Khánh Hòa hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh

Chính sách miễn phí sách giáo khoa là một chủ trương lớn nhằm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của người học. Đây không chỉ là quyết định về an sinh xã hội mà còn là vấn đề đáng chú ý dưới góc độ xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương.

Tại khoản 2 Điều 9 Nghị định số 271/2026/NĐ-CP ngày 03/7/2006 của Chính Phủ nêu rõ quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Theo đó, cho phép các địa phương có khả năng cân đối ngân sách hoặc huy động nguồn lực xã hội hóa được chủ động thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa sớm hơn lộ trình chung. Quy định này mở ra cơ chế để địa phương phát huy tính chủ động trong tổ chức thực hiện chính sách, trên cơ sở phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng ngân sách của mình.

Theo tờ trình của của UBND tỉnh, việc lựa chọn triển khai từ năm học 2026-2027 sớm hơn 3 năm theo lộ trình chung áp dụng trên phạm vi toàn quốc, thể hiện sự chủ động của Khánh Hòa trong việc cụ thể hóa quy định của Trung ương. Tuy nhiên, để chính sách được triển khai đúng trình tự, đúng thẩm quyền, địa phương phải ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh làm cơ sở pháp lý cho việc phân bổ kinh phí, tổ chức mua sắm, quản lý và cấp phát sách giáo khoa theo quy định của pháp luật.

Các học sinh tại Trường THPT Lý Tự Trọng phường Nha Trang

Dưới góc độ pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thẩm quyền của Hội đồng nhân dân tỉnh được xác lập tại điểm c khoản 1 Điều 21 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15. Theo đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được ban hành nghị quyết để quy định các biện pháp phát triển kinh tế, xã hội, ngân sách, quốc phòng, an ninh ở địa phương và các biện pháp đặc thù phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương. Chính quy định này là căn cứ pháp lý quan trọng để Khánh Hòa ban hành nghị quyết về miễn phí sách giáo khoa sớm hơn 3 năm so với lộ trình áp dụng trên phạm vi toàn quốc.

Đáng chú ý, tờ trình của UBND tỉnh đã nêu rõ phạm vi áp dụng không chỉ đối với học sinh các trường công lập mà còn bao gồm người học tại các cơ sở giáo dục tư thục thực hiện chương trình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Theo đó, phạm vi điều chỉnh cũng bao quát chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông và chương trình xóa mù chữ. Cách tiếp cận này thể hiện mục tiêu bảo đảm tính bao trùm của chính sách, hướng tới quyền tiếp cận bình đẳng đối với sách giáo khoa của mọi đối tượng học sinh trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.

Học sinh Trung học cơ sở được miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2026-2027

Một nội dung đáng quan tâm khác là đề xuất áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng và ban hành nghị quyết. Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, nếu thực hiện theo trình tự thông thường sẽ khó bảo đảm tiến độ để nghị quyết có hiệu lực trước năm học mới. Khi đó, địa phương sẽ không có căn cứ pháp lý để bố trí dự toán ngân sách, tổ chức mua sắm và cấp phát sách giáo khoa đúng thời điểm khai giảng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người học, nhất là học sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.

Đề xuất này được căn cứ vào điểm b khoản 1 Điều 50 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 về trường hợp cấp bách phát sinh từ thực tiễn. Việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn không chỉ nhằm đơn giản hóa yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản mà nhằm rút ngắn thời gian xử lý, bảo đảm chính sách được ban hành kịp thời để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và quyền lợi chính đáng của người dân.

Có thể thấy, việc Khánh Hòa chủ động xây dựng nghị quyết triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa không chỉ là bước đi về an sinh xã hội mà còn phản ánh việc vận dụng đúng cơ chế phân cấp, phân quyền trong hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Khi được ban hành đúng thẩm quyền, đúng trình tự và bảo đảm tính hợp pháp, nghị quyết sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng để chính sách đi vào cuộc sống, góp phần giảm gánh nặng chi phí học tập cho các gia đình, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ở địa phương.

THANH HUY