Nhận diện hiện tượng đầu cơ bằng độc quyền sáng chế trong bối cảnh Việt Nam và kinh nghiệm của một số quốc gia

22/03/2026 07:40  
Hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế (patent troll) xuất hiện từ cuối thập niên 1990 tại Hoa Kỳ, được hiểu là hiện tượng các chủ thể sở hữu bằng sáng chế không nhằm mục đích sản xuất hoặc đổi mới, mà chủ yếu khai thác quyền độc quyền thông qua việc đe dọa hoặc khởi kiện để thu lợi tài chính. Mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận sự hiện diện rõ nét của PAE nhưng trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, nguy cơ xuất hiện hành vi đầu cơ bằng sáng chế tại Việt Nam là hoàn toàn hiện hữu nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả. Do đó, việc nhận diện sớm hiện tượng này và hoàn thiện khung pháp lý dựa trên kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn xã hội là cần thiết, nhằm bảo đảm cân bằng giữa bảo hộ quyền sáng chế và bảo vệ môi trường đổi mới sáng tạo bền vững tại Việt Nam.

Đặt vấn đề

Hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế (patent troll) xuất hiện ở Hoa Kỳ vào cuối những năm của thập niên 1990, và phổ biến nhất trong giai đoạn từ năm 2011–2015. Theo ước tính, từ năm 1990–2010, tổng thiệt hại đối với các doanh nghiệp bị hành vi này nhắm đến lên tới khoảng 500 tỷ USD. Trong những năm gần đây, hiện tượng đầu cơ bằng độc quyền sáng chế đã lan dần sang châu Á, xuất hiện ở những đất nước phát triển công nghệ như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ, nơi những lỗ hổng pháp lý tạo điều kiện để các chủ thể của hành vi này tận dụng và gây áp lực lên doanh nghiệp địa phương.

Tại Việt Nam, hoạt động phát triển khoa học công nghệ đã và đang được chú trọng mạnh mẽ. Theo báo cáo thường niên năm 2024 của Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT) Việt Nam, số lượng đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích là 10.796, tăng 4,9% so với năm 2023. Sự tăng trưởng này qua các năm không chỉ cho thấy nhu cầu và nhận thức về việc bảo vệ quyền đối với sáng chế đã gia tăng đáng kể, mà còn phản ánh những tín hiệu phát triển công nghệ tích cực tại Việt Nam. Là một quốc gia đang phát triển và có hệ thống SHTT dần hội nhập sâu rộng với thế giới, dù chưa ghi nhận những vụ kiện do hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế gây ra, Việt Nam vẫn đối mặt với nguy cơ tiềm ẩn về sự xuất hiện của hiện tượng này trong bối cảnh số lượng đơn và bằng sáng chế ngày càng gia tăng.

1. Khái niệm hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế (patent troll)

Thuật ngữ tiếng Anh của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế - “patent troll” - được ghi nhận lần đầu tiên vào những năm 1990. Cụm từ này được một luật sư của Intel đặt ra để mô tả các chủ thể liên tục khởi kiện tập đoàn này bằng những cáo buộc xâm phạm bằng sáng chế. Những công ty này được ví như “troll” - những con quỷ lùn chuyên gây rối và trục lợi người khác. Vào những năm 2000, khi số lượng vụ kiện bằng sáng chế tăng mạnh, thuật ngữ “patent troll” nhanh chóng trở nên phổ biến trong các tài liệu học thuật pháp lý. Dù còn gây tranh cãi về tính chính xác trong việc xác định đúng bản chất nhưng cụm từ này dần được sử dụng rộng rãi để mô tả hiện tượng các chủ thể thu mua, tích trữ bằng sáng chế và khai thác giá trị của chúng bằng cách cáo buộc những công ty sản xuất sản phẩm khác vi phạm bằng của mình.

Trong hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam, khái niệm chính thức tương đương với “patent troll” không tồn tại. Tuy nhiên, nếu xét về bản chất kinh tế, hành vi này có nhiều điểm tương đồng với hành vi đầu cơ theo định nghĩa truyền thống. Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê, đầu cơ là lợi dụng cơ chế tự phát của thị trường để hoạt động mua bán thu lãi mau chóng và dễ dàng. Người đầu cơ thường tích trữ tài sản mà không quan tâm đến giá trị sử dụng thực tế, thay vào đó họ dự đoán biến động giá trên thị trường để kiếm lợi nhuận. Tương tự, hành vi “patent troll” cũng mang đặc điểm của đầu cơ khi các chủ thể mua lại bằng sáng chế không vì mục đích nghiên cứu, phát triển công nghệ hay sản xuất sản phẩm mà tập trung vào việc khai thác độc quyền pháp lý thông qua kiện tụng hoặc đe dọa kiện tụng để đòi phí cấp phép hoặc bồi thường. Như vậy, hành vi này mang đặc trưng của đầu cơ: tích lũy tài sản (bằng sáng chế) nhằm để trục lợi từ chủ thể khác.

Từ các phân tích trên, có thể định nghĩa “đầu cơ bằng độc quyền sáng chế” là hành vi của các chủ thể sở hữu bằng sáng chế nhưng không sử dụng để phát triển hay sản xuất sản phẩm mà chủ yếu thực thi quyền độc quyền sáng chế thông qua hành vi kiện tụng hoặc đe dọa kiện tụng nhằm thu lợi tài chính thông qua phí cấp phép hoặc bồi thường.

2. Đặc điểm hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế

2.1. Chủ thể

Về bản chất, chủ thể thực hiện hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế vẫn là chủ sở hữu hợp pháp của bằng sáng chế theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, điểm khác biệt cơ bản so với các chủ sở hữu sáng chế thông thường là họ không trực tiếp tham gia vào quá trình nghiên cứu, sáng tạo hay ứng dụng công nghệ mà chủ yếu nhận chuyển nhượng quyền sở hữu từ bên thứ ba để khai thác lợi ích kinh tế thông qua việc thực thi quyền độc quyền.

Có nhiều tranh luận xoay quanh việc xác định và gọi tên chính xác chủ thể của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế[1]. Thuật ngữ pháp lý được Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (“FTC”) nhắc đến trong một bài báo cáo năm 2003[2] là “non-practicing entity” (“NPE”), tức chủ sở hữu bằng độc quyền sáng chế phi sản xuất. Các NPE thường hoạt động khai thác quyền SHTT của mình thông qua việc cấp phép hoặc chuyển nhượng sáng chế thay vì trực tiếp sử dụng để sản xuất. Tuy vậy, việc xác định NPE là chủ thể của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế là không hoàn toàn hợp lý. Nguyên nhân là bởi một số NPE như trường đại học, viện nghiên cứu hay nhà phát minh độc lập dù không trực tiếp sản xuất nhưng vẫn đóng vai trò tích cực trong việc chuyển giao công nghệ.

Để khắc phục hạn chế này, một số thuật ngữ khác đã được đề xuất trong các nghiên cứu và thực tiễn pháp lý. Vào năm 2006, cụm từ “patent monetization entity” (thực thể kiếm tiền từ bằng sáng chế) lần đầu tiên xuất hiện trong bản tóm tắt pháp lý của Yahoo! trong vụ kiện eBay v. MercExchange[3]. Cũng trong năm này, Jennifer Kahaulelio Gregory đã sử dụng thuật ngữ “patent assertion company” (công ty thực thi bằng sáng chế) trong một bài viết đăng trên tạp chí luật[4]. Năm 2008, Peter Detkin, đồng sáng lập và giám đốc điều hành của Intellectual Ventures đã giới thiệu thuật ngữ “patent aggregator” (thực thể tập hợp bằng sáng chế) trong một bài nghiên cứu pháp lý. Cuối cùng, vào năm 2010, Colleen Chien đã đề xuất thuật ngữ “patent assertion entities” (PAE - các chủ thể thực thi bằng sáng chế)[5].

Thuật ngữ PAE sau đó chiếm ưu thế và được sử dụng để gọi tên chủ thể của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế trong nhiều tài liệu pháp lý chính thức được ban hành từ cơ quan nhà nước hay tòa án ở Hoa Kỳ. Trong bài viết này, nhóm nghiên cứu lựa chọn sử dụng thuật ngữ PAE để chỉ chủ thể thực hiện hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế.

Về phân loại, có thể phân biệt một số loại PAE dựa trên các tiêu chí sau:

Dựa vào mô hình kinh doanh, PAE được phân thành PAE danh mục (portfolio PAE) và PAE kiện tụng (litigation PAE)[6]. PAE danh mục thường tích lũy một danh mục lớn bằng sáng chế và tạo doanh thu bằng việc cấp phép. Họ mua số lượng lớn bằng sáng chế, thường hàng trăm đến hàng ngàn từ các công ty sản xuất bằng cách trả trước khoản tiền lớn, sau đó gộp chúng thành danh mục để cấp phép. PAE danh mục chủ yếu kiếm tiền qua cấp phép mà không cần kiện tụng, với phần lớn giấy phép được ký thông qua đàm phán với mạng lưới quan hệ[7]. Ngược lại, PAE kiện tụng hoạt động bằng cách thành lập các công ty con liên kết để mua và khởi kiện các danh mục bằng sáng chế nhỏ, không gộp thành danh mục lớn. Họ thường kiện trước khi đàm phán cấp phép, sau đó đưa ra khoản thanh toán thấp hơn chi phí kiện tụng ước tính để đạt thỏa thuận. Mô hình này tập trung vào kiện tụng nhanh, chi phí thấp và chia sẻ lợi nhuận với người bán bằng sáng chế[8].

Dựa vào mối quan hệ với công ty hạ nguồn, có thể phân loại PAE thành hai nhóm: PAE thuần và PAE lai[9]. Mô hình của PAE thuần bao gồm việc mua lại các bằng độc quyền sáng chế và thu lợi bằng cách khởi kiện dựa trên các sáng chế này. Họ không có hoạt động kinh doanh, không có mối quan hệ với các công ty hạ nguồn và không có lợi ích tài chính với các sản phẩm sản xuất từ bằng sáng chế[10]. Trong khi đó, PAE lai duy trì mối quan hệ với các công ty hạ nguồn. Những mối quan hệ này tồn tại dưới nhiều hình thức. Ví dụ như một PAE lai có thể thỏa thuận chia sẻ doanh thu từ việc khởi kiện hoặc cấp bằng độc quyền sáng chế với công ty hạ nguồn. Hoặc một PAE có thể liên doanh với công ty hạ nguồn, trong đó công ty vẫn giữ quyền sử dụng bằng độc quyền sáng chế và PAE sẽ kiện đối thủ cạnh tranh của công ty hạ nguồn để giúp công ty này chiếm lợi thế trên thị trường[11].

Về loại hình pháp lý, công ty trách nhiệm hữu hạn là mô hình tổ chức phổ biến nhất của nhóm PAE kiện tụng. Hình thức này cho phép các PAE hạn chế rủi ro tài chính của chủ sở hữu thực sự, đồng thời tách biệt trách nhiệm pháp lý giữa công ty và cá nhân hoặc tổ chức đứng sau. Nhờ đó, các PAE có thể thành lập nhiều pháp nhân khác nhau để nắm giữ hoặc thực thi từng danh mục sáng chế riêng biệt, giúp che giấu mối liên hệ sở hữu và chiến lược hoạt động tổng thể. Bên cạnh đó, việc sử dụng các công ty vỏ bọc giúp PAE tránh bị truy vết trong các vụ kiện liên quan, đồng thời gây khó khăn cho các bị đơn trong việc phối hợp xây dựng chiến lược tự bảo vệ.

2.2. Bản chất pháp lý

Bản chất cốt lõi của hành vi này nằm ở việc khai thác các lỗ hổng trong hệ thống bằng sáng chế, thể hiện trên cả phương diện pháp lý và thực tiễn.   

Một là, bản chất của patent troll thể hiện qua việc lạm dụng hệ thống tư pháp và quy trình cấp bằng sáng chế để khởi kiện vô căn cứ, nhằm ép buộc các công ty khác trả phí cấp phép hoặc bồi thường. Thay vì thúc đẩy sáng tạo, đổi mới, hành vi này biến quyền độc quyền thành công cụ đầu cơ trục lợi, từ đó gây hại cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Hai là, hành vi này thể hiện qua mô hình “ký sinh” trên thị trường sở hữu trí tuệ, nơi patent troll không thực hiện sản xuất sản phẩm mà chỉ thu lợi từ kiện tụng, gây thiệt hại tài chính lớn cho các công ty bị nhắm đến. Bản chất về mặt kinh tế ở đây là việc đầu cơ ngắn hạn, tương tự như tích trữ tài sản để thao túng, nhưng đồng thời nó cũng làm méo mó cơ chế phân bổ nguồn lực bằng cách chuyển nguồn lực từ việc đầu tư sản xuất sang xây dựng hàng rào phòng thủ pháp lý, gây hại trực tiếp cho các doanh nghiệp và gián tiếp cho nền kinh tế. 

2.3. Mục đích

Mục đích cốt lõi của patent troll là tối đa hóa lợi nhuận tài chính trong ngắn hạn mà không cần tham gia vào quá trình đổi mới thực tế. Các chủ thể đầu cơ bằng sáng chế thường hướng tới việc biến sở hữu trí tuệ thành một dạng tài sản đầu cơ, nhằm thu lợi từ các cơ hội pháp lý và kinh tế sẵn có trong hệ thống bằng sáng chế. Cụ thể, động cơ chính nằm ở việc tận dụng các bất cân xứng thị trường để đạt lợi ích cá nhân, chẳng hạn như tạo ra dòng thu nhập thụ động từ các nguồn sở hữu trí tuệ không được khai thác tối đa, đồng thời giảm thiểu rủi ro đầu tư dài hạn vào sản xuất hoặc nghiên cứu. Mặc dù một số lập luận cho rằng mục đích này có thể gián tiếp hỗ trợ nhà phát minh nhỏ lẻ bằng cách thúc đẩy giao dịch tài sản trí tuệ, điều này phản ánh động cơ lợi ích kinh tế thuần túy, trong đó lợi ích cá nhân được ưu tiên hơn lợi ích xã hội.

3. Đối tượng tác động

Hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế gây ảnh hưởng rộng rãi đến nhiều nhóm chủ thể trong nền kinh tế, từ các doanh nghiệp công nghệ lớn đến các doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp.

PAE có xu hướng nhắm tới các doanh nghiệp có quy mô lớn, đặc biệt là các công ty công nghệ và tập đoàn đa ngành có tiềm lực tài chính mạnh. Xác suất một doanh nghiệp bị kiện bởi PAE tăng đáng kể khi lượng tiền mặt dự trữ của họ cao hơn mức trung bình[12]. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sở hữu danh mục sản phẩm phức tạp thường dễ trở thành mục tiêu, do nguy cơ xâm phạm ngẫu nhiên đối với các bằng sáng chế mơ hồ là rất lớn. PAE thường theo dõi thị trường và chỉ khởi kiện khi doanh nghiệp đã thực hiện đầu tư không thể rút lại vào công nghệ hoặc sản phẩm liên quan, nhằm tận dụng lợi thế thương lượng tối đa.

Mặc dù không phải là mục tiêu chính, các doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp (SME) lại chịu tác động tiêu cực rõ rệt từ hành vi đầu cơ sáng chế. Một tỷ lệ đáng kể các SME, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm và công nghệ cao, đã từng nhận được thư yêu cầu từ các PAE yêu cầu cấp phép sử dụng sáng chế hoặc đe dọa khởi kiện. Do hạn chế về nguồn lực tài chính và pháp lý, các doanh nghiệp này thường chấp nhận dàn xếp hoặc ngừng khai thác công nghệ liên quan, thay vì theo đuổi vụ kiện kéo dài.

4. Các dạng hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế

Nhìn chung, hành vi đầu cơ bằng sáng chế là hành vi có hệ thống, được tính toán kỹ lưỡng nhằm khai thác lợi ích từ bằng sáng chế và quyền độc quyền sáng chế, bao gồm: tích lũy bằng sáng chế, gửi thư yêu cầu, đệ đơn khởi kiện hàng loạt đối với bằng sáng chế thông thường và vi phạm nguyên tắc cấp phép FRAND đối với các bằng sáng chế tiêu chuẩn (SEPS).[13]

Thứ nhất, các PAE thường xây dựng chiến lược tích lũy danh mục sáng chế quy mô lớn. Mục tiêu của họ là sở hữu càng nhiều bằng độc quyền sáng chế càng tốt trước khi tiến hành chiến lược của mình. Việc tích lũy này được thực hiện thông qua hai phương thức: (i) thu mua các bằng sáng chế sẵn có từ cá nhân, doanh nghiệp khác; và (ii) tự nộp đơn đăng ký bảo hộ sáng chế mới nhằm mở rộng phạm vi kiểm soát công nghệ. Trong đó, thu gom bằng sáng chế là cách thức phổ biến hơn vì sự nhanh chóng, hiệu quả và dễ được che giấu dưới dạng các khoản đầu tư kinh doanh. Thay vì tự tiến hành nghiên cứu và phát triển, các chủ thể này chủ động mua bằng sáng chế từ các công ty đang hoạt động, các viện nghiên cứu, các nhà phát minh cá nhân, và những tổ chức tương tự[14]. PAE ưu tiên thu gom các bằng sáng chế có phạm vi bảo hộ rộng và mô tả mơ hồ, đặc biệt là trong lĩnh vực phần mềm và phương pháp kinh doanh[15]. Ví dụ, Công ty Lodsys - một PAE nổi tiếng, sở hữu bằng sáng chế liên quan đến việc sử dụng thiết bị không dây để hoàn tất giao dịch, với mô tả mơ hồ về "việc nhận đầu vào từ người dùng trên thiết bị cầm tay để khởi tạo mua hàng". Nhờ phạm vi bảo hộ rộng lớn này, Lodsys có thể khởi kiện hầu hết các ứng dụng di động tích hợp chức năng mua hàng trong ứng dụng, từ các nhà phát triển nhỏ lẻ đến các tập đoàn lớn.[16]

Thứ hai, đối với các bằng sáng chế thông thường, PAE áp dụng hành vi gửi hàng loạt thư yêu cầu để gây sức ép, sau đó khởi kiện không phải vì mục tiêu thắng kiện mà để buộc đối phương ngồi vào bàn đàm phán. Theo đó, PAE tiến hành gửi thư yêu cầu cho các đối tượng được nhắm tới với nội dung thư không rõ ràng nhằm gây hoang mang, và thúc đẩy dàn xếp nhanh chóng mà không cần phải kiện tụng thực sự. Những thư này thường mô tả vi phạm một cách chung chung, không chỉ rõ sản phẩm hoặc hành vi vi phạm cụ thể và kèm theo yêu cầu cấp phép với mức phí thấp hơn chi phí kiện tụng. Theo báo cáo của Uỷ ban Thương mại Liên bang Mỹ[17], một số PAE gửi hàng nghìn thư yêu cầu hàng năm, với ví dụ điển hình là MPHJ Technology gửi 16.500 thư đòi tiền cho chức năng “scan-to-email” (quét để gửi mail), thu về hàng triệu USD trước khi bị FTC can thiệp. Các thư này được gửi theo chuỗi (thường là 03 thư), với nội dung mơ hồ và ngày càng tăng áp lực. Các doanh nghiệp có thể chọn ngó lơ thư yêu cầu và giải quyết việc này tại tòa án bằng cách chứng minh bằng sáng chế của PAE vô hiệu. Tuy nhiên, việc chứng minh một bằng sáng chế vô hiệu là một quy trình tốn kém, phức tạp và kéo dài. Các chủ thể đầu cơ bằng sáng chế hiểu rất rõ điều này và có thể biến vụ kiện từ một cuộc tranh luận về mặt pháp lý thành một bài toán kinh tế. Họ sẽ đưa ra một mức phí dàn xếp được tính toán cẩn thận sao cho luôn thấp hơn chi phí dự kiến mà bị đơn phải bỏ ra để tự bảo vệ mình tại tòa. Đối mặt với lựa chọn này, việc trả tiền để dàn xếp trở thành một quyết định kinh tế hợp lý, bất kể doanh nghiệp đó có thực sự xâm phạm hay không[18].  

Trong nhiều trường hợp, PAE không thực hiện gửi thư yêu cầu mà tiến thẳng đến việc nộp đơn kiện hàng loạt. Hành vi này được nhắc đến trong các báo cáo của Ủy ban thương mại Liên bang Mỹ (FTC), mô tả cách PAE đệ đơn kiện đồng thời nhiều bị đơn (thường từ 10 đến hàng trăm) trong một vụ hoặc một chuỗi vụ kiện liên quan đến cùng hoặc nhiều bằng sáng chế. Bản chất cốt lõi của hành vi này không phải là theo đuổi công lý hay chứng minh có hành vi vi phạm mà là khai thác kiện tụng như một công cụ ép buộc dàn xếp kinh tế, thay vì hướng tới thắng kiện tại tòa. Hơn nữa, vì bản thân những kẻ đầu cơ bằng sáng chế không "triển khai" bằng sáng chế, họ có thể tránh được các vụ kiện ngược trong các tranh chấp bằng sáng chế, do đó bảo vệ được sự an toàn của chính họ.

Đối với các bằng sáng chế thiết yếu tiêu chuẩn (SEPs), hành vi đầu cơ được đẩy lên một mức độ cao hơn thông qua chiến thuật “bắt chẹt độc quyền” (Patent hold-up). Ranh giới giữa việc thực thi quyền hợp pháp của chủ sở hữu và hành vi bắt chẹt độc quyền nằm ở việc tuân thủ nghĩa vụ FRAND (Fair, Reasonable and Non - discriminatory: Công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử). Xét hành vi thực thi quyền lợi hợp pháp, các PAE sẽ phải thể hiện thiện chí đàm phán, đưa ra một mức phí bản quyền hợp lý dựa trên giá trị thực sự của sáng chế. Họ chỉ tìm đến tòa án như biện pháp cuối cùng nếu bên kia từ chối đàm phán một cách vô lý. Tuy vậy, trong trường hợp này, các PAE cố tình vi phạm nghĩa vụ cấp phép FRAND bằng cách từ chối đàm phán thiện chí, ép giá bản quyền “cắt cổ” so với giá trị của sáng chế và đặc biệt là sử dụng lệnh cấm bán sản phẩm như một công cụ tối thượng để buộc các doanh nghiệp phải chấp nhận những điều khoản vô lý. So với hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế thông thường, hành vi sử dụng SEPs như một công cụ để gây sức ép là một hành vi nguy hiểm.

5. Nguy cơ xuất hiện patent troll tại Việt Nam và bài học từ kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực tư pháp

5.1. Hệ lụy của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế

Patent troll gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường đổi mới sáng tạo và sự phát triển trong lĩnh vực kinh tế nói chung và công nghệ nói riêng.

Một là, patent troll có tác động mạnh mẽ, trực tiếp đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ vì đây là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Khi đối mặt với patent troll, các công ty thường buộc phải chuyển hướng nguồn lực từ hoạt động nghiên cứu và phát triển sang giải quyết tranh chấp. Từ đó họ gặp khó khăn vì bị trì hoãn công việc sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Hai là, patent troll để lại gánh nặng tài chính và tâm lý đối với các chủ thể có liên quan. Đứng trước vụ kiện tụng có chi phí khổng lồ, các công ty thường có tâm lý chấp nhận thỏa thuận ngay cả khi họ không vi phạm chỉ để tránh chi phí kiện tụng kéo dài. Điều này làm tăng thêm lo ngại về việc thực hiện các hoạt động đổi mới mạo hiểm, làm suy giảm khả năng tái đầu tư vào các hoạt động sản xuất, nghiên cứu và phát triển.

Bên cạnh đó, việc các chủ thể đầu cơ bằng độc quyền sáng chế nộp đồng thời nhiều đơn kiện với nội dung tương tự nhằm vào các doanh nghiệp khác nhau làm gia tăng đột biến số lượng vụ án sáng chế, trong khi đây vốn là loại tranh chấp phức tạp, đòi hỏi đánh giá chuyên sâu về kỹ thuật và pháp lý. Việc xử lý số lượng lớn vụ kiện tương tự cũng làm tăng chi phí tố tụng, kéo dài thời gian giải quyết và buộc hệ thống tư pháp phải phân bổ thêm nguồn lực chuyên môn. Về lâu dài, tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của tòa án mà còn đặt ra yêu cầu cải cách pháp luật nhằm cân bằng giữa bảo hộ quyền sáng chế và ngăn ngừa hành vi lạm dụng quyền.

5.2. Đánh giá khả năng tác động của hành vi đầu cơ bằng độc quyền sáng chế đến Việt Nam dựa trên thực tiễn pháp lý và thực tiễn xã hội.

5.2.1. Thực tiễn xã hội

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển dịch sang nền kinh tế tri thức, lĩnh vực sáng chế của hệ thống SHTT Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến đáng kể.

Theo số liệu thống kê của Cục SHTT Việt Nam[19], trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2024, số lượng đơn đăng ký sáng chế đã nộp tăng liên tục từ 4447 đơn lên 9904 đơn, có xu hướng tăng ổn định theo từng năm. Song song với đó, số lượng bằng độc quyền sáng chế đã cấp trong cùng giai đoạn cũng gia tăng tương tự, từ 1368 bằng vào năm 2014 lên 4430 bằng vào năm 2024.

Thực tế cho thấy, Việt Nam chưa ghi nhận sự xuất hiện của hiện tượng đầu cơ bằng độc quyền sáng chế. Nguyên nhân nằm ở thị trường bằng sáng chế chưa lớn, số lượng bằng sáng chế được cấp và giá trị thương mại của chúng chưa cao so với thế giới. Theo báo cáo thường niên Hoạt động sở hữu trí tuệ năm 2024 của Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam cho thấy, trong năm 2024, Cục tiếp nhận 9.904 đơn sáng chế, xử lý thẩm định nội dung 8.987 đơn, nhưng chỉ cấp văn bằng bảo hộ cho 4.430 đơn - tương đương tỷ lệ cấp bằng đạt khoảng 49,3%. Như vậy, hơn 50% số đơn sáng chế đã qua thẩm định hình thức và được đưa vào thẩm định nội dung vẫn bị từ chối hoặc bị người nộp đơn tự rút bỏ do không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn bảo hộ. Hơn nữa, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc doanh nghiệp gia công cho các tập đoàn đa quốc gia có vốn đầu tư nước ngoài, các doanh nghiệp ít sở hữu công nghệ gốc hoặc sáng chế độc quyền nên không phải là đối tượng hấp dẫn cho các hoạt động thu lợi từ kiện tụng sáng chế.

Tuy nhiên, khả năng tác động tới Việt Nam của các thực thể đầu cơ bằng độc quyền sáng chế không phải là không có. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đang làm thay đổi cấu trúc nền kinh tế, mở rộng phạm vi ứng dụng của các quyền sở hữu công nghiệp, đặc biệt là quyền độc quyền sáng chế. Thực tế, trong những năm gần đây, tỷ lệ đơn đăng ký sáng chế do các chủ thể nước ngoài nộp tại Việt Nam chiếm đại số (8678/9904 đơn đăng ký sáng chế vào năm 2024), trong khi phần lớn bằng sáng chế được cấp cho doanh nghiệp và tổ chức Việt Nam vẫn còn khiêm tốn cả về số lượng lẫn giá trị kinh tế. Điều này phản ánh khoảng cách công nghệ còn lớn giữa các doanh nghiệp trong nước và các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời biến Việt Nam trở thành thị trường tiềm năng để các thực thể nước ngoài - trong đó có PAE có thể tích lũy danh mục bằng sáng chế. Khi các doanh nghiệp trong nước bắt đầu chú trọng hơn đến bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, nguy cơ xảy ra các tranh chấp liên quan đến sáng chế, bao gồm cả tranh chấp có yếu tố đầu cơ bằng độc quyền là điều khó tránh khỏi, đặc biệt là khi hệ thống pháp lý và năng lực ứng phó của doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện.

5.2.2. Thực tiễn pháp lý

Đi cùng với sự vận động đổi mới của xã hội nói chung và lĩnh vực khoa học công nghệ nói riêng, pháp luật Việt Nam cũng có những sự thay đổi để kịp thời điều chỉnh các quan hệ xã hội mới phát sinh, bảo đảm môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và thúc đẩy sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Trước tiên là việc Việt Nam đã hoàn thiện cơ chế “Hủy bỏ hiệu lực bằng sáng chế một phần hoặc toàn bộ” được quy định tại Điều 96 Luật SHTT Việt Nam, cho phép bị đơn dễ dàng phản tố vô hiệu ngay trong vụ án xâm phạm. Hơn nữa, việc giới hạn bồi thường được quy định kết hợp giữa mức thiệt hại thực tế chứng minh được, lợi ích bị mất và chi phí hợp lý (Điều 205 Luật SHTT ) thay vì mức khống chế cố định trước đây cũng làm giảm động cơ đòi bồi thường ở mức quá cao của chủ thể đầu cơ bằng độc quyền sáng chế.

Một cơ chế quan trọng là nghĩa vụ sử dụng sáng chế và cấp phép bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng. Theo khoản 1 Điều 136 Luật SHTT Việt Nam: “Chủ sở hữu sáng chế có nghĩa vụ sản xuất sản phẩm được bảo hộ hoặc áp dụng quy trình được bảo hộ để đáp ứng nhu cầu quốc phòng, an ninh, phòng bệnh, chữa bệnh, dinh dưỡng cho Nhân dân hoặc các nhu cầu cấp thiết khác của xã hội.” Nếu không thực hiện nghĩa vụ này, cơ quan có thẩm quyền có quyền quyết định chuyển giao bắt buộc quyền sử dụng sáng chế cho bên thứ ba mà không cần sự đồng ý của chủ bằng và kèm theo một khoản bồi thường hợp lý theo Điều 145 và Điều 146 Luật này. Đồng thời, quyền được chuyển giao phải đáp ứng điều kiện hạn chế được quy định. Cơ chế này tuân thủ Hiệp định TRIPS và các FTA như CPTPP, EVFTA, ưu tiên lợi ích quốc gia và xã hội, qua đó làm giảm lợi thế độc quyền của các chủ thể đầu cơ bằng sáng chế, vốn thường không trực tiếp khai thác sáng chế trên thực tế.

Pháp luật SHTT Việt Nam hiện tại quy định cơ chế phản đối đơn đăng ký sở hữu công nghiệp tại Điều 112a Luật SHTT. Theo đó trước ngày có quyết định cấp bằng độc quyền sáng chế và trong thời hạn 09 tháng kể từ ngày đơn đăng ký sáng chế được công bố, bất kỳ người thứ ba nào cũng có quyền phản đối việc cấp văn bằng bảo hộ. Ý kiến phản đối phải được lập thành văn bản kèm theo tài liệu hoặc trích dẫn nguồn thông tin để chứng minh. Quy định này có ý nghĩa tiền kiểm, góp phần kiểm soát được chất lượng bằng độc quyền sáng chế trước khi chúng chính thức có hiệu lực bảo hộ.

Luật SHTT Việt Nam cũng trao quyền tự bảo vệ cho các tổ chức, cá nhân là bị đơn trong vụ kiện xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại Điều 198 Luật SHTT. Cụ thể, các tổ chức, cá nhân là bị đơn trong vụ kiện xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nếu được Tòa án kết luận là không thực hiện hành vi xâm phạm có quyền yêu cầu Tòa án buộc nguyên đơn thanh toán cho mình chi phí hợp lý để thuê luật sư hoặc các chi phí khác theo quy định của pháp luật. Tổ chức, cá nhân lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác thì tổ chức, cá nhân bị thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án buộc bên lạm dụng thủ tục đó phải bồi thường cho những thiệt hại do việc lạm dụng gây ra, trong đó bao gồm chi phí hợp lý để thuê luật sư. Quy định này tạo cơ chế răn đe nhất định đối với các chủ thể đầu cơ bằng độc quyền sáng chế khi lạm dụng thủ tục tố tụng, đánh vào tâm lý sợ rủi ro của các chủ thể đầu cơ bằng độc quyền sáng chế khi thực khi lấn sâu vào vụ kiện, giảm thiểu rủi ro cho các doanh nghiệp bị kiện sai, đồng thời khuyến khích chủ thể quyền sử dụng thủ tục bảo vệ một cách thiện chí và có trách nhiệm.

Dẫu đã có những cơ chế kiểm soát nhất định, pháp luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam vẫn còn một số điểm thể chế có thể bị PAE lợi dụng để tiến hành hoạt động đầu cơ.

Pháp luật Việt Nam không cấm tuyệt đối bảo hộ sáng chế liên quan đến phần mềm máy tính - đối tượng bằng sáng chế ưa thích của PAE, có thể tạo điều kiện thuận lợi để họ thu thập và tích lũy bằng sáng chế tại Việt Nam phục vụ mục đích đầu cơ. Theo khoản 2 Điều 59 Luật Sở hữu trí tuệ, pháp luật Việt Nam hiện không công nhận bảo hộ chương trình máy tính dưới hình thức sáng chế. Tuy nhiên, trong thực tiễn, nếu đối tượng yêu cầu bảo hộ của sáng chế liên quan đến chương trình máy tính có đặc tính kỹ thuật, và chương trình, khi chạy trên máy tính, tạo ra hiệu quả kỹ thuật khác ngoài các tương tác vật lý thông thường giữa chương trình và máy tính, đối tượng này có khả năng được bảo hộ với danh nghĩa sáng chế. Điều kiện này mặc dù không được luật hóa, nhưng đã được thể hiện trong Mục 5.8.2.5 của “Quy chế thẩm định đơn đăng ký sáng chế năm 2010”, được sửa đổi, bổ sung năm 2020 - một tài liệu tham khảo thể hiện hướng dẫn do Cục SHTT Việt Nam ban hành. Hiện nay, ở giai đoạn thẩm định hình thức, điều kiện “kỹ thuật” nêu trên của sáng chế liên quan đến chương trình máy tính khá dễ đáp ứng khi chỉ cần thể hiện đối tượng yêu cầu bảo hộ là “Phương pháp nhằm một mục đích được thực hiện bởi máy tính...”, “Thiết bị xử lý...”, hoặc “Vật ghi đọc được bởi máy tính lưu trữ chương trình để thực hiện phương pháp...” . Điều này đã và đang làm gia tăng nhanh chóng số lượng bằng sáng chế phần mềm/kinh doanh tại Việt Nam, đặc biệt ở các lĩnh vực fintech, thương mại điện tử, quảng cáo trực tuyến. Sự gia tăng này, dù phản ánh xu hướng hội nhập quốc tế và khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ lớn về sự xuất hiện và hoạt động của các PAE tại Việt Nam trong tương lai.

         Về giải quyết tranh chấp sáng chế tại tòa án, hệ thống giải quyết tranh chấp sáng chế tại Việt Nam hiện nay vẫn còn những tồn tại, tạo môi trường tương đối thuận lợi cho PAE nếu họ quyết định đầu cơ bằng sáng chế tại thị trường Việt Nam. Thứ nhất, chi phí tố tụng dân sự cao và thời gian xử lý kéo dài, vẫn tạo áp lực dàn xếp rất lớn - điều này chính là môi trường kiện tụng mà PAE mong muốn. Thứ hai, Việt Nam không quy định “bên thua chịu toàn bộ chi phí” (nguyên tắc loser-pays) khi khởi kiện tại tòa án, đương sự chỉ phải chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ nếu yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận, không phải bồi hoàn phí luật sư hay các chi phí hợp lý khác của bên thắng kiện. Do vậy, PAE gần như không thiệt hại đáng gì đáng kể nếu thua kiện, trong khi doanh nghiệp Việt phải bỏ ra hàng tỷ đồng để bảo vệ mình dù thắng kiện. Thứ ba, biện pháp thương lượng, hòa giải được ưu tiên, thường có tỷ lệ thành công cao và diễn ra trước hoặc trong quá trình tố tụng - đây là thời điểm lý tưởng PAE dùng để ép dàn xếp với số tiền vừa phải mà không cần ra tòa. Cuối cùng việc thiếu quy định xử phạt hành vi gửi thư cảnh báo hàng loạt thiếu căn cứ hợp lý khiến PAE có thể tự do gửi thư yêu cầu mà không sợ bị kiện ngược hay chịu bất cứ chế tài nào.  

Tóm lại, dù không cấm trực tiếp, pháp luật Việt Nam hạn chế hiệu quả hành vi đầu cơ bằng sáng chế thông qua yêu cầu khai thác thực tế bắt buộc, cơ chế cấp phép chuyển giao quyền sử dụng không tự nguyện, phí duy trì cao và các biện pháp chống lạm dụng quyền, nhằm đảm bảo sáng chế phục vụ đổi mới sáng tạo và lợi ích xã hội thay vì trở thành công cụ kiếm tiền từ kiện tụng.

5.3. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới

5.3.1. Hoa Kỳ

Hoa Kỳ có hệ thống chính trị - xã hội hoạt động trên sự chia sẻ quyền lực giữa chính quyền liên bang và năm mươi tiểu bang độc lập. Mô hình này tuy tạo ra sự đa dạng nhưng cũng gây ra những phức tạp nhất định trong việc áp dụng pháp luật, từ đó khiến việc điều chỉnh hành vi đầu cơ bằng sáng chế cũng trở nên phức tạp hơn. Và trên thực tế, Hoa Kỳ không có một đạo luật liên bang riêng biệt cấm hoàn toàn patent troll, thay vào đó là hệ thống pháp luật sử dụng kết hợp các biện pháp gián tiếp và trực tiếp ở cả cấp liên bang và cấp bang để hạn chế hành vi đầu cơ bằng sáng chế[20]. Tiêu biểu nhất là nỗ lực ở cấp bang khi tính đến năm 2026, đã có khoảng 34 bang tại Mỹ ban hành các đạo luật riêng để chống lại các hành vi thực thi quyền ác ý trong sáng chế.

Trong đó, điển hình nhất là ba mô hình tại các bang Vermont, Wisconsin và Texas[21]:

(i) Mô hình Vermont: Đây là mô hình phổ biến nhất khi được hơn 25 bang học tập vì tính linh hoạt và bao quát cao. Thay vì đưa ra một định nghĩa cứng nhắc về hành vi ác ý hay thiện chí, Vermont đưa ra một danh sách các yếu tố để Tòa án bang tự đánh giá hành vi. Nếu bị đơn có hành vi gửi thư yêu cầu mà không cung cấp đầy đủ thông tin thiết yếu, yêu cầu trả phí bản quyền trong thời gian quá ngắn hoặc mức phí quá vô lý và chủ sở hữu bằng sáng chế là thực thể không có hoạt động sản xuất hoặc nghiên cứu thực chất liên quan đến sáng chế đó, hành vi này được xem là hành vi thực thi quyền ác ý. Nếu chủ sở hữu bằng sáng chế là các trường đại học hoặc tổ chức nghiên cứu và có lịch sử thực thi quyền sáng chế thành công tại tòa án, hành vi của bị đơn sẽ là hành vi thực thi quyền thiện chí.

(ii) Mô hình Wisconsin: Mô hình này không tập trung nhiều vào việc đo lường mức độ ác ý mà tập trung vào hình thức và nội dung của các thư yêu cầu. Nếu một bên gửi cho bên kia một lá thư yêu cầu không minh bạch, hành vi này mặc nhiên bị coi là hành vi vi phạm pháp luật của bang. Điều này giúp tạo ra một hàng rào ngăn cản, khiến các chủ thể đầu cơ bằng sáng chế không thể gửi thư yêu cầu một cách dễ dàng như trước.

(iii) Mô hình Texas: Texas là nơi diễn ra rất nhiều vụ kiện bằng sáng chế lớn, nên luật của bang này luôn cố gắng đảm bảo cân bằng lợi ích giữa các nhà sáng chế thực thụ và lợi ích xã hội. Tại đây, Tòa án tập trung vào các hành vi lừa dối cụ thể và sử dụng các thuật ngữ tương thích với án lệ của Tòa án liên bang để định nghĩa các hành vi này. Mô hình này thể hiện sự thận trọng, nhằm tránh việc các công ty công nghệ lớn lạm dụng luật bang để gây khó dễ cho các nhà sáng chế chân chính.

Việt Nam, với hệ thống pháp luật tập trung và Luật Sở hữu trí tuệ đang phát triển, có thể học hỏi những kinh nghiệm hạn chế patent troll tại các tiểu bang Hoa Kỳ như: yêu cầu thư thông báo vi phạm phải minh bạch chi tiết, dùng yếu tố linh hoạt để xác định lạm dụng quyền, ngoại lệ cho trường đại học/viện nghiên cứu, đồng thời tăng cơ chế xử lý nhanh (phạt hành chính, bồi thường thiệt hại) nhằm ngăn chặn các chủ thể đầu cơ nước ngoài nhắm vào doanh nghiệp nhỏ, mà không làm phức tạp hóa hệ thống hay ảnh hưởng đến nhà sáng chế nội địa.

5.3.2. Trung Quốc

Tại Trung Quốc, hành vi đầu cơ bằng sáng chế vẫn chưa trở thành vấn đề nghiêm trọng. Các nghiên cứu và báo cáo gần nhất vẫn cho thấy tỷ lệ vụ kiện bởi PAE chuyên nghiệp khá thấp. Ưu điểm của quốc gia này nằm ở khả năng phản ứng nhanh với các hiện tượng mới, kết hợp với các biện pháp răn đe mạnh tay. Đối diện với patent troll, một trong những cải cách trọng tâm của Trung Quốc là việc chuyên môn hóa hệ thống xét xử các vụ kiện sáng chế khi xây dựng các Tòa chuyên trách về SHTT tại một số tỉnh.

Một trong những bước tiến đáng chú ý của Trung Quốc trong việc kiểm soát hành vi lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ là mở rộng khả năng can thiệp của pháp luật hình sự đối với các hành vi lợi dụng kiện tụng để đầu cơ trục lợi. Theo đó, trong trường hợp của patent troll, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ tội tống tiền theo Bộ luật Hình sự Trung Quốc[22]. Mặc dù patent troll có thể được gắn mác là hành vi thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng chế, nhưng xét về bản chất, hành vi này có mức độ tương thích cao với tội tống tiền theo Bộ luật Hình sự Trung Quốc bởi các yếu tố sau:

Trước hết, dấu hiệu quan trọng là mục đích chiếm đoạt tài sản trái pháp luật, thể hiện ở việc các chủ thể này nắm giữ những sáng chế không có giá trị kỹ thuật thực chất hoặc không liên quan đáng kể đến công nghệ mà doanh nghiệp bị kiện đang sử dụng. Trong trường hợp đó, việc khởi kiện hoặc đe dọa khởi kiện không nhằm bảo vệ quyền hợp pháp mà chủ yếu nhằm gây sức ép buộc đối phương phải trả tiền dàn xếp. Khoản bồi thường hoặc phí cấp phép được yêu cầu thường không dựa trên giá trị khai thác thực tế của sáng chế mà dựa vào khả năng tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của bị đơn, qua đó cho thấy rõ mục tiêu trục lợi.

Bên cạnh đó, yếu tố đe dọa và uy hiếp tinh thần cũng được xem là dấu hiệu đặc trưng của hành vi đầu cơ sáng chế. Khác với tranh chấp sáng chế thông thường, các chủ thể này thường lựa chọn thời điểm nhạy cảm của doanh nghiệp để gửi thư cảnh báo hàng loạt, khiếu nại tới cơ quan quản lý hoặc nhà đầu tư, hoặc tiến hành khởi kiện với mục đích chính là kéo doanh nghiệp vào quá trình tố tụng tốn kém và kéo dài. Việc sử dụng tố tụng như một công cụ gây áp lực thay vì cơ chế giải quyết tranh chấp thực chất được xem là biểu hiện của hành vi cưỡng ép tài sản dưới hình thức mới.

Ngoài ra, hậu quả của hành vi thể hiện ở việc nạn nhân buộc phải chuyển giao tài sản trái với ý chí tự do của mình. Doanh nghiệp có thể chấp nhận trả tiền dàn xếp dù tin rằng mình không xâm phạm sáng chế, chỉ để tránh rủi ro pháp lý lớn hơn. Theo quan điểm của Trung Quốc, việc ý chí tự do bị hạn chế trong bối cảnh áp lực kiện tụng đã đủ để xác định dấu hiệu hậu quả của tội tống tiền, mà không cần chứng minh trạng thái sợ hãi theo nghĩa tâm lý học truyền thống.

Tuy khẳng định khả năng áp dụng chế tài hình sự đối với patent troll, cơ quan tiến hành tố tụng Trung Quốc vẫn nhấn mạnh sự thận trọng trong thực thi, nhằm tránh làm suy giảm môi trường bảo hộ sáng chế và quyền khởi kiện chính đáng. Ranh giới giữa việc bảo vệ quyền hợp pháp và hình sự hóa hành vi thực thi quyền là rất mong manh. Kinh nghiệm này gợi mở cho Việt Nam xây dựng tiêu chí nhận diện rõ ràng giữa thực thi quyền hợp pháp và lạm dụng quyền nhằm trục lợi, đồng thời thiết kế cơ chế xử lý theo hướng phân tầng, ưu tiên biện pháp dân sự và tố tụng trước khi cân nhắc trách nhiệm hình sự. Cách tiếp cận này không chỉ giúp kiểm soát nguy cơ patent troll mà còn góp phần duy trì niềm tin vào hệ thống bảo hộ sáng chế và thúc đẩy môi trường đổi mới sáng tạo bền vững.

Kết luận

Đầu cơ bằng độc quyền sáng chế là biểu hiện của xu hướng thương mại hóa và lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ trong bối cảnh kinh tế tri thức toàn cầu. Đối với Việt Nam, sự gia tăng số lượng sáng chế và quá trình hội nhập sâu rộng đòi hỏi phải sớm xây dựng cơ chế nhận diện và phòng ngừa phù hợp. Việc hoàn thiện pháp luật cần hướng tới cân bằng giữa bảo hộ quyền sáng chế và lợi ích công cộng, đồng thời thiết lập các biện pháp kiểm soát hiệu quả nhưng không làm suy giảm động lực đổi mới sáng tạo. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng môi trường công nghệ lành mạnh và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

 

QUÁCH THỊ LÊ NA, LƯƠNG NGUYỆT MINH (Đại học Luật Hà Nội)

[1] Edward Lee, Patent Trolls: Moral Panics, Motions in Limine, and Patent Reform, Stanford Technology Law Review, Vol. 19, 2016, tr. 121-122.

[2] Federal Trade Commission (2003), To Promote Innovation: The Proper Balance of Competition and Patent Law and Policy, https://www.ftc.gov/sites/default/files/documents/reports/promote-innovation-proper-balance-competition-and-patent-law-and-policy/innovationrpt.pdf, truy cập ngày 31/10/2025.

[3] eBay Inc. v. MercExchange, L.L.C., No. 05-130 (2006)

[4] Jennifer Kahaulelio Gregory, The Troll Next Door, 6 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 292 (2007)

[5] Peter N. Detkin, Leveling the Patent Playing Field, 6 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 636 (2007)

[6] Federal Trade Commission, Patent Assertion Entity Activity: An FTC Study, tr. 42-43, 2016, https://www.ftc.gov/reports/patent-assertion-entity-activity-ftc-study,  truy cập ngày 17/8/2025.

[7] tlđd, tr. 45-46

[8] tlđd, tr. 47-49

[9] Fiona Scott Morton, Carl Shapiro, Strategic Patent Acquisitions, tr. 2, 2013,

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2288911,  truy cập ngày 18/8/2025.

[10] tlđd, tr. 31

[11] tlđd, tr. 32

[12] Cohen, Lauren, Umit G. Gurun, and Scott Duke Kominers. "Patent Trolls: Evidence from Targeted Firms." Harvard Business School Working Paper, No. 15-002, July 2014. (Revised June 2018.)

[13] Ma Zhongfa, An Huizhong, Patent Troll – Những kẻ đầu cơ bằng sáng chế, https://zhuanlan.zhihu.com/p/696385743, truy cập ngày 8/10/2025

[14] Jorge L. Contreras and Peter Georg Picht, “Are PAEs Different? The Legal Treatment of Patent Assertion Entities in Europe and the United States” , 16/8/2021, truy cập 2/11/2025

[15] Obamawhitehouse, Executive Office of the President, PATENT ASSERTION ANDU.S. INNOVATION, 6/2013

[16]App Developers: Lodsys is Back. It's Time to Beat this Troll, https://www.eff.org/deeplinks/2013/04/app-developers-lodsys-back, truy cập 2/11/2025

[17]Federal Trade Commission, Patent Assertion Entity Activity: An FTC Study, 2016

[18] Dương Diên Siêu và Ngô Thạc: Ngăn chặn "Bọn troll sáng chế" cản trở sự đổi mới, https://www.rmzxw.com.cn/c/2018-01-17/1933536.shtml

[19] Cục SHTT Việt Nam, Báo cáo thường niên hoạt động Sở hữu trí tuệ 2024, Phụ lục, tr. 67-69, https://ipvietnam.gov.vn/bao-cao-thuong-nien1/-/asset_publisher/9ms4TOnryApG/content/bao-cao-thuong-nien-hoat-ong-so-huu-tri-tue-2024, truy cập ngày 14/1/2026

[20] Will Roberts (2025), Closing in on the Patent Troll: State Legislatures’ Role in Combatting Trolling Behavior, 109 Minn. L. Rev. 2465.

[21] Tlđd

[22] https://www.spp.gov.cn/spp/ztk/dfld/202006/t20200621_477345.shtml, truy cập ngày 5/1/2026

 

Tài liệu tham khảo

1. Văn bản quy phạm pháp luật và Tài liệu chính thống

  • Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019, 2022).
  • Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam, Báo cáo thường niên hoạt động Sở hữu trí tuệ năm 2024, [Trực tuyến], truy cập ngày 14/01/2026 tại: https://ipvietnam.gov.vn.
  • Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam, Quy chế thẩm định đơn đăng ký sáng chế năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2020).

Quốc tế:

  • Federal Trade Commission (FTC), To Promote Innovation: The Proper Balance of Competition and Patent Law and Policy, 2003.
  • Federal Trade Commission (FTC), Patent Assertion Entity Activity: An FTC Study, 2016.
  • Obamawhitehouse (Executive Office of the President), Patent Assertion and U.S. Innovation, 2013.

2.  Sách và Từ điển

  • Hoàng Phê (Chủ biên), Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng.

3. Tài liệu nước ngoài

  • Bessen, J., Ford, J., & Meurer, M. J., "The Private and Social Costs of Patent Trolls", 34 Regulation 26, 2012.
  • Cohen, L., Gurun, U. G., & Kominers, S. D., "Patent Trolls: Evidence from Targeted Firms", Harvard Business School Working Paper, No. 15-002, 2014 (Revised 2018).
  • Chien, Colleen, "From Home-Run Locality to Global Player: The Internationalization of Patent Trolls", 2010.
  • Detkin, Peter N., "Leveling the Patent Playing Field", 6 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 636, 2007.
  • Gregory, Jennifer K., "The Troll Next Door", 6 J. Marshall Rev. Intell. Prop. L. 292, 2007.
  • Lee, Edward, "Patent Trolls: Moral Panics, Motions in Limine, and Patent Reform", Stanford Technology Law Review, Vol. 19, 2016.
  • Scott Morton, F., & Shapiro, C., "Strategic Patent Acquisitions", 2013.
  • Contreras, J. L., & Picht, P. G., "Are PAEs Different? The Legal Treatment of Patent Assertion Entities in Europe and the United States", 2021.
  • Roberts, Will, "Closing in on the Patent Troll: State Legislatures’ Role in Combatting Trolling Behavior", 109 Minn. L. Rev. 2465, 2025.
  • Thumm, N., & Gabison, G., "Patent Assertion Entities in Europe: Their impact on innovation and knowledge transfer in ICT markets", European Commission (JRC), 2016.
  •  Tòa án tối cao Hoa Kỳ, án lệ eBay Inc. v. MercExchange, L.L.C., No. 05-130, 2006
  • Electronic Frontier Foundation (EFF), "App Developers: Lodsys is Back. It's Time to Beat this Troll", [Trực tuyến], truy cập ngày 02/11/2025 tại: https://www.eff.org.
  • Ma Zhongfa & An Huizhong, "Patent Troll – Những kẻ đầu cơ bằng sáng chế", [Trực tuyến], truy cập ngày 08/10/2025 tại: https://zhuanlan.zhihu.com.
  • Dương Diên Siêu & Ngô Thạc, "Ngăn chặn 'Bọn troll sáng chế' cản trở sự đổi mới", truy cập ngày 2/11/2025

Bài liên quan