TAND tỉnh Lâm Đồng kiến nghị hoàn thiện cơ chế tố tụng từ thực tiễn sau sáp nhập địa giới hành chính

Ngày 16/11/2026, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng, Đoàn khảo sát số 3 của Tòa án nhân dân tối cao đã làm việc với Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng nhằm khảo sát thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính năm 2015. Buổi làm việc tập trung đánh giá kết quả giải quyết các loại vụ việc, nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong bối cảnh sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông, đồng thời ghi nhận các kiến nghị hoàn thiện cơ chế tố tụng.

Tham gia Đoàn khảo sát có đồng chí Nguyễn Văn Dũng, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Trưởng đoàn; đồng chí Hoàng Diệu Thúy, Chuyên viên cao cấp, Vụ Cơ quan nội chính, Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Phan Thị Thu Hà, Trưởng phòng Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, Phó Trưởng đoàn; cùng các thành viên là Thẩm tra viên, công chức thuộc các đơn vị chuyên môn của Tòa án nhân dân tối cao.

Về phía Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng có đồng chí Nguyễn Văn Thanh, Tỉnh ủy viên, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng, cùng công chức, người lao động của đơn vị.

Đánh giá toàn diện thực tiễn thi hành pháp luật tố tụng

Tại buổi làm việc, Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã báo cáo kết quả thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính năm 2015 trong giai đoạn từ ngày 01/7/2016 đến hết ngày 30/9/2026. Báo cáo tập trung đánh giá tình hình thụ lý, giải quyết các loại vụ việc; chất lượng xét xử; việc áp dụng các quy định về chứng cứ, chứng minh, hòa giải, đối thoại, thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm và công tác thi hành bản án, quyết định của Tòa án.

Toàn cảnh buổi làm việc

Đáng chú ý, báo cáo phản ánh những thay đổi về tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án sau khi sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng cao hiệu quả quản lý và giải quyết các loại án trong tình hình mới.

Đối với lĩnh vực dân sự, từ ngày 01/7/2025 đến ngày 30/9/2026, Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã thụ lý, giải quyết 347/566 vụ án dân sự sơ thẩm, đạt tỷ lệ 61,30%; giải quyết 1.205/1.263 vụ án dân sự phúc thẩm, đạt tỷ lệ 95,40%. Đối với án kinh doanh thương mại, đã giải quyết 21/33 vụ sơ thẩm và 53/53 vụ phúc thẩm. Các vụ án lao động sơ thẩm và phúc thẩm đều được giải quyết đạt tỷ lệ 100%.

Trong quá trình giải quyết các vụ án, Tòa án cũng chỉ ra một số khó khăn liên quan đến việc thu thập, đánh giá chứng cứ, đặc biệt là hồ sơ địa chính qua nhiều thời kỳ; việc xác định nguồn gốc, quá trình sử dụng đất; sự phối hợp cung cấp tài liệu của cơ quan chuyên môn và tình trạng đương sự không hợp tác, cố tình kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

Đối với lĩnh vực tố tụng hành chính, trong kỳ báo cáo từ ngày 01/10/2025 đến ngày 30/9/2026, Tòa án đã thụ lý 306 vụ án, trong đó có 290 vụ sơ thẩm và 16 vụ phúc thẩm; đã giải quyết 216 vụ, đạt tỷ lệ 70,6%, vượt chỉ tiêu quy định 5,6%. Riêng án hành chính phúc thẩm đã giải quyết 16/16 vụ.

Báo cáo cũng ghi nhận từ năm 2019 đến nay, số lượng quyết định thi hành án hành chính là 94 quyết định; riêng năm 2026 có 17 bản án hành chính phải ra quyết định thi hành án. Công tác đối thoại được quan tâm thực hiện, tuy nhiên, do tính chất phức tạp của các vụ án hành chính, nhiều người khởi kiện vẫn từ chối tham gia đối thoại.

Khối lượng công việc lớn, yêu cầu đặt ra ngày càng cao sau sáp nhập

Tại buổi làm việc, đại diện Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã báo cáo tình hình thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính năm 2015, tập trung vào kết quả giải quyết án, công tác phối hợp liên ngành, việc ứng dụng công nghệ thông tin và những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Đồng chí Nguyễn Văn Thanh, tỉnh ủy viên, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng và đồng chí Nguyễn Văn Dũng, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao chủ trì buổi làm việc

Theo báo cáo, sau khi sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông, hệ thống Tòa án phải tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn được hợp nhất, với khối lượng công việc và yêu cầu phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị ngày càng lớn. Việc kế thừa, tiếp nhận hồ sơ, dữ liệu và quy trình công tác từ các đơn vị trước sáp nhập cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm tính liên tục, thống nhất trong hoạt động tố tụng.

Một trong những vấn đề được báo cáo đề cập là khó khăn trong xác định thẩm quyền theo lãnh thổ sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, cấp huyện và thành lập Tòa án nhân dân khu vực. Thông tin về địa chỉ cư trú của đương sự trên giấy tờ cũ có trường hợp không trùng khớp với dữ liệu quốc gia về dân cư, khiến việc xác minh nơi cư trú theo quy định tại Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự mất thêm thời gian. Việc chuyển giao hồ sơ đã thụ lý giữa các Tòa án trước đây và Tòa án nhân dân khu vực cũng có lúc còn lúng túng trong xác định mốc thời gian tính thời hạn tố tụng.

Đối với các tranh chấp phát sinh trên môi trường internet, như tranh chấp hợp đồng điện tử, giao dịch qua mạng xã hội hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại do xúc phạm danh dự trên không gian mạng, việc xác định nơi cư trú, làm việc của bị đơn hoặc nơi xảy ra thiệt hại cũng gặp khó khăn, nhất là khi người sử dụng tài khoản ảo hoặc không xác định được địa giới hành chính cụ thể.

Bên cạnh đó, trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự, hành chính, một số cơ quan hành chính còn chậm cung cấp tài liệu, chứng cứ hoặc chậm cử người tham gia hội đồng định giá, xem xét, thẩm định tại chỗ, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong các tranh chấp đất đai, tài sản và các vụ án hành chính liên quan đến quyết định quản lý nhà nước.

Những vướng mắc trong thu thập chứng cứ, tố tụng điện tử và phối hợp liên ngành

Báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế trong việc thực hiện thủ tục tố tụng trên môi trường số. Mặc dù việc tiếp nhận đơn khởi kiện, đơn kháng cáo, giao nộp tài liệu và quản lý hồ sơ điện tử đã được triển khai, nhưng số lượng đơn được gửi qua phương thức điện tử còn hạn chế. Phần lớn cá nhân, tổ chức vẫn lựa chọn nộp trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính; người dân ở vùng sâu, vùng xa, người cao tuổi và người hạn chế kỹ năng công nghệ thông tin còn gặp khó khăn khi tiếp cận phương thức này.

Đối với chứng cứ điện tử, tài liệu trong các vụ án dân sự thường có nhiều định dạng, có tài liệu bản giấy, bản gốc, chữ ký, dấu xác nhận hoặc cần đối chiếu tính xác thực. Vì vậy, việc số hóa và sử dụng tài liệu điện tử chưa thể thay thế hoàn toàn việc xuất trình bản giấy, bản gốc trong nhiều trường hợp. Việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng bằng phương thức điện tử cũng còn vướng mắc khi thông tin địa chỉ thư điện tử, số điện thoại và tài khoản điện tử của người tham gia tố tụng chưa được cập nhật đầy đủ; việc xác định người nhận đã thực sự nhận văn bản và thời điểm nhận chưa thuận lợi.

Đáng chú ý, việc tổ chức phiên họp, phiên tòa trực tuyến tuy đã được triển khai với 04 phiên tòa, nhưng vẫn phụ thuộc vào chất lượng đường truyền, thiết bị kỹ thuật và khả năng phối hợp giữa các điểm cầu. Một số trường hợp âm thanh, hình ảnh chưa ổn định, ảnh hưởng đến việc theo dõi, trình bày ý kiến và công bố tài liệu tại phiên tòa.

Trong công tác phối hợp, sau sáp nhập, ngày 19/6/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng và TAND tỉnh Lâm Đồng đã ký Quy chế phối hợp số 2999/QCPH-UBND-TAND về cung cấp thông tin, hồ sơ, tài liệu, chứng cứ; xem xét, thẩm định tại chỗ; định giá tài sản và chuyển giao tài liệu, giấy tờ trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự, vụ án hành chính. Đây là cơ sở quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trên địa bàn tỉnh mới.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn cho thấy cần có cơ chế đủ mạnh để bảo đảm việc cung cấp chứng cứ và thực hiện yêu cầu của Tòa án được đúng thời hạn. Báo cáo kiến nghị quy định rõ chế tài trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức chậm trễ trong việc cung cấp chứng cứ theo yêu cầu của Tòa án.

Kiến nghị hoàn thiện cơ chế tố tụng, bảo đảm hiệu quả giải quyết vụ án

Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên, TAND tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trọng tâm là sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự và các văn bản hướng dẫn theo hướng công nhận thủ tục tố tụng điện tử là phương thức chính thức; quy định rõ giá trị pháp lý của chứng cứ số, nguyên tắc xác định giá trị của văn bản tống đạt điện tử và ban hành quy trình tố tụng điện tử thống nhất trong toàn hệ thống Tòa án nhân dân. Đồng thời, cần đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa nền tảng quản lý án với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu đất đai, thông tin doanh nghiệp và các cơ quan hành chính nhà nước để hỗ trợ xác minh, thu thập chứng cứ.

Đối với hoạt động thu thập chứng cứ, định giá tài sản và xem xét, thẩm định tại chỗ, cần nghiên cứu quy định rõ hơn trách nhiệm, thời hạn và chế tài đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc chậm thực hiện yêu cầu hợp pháp của Tòa án. Cơ chế phối hợp cần được triển khai thống nhất trên toàn địa bàn tỉnh sau sáp nhập, tránh tình trạng mỗi khu vực áp dụng quy trình hoặc cách thức phối hợp khác nhau.

Bên cạnh đó, TAND tỉnh kiến nghị Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Tư pháp ban hành hướng dẫn chi tiết thi hành Pháp lệnh số 02/2022/UBTVQH15 về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng. Trong đó, cần xác định rõ tiêu chí phân định giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, đồng thời nghiên cứu đơn giản hóa biểu mẫu, trình tự, thủ tục xử lý các hành vi vi phạm xảy ra tại phiên tòa, phiên họp.

Đối với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng, báo cáo đề xuất ban hành hướng dẫn nghiệp vụ chuyên biệt về rà soát, phân loại các đơn thư có nhiều nội dung đan xen, bao gồm khiếu nại quyết định tố tụng, khiếu nại hành chính tư pháp và tố cáo. Việc phân định đúng thẩm quyền, trình tự giải quyết ngay từ đầu sẽ góp phần hạn chế tình trạng kéo dài thời gian xử lý đơn, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.

Đoàn khảo sát ghi nhận các nội dung báo cáo, những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của TAND tỉnh Lâm Đồng. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để Đoàn tổng hợp, nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét trong quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng dân sự và tố tụng hành chính.

Buổi làm việc góp phần làm rõ yêu cầu hoàn thiện cơ chế tố tụng trong giai đoạn tổ chức lại đơn vị hành chính và hệ thống Tòa án; hướng đến bảo đảm hoạt động xét xử được thông suốt, thống nhất, nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.

QUANG ANH