yêu cầu bồi thường, rút đơn kiện, hay tự thỏa thuận hòa giải. Tòa án chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu đó và không được tự ý vượt quá phạm vi khởi kiện. Do đó, việc TAND cấp tỉnh chấp nhận đơn yêu cầu của đương sự chuyển vụ việc dân sự về TAND cấp khu vực giải quyết là hoàn toàn có cơ sở.

Thứ ba, đảm bảo đúng thẩm quyền giải quyết của TAND khu vực

Việc chuyển vụ việc dân sự đã được TAND cấp tỉnh thụ lý trước ngày 01/7/2025 ngoài việc đảm bảo TAND khu vực nhận hồ sơ vụ việc phải là địa bàn nơi bị đơn cư trú hoặc nơi có bất động sản đang tranh chấp… thì phải đảm bảo đúng thẩm quyền giải quyết của TAND khu vực quy định tại Điểm b khoản 1 Điều 5 Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP:

“Điều 5. Về tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực

Kể từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền sau đây:

1. Sơ thẩm vụ án, vụ việc; giải quyết vụ việc phá sản và các vụ việc khác thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực, gồm:

…

b) Sơ thẩm vụ việc dân sự quy định tại Điều 35 của Bộ luật Tố tụng dân sự, vụ án hành chính quy định tại Điều 31 của Luật Tố tụng hành chính đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 85/2025/QH15 và các vụ việc khác theo quy định của pháp luật.

Phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân khu vực đối với vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại, vụ án hành chính về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ theo quy định tại khoản 3 Điều 4 của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15;”.

Thứ tư, đảm bảo nguyên tắc các vụ án mà TAND tỉnh khi chuyển về TAND khu vực khi thụ lý lại vẫn đảm bảo các quy định, tiến trình tố tụng

Các vụ án mà khi chuyển về khu vực thì thủ tục tố tụng của vụ án, vụ việc theo quy định của pháp luật trước ngày 01/7/2025 thì TAND khu vực tiếp nhận nhiệm vụ không thực hiện lại thủ tục tố tụng mà tiến hành thủ tục tố tụng tiếp theo để giải quyết vụ án, vụ việc đó. Văn bản tố tụng do TAND cấp tỉnh đã ban hành được TAND khu vực tiếp nhận nhiệm vụ sử dụng để tiến hành thủ tục tố tụng tiếp theo theo đúng tinh thần tại Điều 7 của Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP.

Trên đây là quan điểm của tác giả, rất mong được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của đồng nghiệp và bạn đọc .

NGUYỄN QUẢNG NINH (TAND tỉnh Quảng Ngãi) - LÊ THỊ PHƯƠNG LOAN (TAND khu vực 7 - Quảng Ngãi)

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet.