Phân biệt “pháo nổ”, “pháo hoa nổ”, “pháo hoa”: Nhận diện đúng để tránh vi phạm pháp luật

Theo điểm a khoản 1 Điều 3 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 của Chính phủ về quản lý, sử dụng pháo: “Pháo nổ là sản phẩm được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp, khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện gây ra tiếng nổ hoặc gây ra tiếng rít, tiếng nổ và hiệu ứng màu sắc trong không gian. Pháo nổ gây ra tiếng rít, tiếng nổ và hiệu ứng màu sắc trong không gian được gọi là pháo hoa nổ.”

Như vậy, về mặt pháp lý, “pháo nổ” là khái niệm bao gồm cả pháo nổ thông thường và pháo hoa nổ. Đặc điểm chung của hai loại này là đều chứa thuốc pháo nổ và khi sử dụng sẽ phát ra tiếng nổ. 

Trong khi đó, điểm b khoản 1 Điều 3 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP quy định: “Pháo hoa là sản phẩm được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp, khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện tạo ra các hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, màu sắc trong không gian, không gây ra tiếng nổ.”

Yếu tố “không gây ra tiếng nổ” là căn cứ quan trọng để phân biệt pháo hoa với pháo nổ và pháo hoa nổ. Pháo hoa không chứa thuốc pháo nổ. Một số sản phẩm thường được sử dụng trong dịp Tết như que, nến phát sáng tạo tia lửa nhiều màu sắc nhưng không phát ra tiếng nổ cũng thuộc nhóm này.

Về nguyên tắc sử dụng trong dịp Tết, pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối việc sử dụng pháo nổ và pháo hoa nổ trong dân cư, trừ trường hợp đặc biệt do tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ thực hiện theo quy định.

Đối với pháo hoa không gây tiếng nổ, Điều 17 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được sử dụng trong các trường hợp: lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, hội nghị, khai trương, ngày kỷ niệm và trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Như vậy, trong dịp Tết Nguyên đán, người dân được phép sử dụng pháo hoa không gây tiếng nổ nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định và mua tại các tổ chức, doanh nghiệp được phép sản xuất, kinh doanh pháo hoa.

Bên cạnh việc phân định loại pháo được phép sử dụng, Điều 5 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP quy định đầy đủ các hành vi bị nghiêm cấm như sau:

- Nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc chiếm đoạt pháo nổ; trừ trường hợp tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, cung cấp, vận chuyển, sử dụng pháo hoa nổ theo quy định tại Nghị định này.

- Nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng trái phép pháo hoa, thuốc pháo.

- Mang pháo, thuốc pháo trái phép vào, ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc vào nơi cấm, khu vực cấm, khu vực bảo vệ và mục tiêu bảo vệ.

- Lợi dụng, lạm dụng việc sử dụng pháo để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

- Trao đổi, tặng, cho, gửi, mượn, cho mượn, thuê, cho thuê, cầm cố pháo hoa nổ hoặc thuốc pháo để sản xuất pháo trái phép; vận chuyển, bảo quản, tiêu hủy pháo không bảo đảm an toàn hoặc làm ảnh hưởng đến môi trường.

- Chiếm đoạt, mua, bán, trao đổi, tặng, cho, mượn, cho mượn, thuê, cho thuê, cầm cố, làm giả, sửa chữa, tẩy xóa các loại giấy phép về pháo.

- Giao pháo hoa nổ, thuốc pháo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân không đủ điều kiện theo quy định.

- Hướng dẫn, huấn luyện, tổ chức huấn luyện cách thức chế tạo, sản xuất, sử dụng trái phép pháo dưới mọi hình thức.

- Cố ý cung cấp thông tin sai lệch về quản lý, bảo quản pháo, thuốc pháo; không báo cáo hoặc báo cáo không kịp thời, che giấu hoặc làm sai lệch thông tin về việc mất, thất thoát, tai nạn, sự cố về pháo, thuốc pháo.

Về mức xử phạt, Điều 13 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP quy định cụ thể các hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng pháo và thuốc pháo bị xử phạt theo từng mức độ.

Mức phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng được áp dụng đối với hành vi không thực hiện báo cáo định kỳ về tình hình, kết quả công tác quản lý, sử dụng pháo; hoặc sử dụng pháo hoa không đúng quy định của pháp luật.

Mức phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng áp dụng đối với hành vi giao pháo hoa, thuốc pháo hoa cho cơ quan, tổ chức, cá nhân không đủ điều kiện theo quy định.

Mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng áp dụng đối với các hành vi như: chiếm đoạt, mua, bán, trao đổi, tặng, cho, mượn, cho mượn, thuê, cho thuê, cầm cố các loại giấy phép về pháo; cố ý cung cấp thông tin sai lệch trong quản lý, bảo quản pháo, thuốc pháo hoặc không báo cáo, che giấu, làm sai lệch thông tin về việc mất, thất thoát, tai nạn, sự cố về pháo, thuốc pháo; vận chuyển, bảo quản, tiêu hủy pháo không bảo đảm an toàn hoặc làm ảnh hưởng tới môi trường; không thử nghiệm, kiểm định, đánh giá và đăng ký các loại pháo theo quy định của pháp luật trước khi sản xuất, kinh doanh, sử dụng tại Việt Nam; tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung các loại giấy phép về pháo.

Mức phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng áp dụng đối với các hành vi nghiêm trọng hơn, bao gồm: hướng dẫn, huấn luyện, tổ chức huấn luyện trái phép cách thức chế tạo, sản xuất, sử dụng pháo; lợi dụng, lạm dụng việc sử dụng pháo để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; mang pháo hoa, thuốc pháo trái phép vào, ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc vào nơi cấm, khu vực cấm, khu vực bảo vệ; trao đổi, cho, tặng, gửi, mượn, cho mượn, thuê, cho thuê, cầm cố pháo hoa nổ hoặc thuốc pháo để sản xuất pháo trái phép; sử dụng trái phép hoặc chiếm đoạt pháo nổ, pháo hoa nổ, thuốc pháo; giao pháo hoa nổ, thuốc pháo nổ cho cơ quan, tổ chức, cá nhân không đủ điều kiện.

Ngoài hình thức xử phạt hành chính, khoản 7 Điều 13 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP còn quy định các hình thức xử phạt bổ sung như: tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; tước quyền sử dụng giấy phép về pháo từ 03 tháng đến 12 tháng.

Bên cạnh đó, khoản 8 Điều 13 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP quy định các biện pháp khắc phục hậu quả, gồm: buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm; buộc nộp lại giấy phép về pháo đối với hành vi vi phạm.

Như vậy, đối với các hành vi vi phạm quy định về pháo, đặc biệt là pháo nổ và pháo hoa nổ trong dịp Tết Nguyên đán, hệ thống chế tài hiện hành đã được thiết kế theo hướng nghiêm khắc, phân hóa rõ theo tính chất và mức độ vi phạm. Việc xử phạt và bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả không chỉ nhằm xử lý hành vi đã xảy ra mà còn mang tính răn đe, phòng ngừa, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xã hội trong thời điểm cao điểm Tết, khi nhu cầu sử dụng pháo có xu hướng gia tăng.

HOÀNG HIỆP

Nguồn ảnh: Internet.